Tarihqa kóz júgirtsek, Japoniia men Resei arasyndaǵy ekijaqty qarym-qatynas ekinshi dúniejúzilik soǵys kezinen-aq shielenise bastady.
Eki el soǵystan keiin de Kýnashir, Shikotan, Itýrýp jáne Habomai araldaryna qatysty beibit kelisim-shart jasasqan joq.
Alaida, 1956 jyly KSRO men Japoniia birikken deklaratsiiaǵa qol qoiyp, Máskeý Habomai jáne Shikotan araldaryn Japoniiaǵa berý múmkindigin qarastyrýǵa kelisedi. Al qalǵan eki araldyń taǵdyry týraly áli kúnge sóz bolǵan joq.
Bul aral daýy qazir de órship tur. 2018 jyldyń qarasha aiynda Singapýrdaǵy Pýtin men Abe kezdesýinen keiin qaita jandandy.
Japoniia 2022 jyldyń naýryz aiynan bastap Ońtústik Kýril araldarynyń egemendigin qalpyna keltirýge bar kúshin salýǵa sheshim qabyldaýǵa kiristi.
Ýkraina Qarýly kúshteriniń urys dalasyndaǵy alǵashqy jetistikterinen keiin Japoniia Syrtqy ister ministrligi «Diplomatiianyń kógildir kitabyn» shyǵardy dep jazady osy oraida Dalainside telegram arnasy.
Munda talai ýaqyttan beri daýly máselege ainalyp, Reseidiń ýaqytsha basyp alǵan Itýrýp, Kýnashir, Habomai jáne Shikotan araldary Japoniiaǵa tiesili aýmaq ekeni alǵash ret jazyldy.
Resmi Kremldiń alańdaýshylyǵy údei bastady.
Tipti, «japon úkimeti damýdyń beibit jolyn attap ótip, qatelik jiberip otyr» degen pikir de bildirdi. Osy sátten bastap Tokio men Máskeý arasyndaǵy saiasi qarym-qatynas is júzinde toqtatyldy. Biraq oǵan deiin burynǵy premer-ministr Sindzo Abe Pýtinmen 27 ret kezdeskenin aita ketken jón.
2022 jyldyń jeltoqsan aiynyń sońynda Japoniia úsh negizgi qaýipsizdik qujatyna túbegeili túzetý engizdi.
Bul qujattar – Ulttyq qaýipsizdik strategiiasy, Ulttyq qorǵanys strategiiasy jáne qorǵanys qurylysynyń jospary.
Atap aitqanda, taiaý jyldary Japoniia qorǵanys shyǵyndaryn eki esege, iaǵni JIÓ-niń 2%-yna deiin kóbeitip, jylyna 320 mlrd dollarǵa (álemde AQSh pen Qytaidan keiingi úshinshi orynǵa) jetkizýdi josparlady.
Kiýsiý jáne Hokaidý araldaryna radiýsy 1000 shaqyrymǵa jetetin giperdybystyq zymyrandar, sondai-aq basqa da araldarǵa radiýsy 3000 shaqyrymǵa deiingi zymyrandar ornalastyrylady.
Osylaisha, alǵash ret jaýdyń toitarysyn qaitarý úshin aldyn ala soqqy berýge bolatynyn da meńzep otyr. Ol úshin «Ushqyshsyz ushatyn drondardy ornalastyrý baǵdarlamasyna» 1 trln ien bólmek.
Shyn máninde, Japoniia 2022 jyly beiresmi túrde AUKUS (Avstraliia, Ulybritaniia, AQSh) úsh jaqty áskeri aimaqtyq bilim aliansyna kirgen bolatyn. Bul oqiǵa Tynyq muhity keńistigin aitarlyqtai tepe-teńdikte ustaidy delindi.
Alaida, Máskeý ádettegidei óz pikirin spikerleri men tiisti ministrleriniń aýzyna salý arqyly BUU Qaýipsizdik Keńesinde Japoniianyń militarizatsiia týraly máseleni úzildi-kesildi qozǵamaýy úshin «qorqytý» áreketine barady. Tipti, Qiyr Shyǵystyń shyǵys jaǵalaýynda óziniń áskeri qaqtyǵysyn ulǵaitýy múmkin ekeni jóninde de astarly málimdeme jasaidy. Biraq Máskeýdiń kezekti bos sandyraǵyna eshkim mán bermegen siiaqty. Sebebi, Reseidiń muny tájiribede júzege asyrýyna resýrsy da jetkiliksiz ekenin bári bildi.
Japoniia kelesi G-7 sammitine tóraǵalyq etýge qulshynyp otyr.
Qazirdiń ózinde memlekettiń ustanymyn jetkizgen Premer-ministr Fýmio Kishida Reseige qarsy sanktsiialardy kúsheitýdi qoldaitynyn jariia etti.
Sonymen qatar, Japoniia úkimetiniń basshysy 9-13 qańtar aralyǵynda Kanada, Frantsiia, Italiia, Ulybritaniia jáne AQSh-qa jasaǵan strategiialyq saiasi sapar barysynda birqatar kelisimge, sonyń ishinde áskeri sipattaǵy mańyzdy qujatqa qol qoidy.
Bul turǵyda resmi Tokio 2023 jyldy qazirgi zaman tarihyndaǵy betburys jyly dep atap otyr. Iaǵni, agressiiasy basym Reseidiń halyqaralyq-quqyqtyq tártipti buzýyna jol bermeý kerektigine kúsh salatynyn ashyq málimdedi. Al bul kezde pýtin ákimshiligi Japoniiamen aradaǵy údep bara jatqan qaqtyǵysty boldyrmaýǵa bar kúsh-jigerin salýda.
Kreml Tokionyń halyqaralyq qadamdaryn «AQSh-tyń saiasi tapsyrysy» dep ataǵanymen qoimai, Japoniiany Qytaiǵa qarsy qoiýǵa tyrysyp álek.
Al, resmi Beijiń salqynqandylyqty saqtap, sabyrlylyq tanytýda. Sebebi, Qytai halyq respýblikasy eki aziialyq jolbarys arasyndaǵy yqtimal qaqtyǵys Ońtústik Kýril araldaryna qatysty emes, Taivan daǵdarysy aiasynda bolýy múmkin ekenin jaqsy biledi.
