Qazir alamanǵa Andrei Lavrentevtiń aty qosylǵan syńaily. Onyń esimi eldegi eń yqpaldy degen 50 kásipkerdiń bel ortasynda tur. Al jasynyń áli elýge tolmaǵanyn eskersek, avtokólik salasy alpaýytynyń qolynan biraz dúnie keletinin baiqaimyz.
Bizdiń Lavrentevke búiregimiz buryp turǵany shamaly. Dese de Qarmetkombinatty enshileidi-aý degenderdiń esim-soiyna bir úńilip kóreiikshi...
Aldymen el ishinde aitylyp júrgen áńgime: biylǵy tamyzda – ArselorMttalda 5 kenshi qaza tapqan kezde kásiporyn qojaiyny men qazaq úkimeti birshama saýdalasqan, kombinat úshin úndi milliarderi $1,5 mlrd surapty-mys.
Al jaqynda Úkimetbasy Smaiylov Arselordy satyp alatyn investor birden $1,3 mlrd quiýy kerek degen talap qoidy. Budan bólek, jańǵyrtý jumystaryna $3 mlrd salýy tiis.
Demek, 46 kenshi qaza tapqanda, Mittal birden 200 mln túsirgen.
DALA INSIDE buǵan deiin ArselorMittaldyń jańa investory retinde otandyq oligarhtar - Freedom Holding qojaiyny Timýr Týrlov pen Nazarbaevtyń kúieý balasy, Halyq banktiń majoritarly aktsioneri Timýr Qulybaev qarastyrylyp otyrǵanyn jazǵan edi.
Aitpaqshy, olar «Buǵan deiin jariialanǵan Timýr Týrlov «ArselorMittal Temirtaý» kompaniiasynyń jańa investory bolýy múmkin degen aqparat shynaiy emes. Týrlov myrza kásiporyndy satyp alý boiynsha kelissózder júrgizgen joq jáne josparlaǵan emes», degen resmi málimdeme jasap qoidy. Munyń astarynda ne saiasat bary taǵy kómeski.
Al «óizimizdiń» Qulybaev she?.. Aitpasa da túsinikti. Qany bir bolǵanymen, qubylasy «kitaphana» jaqta.
Negizi, ol Úkimetpen jarty jyl boiy kelissóz júrgizip kóripti-mys. Óitkeni, Qulybaev Mittal suraǵan qarjyny Halyq banktiń birneshe paket aktsiiasyn satyp-aq, taba alady.
Biraq Úkimet jaq ázirge únsizdik tanytyp otyr.
Taǵy bir sáýegeiler Qarmetkombinatty reseilik investor satyp alady (sonyń ishinde Severstal) dep paiymdaǵan. Osyǵan senimdi de edi. Dese de muny da úzildi-kesildi joqqa shyǵaratyn derekter paida boldy. Orystar bul jobaǵa ólse, jolamaidy. Ásirese, millioner-milliarderleriniń qol-aiaǵyn Batys matap otyrǵan qazirgi ýaqytta. Olar «baital túgil, bas qaiǵynyń» kúiin keship otyr.
Mittaldyń ózi qala beredi degender, taǵy qatelesedi. Halyqtyń úndige qany qaraiyp otyrǵany bir bólek, Aqorda onymen qoshtasýdyń alǵashqy qadamdaryn jasap qoidy. Ras, artynan bir teýip, qýyp shyqty deýge kelmeidi. Biraq yń-shyńsyz, ymyraǵa kelgendei bolyp, «siz jaqsy, biz jaqsymen» kelisim úzilip jatyr. Munyń da óz máni bar, sebebi Mittal ońai jaý emes, halyqaralyq zań-zakonnyń jyqpyl-jyqpylyn ábden meńgergen, elaralyq isterde pisken, ysylǵan.
Kúni keshe sarapshy Rasýl Rysmambetov Arselordy qytailyq investorǵa beriik degen oi aitty. Onyń argýmenti: qytaidyń tájiribesi tyń, qolynda qomaqty qarjysy bar. Sonymen qatar ol kásiporynǵa eki investor – strategiialyq investor (aqshasy kóp) jáne basqarýshy kompaniia (eger aqshasy bolsa, onda ol operatsiialyq investor) qajet ekenin alǵa tartady. Bul rette ol Baowu-ny – Qytaidaǵy jáne álemdegi eń iri bolat óndirý kompaniiasyn usynyp otyr.
Ekonomist usynysy birjaqty kórinbes úshin amerikandyqtar (US steel corp), úndilikter (tata steel) men reseilikterdi (NLMK nemese Severstal) de tańdaýǵa tartady. Alaida, munysy – jái aitsa salǵany. Aqylǵa qonymsyz ekenin joǵaryda keltirdik.
Al qytai degende, ótken oqiǵalarǵa da kóz júgirtip qoiǵan jón. Iek astyndaǵy 2016 jyly myńdaǵan qazaqstandyq qytailyqtarǵa «Jerimizdi bermeimiz!» degen talappen mitingke shyqty. Bul jerde kókeide zańdy suraq týyndaidy: «Bálkim, Qytai kezekti ekonomikalyq ekspansiiaǵa júginip, «ózimizdikilerdi ózimizge sóiletip», aktivti «ózderine» alýǵa jáne qoǵamdy soǵan daiyn bolýǵa jumys júrgizip jatqan joq pa?!» degen. Otandyq birneshe BAQ osyndai kúdigin jariialap ta úlgerdi.
Sóz basynda Lavrentev dep qaldyq. Bárimiz biletindei, basqasyn aitpaǵanda, «Allýr» kompaniialar toby» AQ direktorlar keńesiniń tóraǵasy jáne aktsioneri. Retin taýyp qazaqty jańa kólikpen qamtyp otyrǵan ulty nemis kásipkerdiń Qarmetkomǵa qol sozýyn quptaýǵa turatyn siiaqty. Nege? Qai nemisti alsaq ta, isine myǵym, iship otyrǵan sýyna túkirgenin taǵy kórmedik. Álgi bizdiń Úkimet qoiǵan talaptyń údesinen Lavrentev shyǵa alady degen úmit te tarazyny salmaqtaidy.
Nege deimiz ǵoi? Andrei Lavrentev nemis bolsa da, Almatynyń «qazaǵy» sonda týyp-ósken. Jubaiy – Gaýhar Ihsanova, iá, qazaq. Qazaq bolǵanda da, Qazaqstan Kompartiiasy Ortalyq Komiteti tústi metallýrgiia bóliminiń burynǵy meńgerýshisi Ahmet Ádilovtyń nemeresi.
Al Ádilov – Qanysh Sátbaevtyń jan joldasy bolǵan. Sonyń arqasynda Nikolsk qalasynyń ataýy Sátbaev bolyp ózgergenin bireý bilse, bireý bilmes. Almatydaǵy bir kóshesin de Sátbaev esimimen atatty.
Andrei men Gaýhar alty bala tárbielep otyr. Ákesi – Sergei Petrovich, tehnikalyq gidrotehnikalyq qurylystyń injeneri, ǵylym kandidaty, onyń jobasy boiynsha Bartoǵai sý qoimasyna bóget salynǵan. Anasy – Ella Antonovna – Memlekettik josparlaý komitetiniń ekonomisi, Germaniiadan kóship kelgen otbasynyń qyzy, Maier áýletinen Jambylǵa belgili pedagogter, ishinde qazaq tili men matematika pániniń muǵalimderi shyqqan.
Al osy derekterge qarap, qalǵanyn ózińiz paiymdap kórińiz...
