Qanat Bozymbaev: «Kómir jetispeýshiliginen halyq zardap shekpeýi kerek!»
– Jylytý maýsymy bastalǵaly oblysymyzǵa qajetti qatty otyn kólemi áli tolyq jetkizilgen joq. «Qarajyra» ken ornynan ákelingen kómir kólemi 300 myń tonnaǵa jýyq nemese 54% ǵana qurap otyr, bul óz kezeginde halyqtyń kóptegen narazylyǵyn týdyrýda. Osyǵan bailanysty qazirgi jiynda jylytý maýsymynyń ótý barysyn qarastyramyz, - dedi Q.Bozymbaev.
Taqyrypqa qatysty aldymen oblystyq energetika jáne turǵyn úi - kommýnaldyq sharýashylyq basqarmasynyń basshysy Baǵlan Tánekenov baiandady. Baiandamashynyń aitýynsha, oblysta jylýmen jabdyqtaýdy jalpy 35 ortalyqtandyrylǵan qazandyq júzege asyrady, onyń 16-sy gazben, 16-sy kómirmen, 3-eýi mazýtpen jumys isteidi. Jylýmen jabdyqtaý kásiporyndaryna qatty otyn qajettiligi 405,3 myń tonna, búgingi kúnge 221,9 myń tonna nemese 55% jetkizilgen. Qoimalardaǵy kómir qaldyǵy 49,9 myń tonna. Mazýt qajettiligi – 15 myń tonna, qaldyǵy – 6,6 myń tonna.
Biýdjettik nysandarǵa otyn jetkizý isi jalǵasyp jatyr. Máselen, mádeniet, úilestirý nysandary búgingi kúni tolyq qamtamasyz etilse, sporttyq mekemelerde de bul jumys 91% qamtylyp, jumys aiaqtalýǵa jaqyn. Al bilim jáne densaýlyq saqtaý salalary nysandaryna jetkizý tiisinshe 64% jáne 54% qurap otyr. Mundaǵy qiyndyq negizinen keibir jetkizýshilerdiń jasalǵan kelisimsharttardaǵy óz mindettemelerin oryndai almai otyn jetkizýden bas tartqanyna bailanysty týyndaǵan. Osyǵan bailanysty shuǵyl túrde sharalar qabyldanyp, densaýlyq saqtaý jáne bilim berý obektilerine jańa jetkizýshiler belgilendi.
Baiandamashy halyqqa kómir jetkizý jaiyna da toqtaldy. B.Tánekenovtiń aitýynsha, turǵyndar úshin kómir qajettiligi 1,33 mln. tonnany quraidy. Kómir «Shubarkól», «Qarajyra» jáne «Oiqaraǵai» ken oryndarynan jetkiziledi. Búgingi kúnge 1,08 myń tonna kómir halyqqa satylǵan.
Jalpy sáýirden beri oblystaǵy tuiyqtar men qoimalarǵa josparlanǵan kómirdiń 3876 vagony nemese 267,5 myń tonnasy jetkizilgen joq. Jeltoqsan aiynda 173,5 myń tonna jetkizilýi tiis. Turǵyndarǵa kómir jetkizip berýge demeýshilerdiń kómegin, kommýnaldyq mekemelerdiń kólikterin tartý arqyly áleýmettik áljýaz toptarǵa kómek jasalýda.
Kómir baǵasynyń qansha ekenin suraǵan Qanat Aldabergenuly basqarma basshysynyń «Kómir baǵasy 14-16 myń teńge kóleminde» degen jaýabyna kóńili tolǵan joq.
– Mendegi málimet basqa. Men kómirdiń kóterme baǵasyn emes, turǵyndarǵa satylatyn baǵasyn surap otyrmyn. Halyq qazir kómirdi 23-30 myń teńge arasyndaǵy somaǵa satyp alyp otyr. Nege bulai? Eń aldymen kómir jetispeýshiligin boldyrmaý kerek. Ekinshiden, baǵanyń kóterilýine jol bermeý kerek. Eger kómir jetpei jatsa, baǵany qalai ustap tura alasyzdar? Jumystaryńyz nashar, – dedi Qanat Bozymbaev.
Oblys ákimi baiandamada nebary 15 kúndik kómir qory bar dep atap ótilgen Tekeli qalasynyń ákimi B.Moldahmetovten nege mundai jaǵdaidyń oryn alǵanyn, kómir jetkizý jumystary nege erte kezden qýzalmaǵanyn surady. Jáne bir ǵana «Qarajyra» ken ornynan jetkizilýi kerek kómirge ǵana senip otyra berýge bolmaitynyn, aldaǵy ýaqytta Shubarkól men Ekibastuz ken oryndarynan da kómir jetkizý jaǵyn qarastyrý kerektigin aitty.
