1984 jylǵy kúzde, institýttyń ekinshi kýrsyn bastaǵanda áskerge alyndym. 1985 jyldyń kóktemine deiin Ýkrainanyń Chernigov oblysynda tankiniń qyr-syryn oqytty. Teoriiasy bar, praktikasy bar degendei... Biraq oqyǵanymyzdan góri kósheniń qaryn kúregen kúnimiz kóp boldy. «Harkov degen «qar kóp» degen sózden shyqqan» dep ýkraindyq tarihshy, arheolog professor Krýpa Tatiana Nikolaevna aitqandai, keshke bastalǵan qar tań ata áreń tolastaidy. Kóktem shyqqansha qarmen alystyq.
Tanki degeni kádimgi traktor siiaqty. T-55 degeni eski-qusqy ebedeisiz áldene. Áiteýir júrgizýdi úirendik.
Emtihan tapsyratyn shaq týdy. Bir orys soldat «Tankiniń ishine sý jinalyp qalsa ne isteisiń?» degen suraqqa jaýap bere almai qalǵany bar. Aýylda mototsikldiń besigin (liýlka) toltyryp balyq ákelýshi edik. Balyqty túsirip alǵan soń ishin sýmen jýatynbyz. Besiktiń túbinde barmaqtyń basyndai tesik bar. Jinalǵan sý sol tesikten jerge aǵyp ketetin.
Sol esime túsip: «Men aitam» dedim qolymdy kóterip. Murty edireigen orys kapitan maǵan jalt qarap: «Al, ait!» dedi. Men «bashnianyń» tabanynda tesik bar, sodan aǵyzyp jiberem» dedim.
– Qalai? Ol tesik biteý ǵoi?
– Boltpen bekitilgen. Boltty kiltpen burap alyp tastaimyn.
– Boldy! Óttiń emtihannan! –dedi.
Murtty kapitan «qazaqtyń bilgenin bilmediń» dep, orys balanyń jer-jebirine jetip urysty. Maǵan bes qoidy. Emtihanynan sóitip qutyldym. Áitpese, bilettegi suraqty túsinbei otyr edim.
Sonymen «ýchebkany» bitirip, qazirgi Lýganskige keldik. Ol kezde ataýy Voroshilovograd bolatyn.
Barǵan bette 9-shy mamyrdaǵy áskeri sherýge bir ai daiyndaldyq. Basqa sharýany bylai ysyryp tastaǵan. Bir jarym jyl ýaqytta birer márte avtomat attyrǵan, birer márte joryqqa shyqqan kezimiz boldy.
Qalǵan ómir salp-salp, salp-salp... qaraýylda turý, ashanada qalaiy tárelke jýý... kúnimiz bosqa ótti.
Eger sol kezde Pýtin men Lavrov aityp qoimaityn voennyi operatsiiaǵa aparsa, bet-betimizge qashatyn naǵyz biz bolar edik. Óitkeni sol kezde Sovet armiiasy shyn máninde bardak bolatyn. Soldat túgili ofitserlerdiń ózderi qashyp-pysyp, áiteýir kúnin ildaldamen ótkizip júrgendei kórinetinbiz.
Soǵys ónerin úiretý degen atymen joq. Tankiler boksten ómiri shyǵyp kórgen emes. Murajaidyń múlki siiaqty, mańqiyp turǵany turǵan. Basqa da tehnikalar solai. Astyna aǵash qoiyp, jerden kóterip tastaǵan. Solai turyp-aq kún jep, kónerip bitetinine sóz joq-tyn.
Bizder anda-sanda shańyn súrtken bolyp, sol jaqta uiyqtap qaitamyz. Qaraýylda júrip te uiyqtaityn qýystarymyz bolatyn.
Osylai eki jyl esil ýaqyt áreń ótti. Aibyndy dep sanalatyn Keńes armiiasynyń 1984-1986 jylǵy siqy, mine, osyndai-tuǵyn.
Odan beride 90-shy jyldar bastaldy. Bul, sóz joq, áskerdiń jaǵdaiy odan saiyn quldyraǵan kez. Sol quldyraýdan Keńes armiiasynyń murageri Resei armiiasynyń qaityp aiaqqa turmaǵany anyq.
Resei qarýly kúshterinde qyzmet etetin kishi ofitserden generalǵa deiingi komandirler túgel jemqorlyqqa batqan. Eń bastysy áskeri tehnika baiaǵy motorlar soǵysy kezindegi deńgeiden alysqa uzamaǵan.
Resei jastarynyń ásker qataryna barǵysy kelmeitini óz aldyna bólek áńgime. Baiaǵy Germaniia fashisterimen bolǵan soǵysty beineleitin kinolar men roman, povester keiingi jastar úshin qyzyqsyz.
Sóitken Resei áskeri qazir myń-myńdap Ýkrainanyń dalasy men ormandarynda shybyndai qyrylyp jatyr.
Nurlybek SAMATULY