Jiynda Taldyqorǵan qalasynyń ákimi Erjan Jasybaev ta qalaǵa kómir jetkizý jaily baiandady. Qala basshysynyń aitýynsha, biýdjettik mekemeler jylytý otyndarymen tolyq qamtylǵan. Qalada qazandyqtardy gazǵa aýystyrý jumystary jalǵasýda. Taldyqorǵandaǵy 9 tuiyq pen qoimaǵa kúnine 9 vagon kómir jetkizilip jatyr.
Degenmen oblys ákimi Qanat Aldabergenuly qala ákiminiń otyn baǵasyn turaqtandyrýdaǵy jumysy nashar ekenin aityp, isti shiratýdy tapsyrdy.
Munan soń ázirge qajetti kómirdiń 67% ǵana jetkizilgen Qaratal aýdanynyń, osyndai kórsetkishi 71% bolyp otyrǵan Alakól aýdanynyń ákimderinen de jaǵdaidyń mán-jaiy suraldy.
– Qaratal aýdanynda jumys istep turǵan 4 tuiyqtyń 1-eýi jumysyn toqtatqan. Kómirmen qamtý nebary 67%. Alakólde de jaǵdai máz emes, bar bolǵany 71% jetkizilgen. Qansha ýaqytta 100% jetkizesizder? – dep tótesinen suraq qoidy oblys ákimi. Qaratal aýdanynyń ákimi E.Isabekov kúnine keletin kómir vagondarynyń kólemin arttyrý týraly tiisti ýaǵdalastyqqa qol jetkizilgenin aitsa, Alakól aýdanynyń ákimi A.Abdinov jeltoqsannyń 15-ine deiin jaǵdaidy tolyq túzetýge ýáde berdi.
Jiyn barysynda oblys ákimi Qanat Bozymbaev qysqy otynmen jetkilikti kólemde qamtý, temir jol arqyly tasymaldaý máseleleri boiynsha tiisti aktsionerlik qoǵamdardyń basshylarymen sóileskenin, olardyń barlyǵy oblysqa qajetti qoldaý kórsetetinin aitty. Istiń endigi nátijesi – osy salaǵa jetekshilik etetin oblys ákiminiń birinshi orynbasary Lazzat Turlashov pen aýdan, qala ákimderiniń jumysty durys uiymdastyra bilýine bailanysty.
Jiyn qorytyndysynda oblys ákimi Qanat Bozymbaev kún tártibindegi máseleni qaraý qorytyndysy boiynsha birqatar tapsyrmalar berdi.
– Qazir aýa raiy jylynyp, kómek bop tur. Eger aiaz qysyp berse ne isteisizder? Kómirdiń 15 kúndik qory dep otyrǵandaryńyz 5-aq kúnde taýsylady. Sondyqtan Energetika jáne turǵyn úi-kommýnaldyq sharýashylyq basqarmasyna, aýdan, qala ákimdikterine, biýdjettik baǵdarlama ákimshilerine energiiamen jabdyqtaýshy kásiporyndarda otynnyń normativtik qoryn qamtamasyz etip, temperatýralyq rejimdi saqtaýdy tapsyramyn. Biýdjettik mekemelerdiń energiiamen jabdyqtaýshy kásiporyndardyń aldyndaǵy debitorlyq bereshekterdi óteý sharalary qabyldansyn. Biýdjettik sala nysandaryna otynnyń keste boiynsha jetkizilýi qamtamasyz etilsin. Halyqty kómirmen qamtý sharalary ýaqytyly qabyldanyp, baǵalardyń ósýine jol berilmeýin qatań tapsyramyn. Halyqtyń áleýmettik jaǵynan qorǵalatyn osal toptaryna kómirdi kommýnaldyq avtokóliktermen jetkizip berý uiymdastyrylsyn. Ár aýdan, qalada kómir tasymaldaýmen kimder ainalysady, qandai kólikpen tasidy, bárin bilip otyrsyzdar. Sondyqtan olardy shaqyryp, tiisti kalkýliatsiia jasap, kelisim negizinde shekti baǵany qoiý kerek. Oǵan kónbei me, kómir tuiyqtaryna jibermeńizder. Baǵany baqylańyzdar. Kómir jetispeýshiliginen halyq zardap shekpeýi kerek! –dedi Qanat Bozymbaev.
Halyqty kómirmen qamtamasyz etýdi nashar uiymdastyrǵany jáne qanaǵattanarlyqsyz jumysy úshin oblystyq energetika jáne TÚKSh basqarmasynyń basshysy Baǵlan Tánekenovke sógis berildi. Birinshi orynbasary Lazzat Turlashov pen aýdan, qala ákimderine eskertý jasalyp, 15 kúnniń ishinde jaǵdaidy túzetý tapsyryldy. Eger tapsyrma oryndalmasa, olarǵa qatań shara qoldanylatyn bolady.
