Pedagogikalyq praktika – bolashaq mamannyń shyńdalý mektebi
Belgili ǵalym K.D.Ýshinskii: «Muǵalim – óziniń bilimin úzdiksiz kóterip otyrǵanda ǵana muǵalim, al oqýdy, izdenýdi toqtatsa, onyń muǵalimdigi de joiylady» degen eken. Olai bolsa, biz búgingi jahandaný zamanynda ózimizdiń ǵylymi áleýetimizben ozyq memlekettermen iyq tirestiremiz desek, onda bilim júiesinde keń qoldanys taýyp jatqan innovatsiialyq tehnologiialardy erkin meńgergenimiz abzal. Ózderińiz biletindei sońǵy jyldary elimizde ǵylym men bilim damytýǵa erekshe kóńil bólinýde. Atap aitar bolsaq: orta mektepterdi tehnikalyq qural-jabdyqtarmen jabdyqtaý, sol mektepterde jumys isteitin muǵalimderdiń eńbek aqysyn kóterý, olardyń sabaq júktemelerin azaitý siiaqty kóptegen bastamalar júzege asyrylýda. Sonymen qatar «Pedagog mártebesi týraly» Zańnyń qabyldanýy bolashaq muǵalimderdiń erteńine degen úlken jaýapkershilik pen qamqorlyqtyń aiǵaǵy. Táýelsizdiktiń alǵashqy jyldary el ekonomikasyna qanshalyqty aýyr bolsa da QR Tuńǵysh Prezidenti – Elbasymyz N.Á.Nazarbaev elimizdiń daryndy jastaryna sheteldiń úzdiń oqý oryndaryna oqýǵa múmkindik beretin «Bolashaq» baǵdarlamasyn ómirge ákelgen edi. Sol baǵdarlama negizinde 20 jylda 15 myńnan astam jastarymyz álemniń ár shańyraǵynda óz bilimderin shyńdap, sheteldik myqty tájiribelerdi meńgerip, búgingi tańda elimizde qyzmet istep, jaqsy kórsetkishterge jetip otyr. Mine, munyń ózi de, saiyp kelgende, el erteńine degen úlken qamqorlyqtyń belgisi ekeni daýsyz.
Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidenti Qasym-Jomart Kemeluly Toqaev: «Ulttyq qundylyqqa qanyǵyp ósken órenniń tanymy tereń, dini berik bolady. Ata-babalar amanat etken ulan-ǵaiyr dalany aman saqtaý, eń aldymen, jas býynǵa artylǵan zor úmit. Keiingi urpaq Táýelsizdigimizdiń týyn árqashan biik ustaýy tiis... sondyqtan bilimi tereń, oiy ozyq urpaqty tárbieleitin muǵalimder qaýymyna zor jaýapkershilik júkteledi», – dep bul máselede ustazdar qaýymyna da artylar mindettiń ońai bolmaitynyn anyqtap berdi. Bul degen sóz, eń aldymen, sol pedagog kadrlaryn daiarlaityn joǵary oqý oryndarynyń da jaýapkershiligin arttyryp turǵany belgili.
Qazaqstan Respýblikasynyń Bilim jáne ǵylym ministrligi elimizdiń bilim salasyna asa qajetti dýaldi oqytý baǵdarlamasyn qoldanysqa engizgenine de, mine, eki jylǵa jýyqtap qaldy. Bunyń basty ereksheligi búgingi stýdent erteńgi básekege qabiletti sapaly maman bolyp shyǵýy úshin teoriialyq bilim men praktikany qatar alyp júredi degen sóz. Iaǵni joǵary mektep pen orta mektep arasy alshaqtamai, yntymaqtastyqta birige jumys jasaidy. 90 jyldan astam ýaqyttan beri qazaq dalasyna bilim nárin sebetin pedagog-kadrlaryn daiarlap kele jatqan qazaq biliminiń qara shańyraǵy – Abai atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogikalyq ýniversiteti de bul mindetke asa úlken mán berip, zor jaýapkershilikpen oryndap kele jatyr.
Bolashaq muǵalimderimizdiń zaman talabyna sai jan-jaqty, mamandyǵyna beiim, sapaly maman bolyp shyǵýy úshin byltyrǵy oqý jylynyń ózinde stýdentterimizdi praktikadan ótkizý úshin 95 bilim berý mekemelerimen kelisim-shart jasaldy. 2019/2020 oqý jylynda dýaldy oqytý baǵdarlamysy negizinde 4 kýrs stýdentteri aptasyna eki kún ýniversitette teoriialyq bilim alsa, 4 kún mektepte pedagogikalyq praktikada boldy. Jalpy, osy jyly 834 stýdent praktikadan ótti. Praktikant-stýdentter tarapynan is-tájiribe barysynda 2041 ashyq sabaqtar ótkizilip, 587 tárbielik sharalar uiymdastyryldy. Ózderiniń kásibi sheberligin kórsete bilgen 208 bilim alýshymyz sol jyly ózderi barǵan metepterge jumysqa ornalasty. Biylǵy 2020/2021 oqý jylynda bul kórsetkish eki esege artty. Stýdentterdiń pedagogikalyq praktikasyn uiymdastyrýdy biz jańa oqý jyly bastalmas buryn qolǵa alyp, barlyq stýdentterdi Almaty qalasy mektepterine tolyq bólýdi 25 tamyzǵa deiin aiaqtadyq. Sonyń nátijesinde jańa oqý jylynda stýdentter teoriialyq bilim men praktikany qatar bastap ketti. Biylǵy jyly stýdentter tarapynan jalpy alǵanda 3516 ashyq sabaq, 1817 tárbielik sharalar ótkizildi. Pedagogikalyq praktikaǵa bólingen stýdentter arasynan 297 bilim alýshymyz mektep basshylyǵynyń suraýy boiynsha jumysqa ornalasty. Praktika jumysyn jandandyrý úshin biz orta bilim berý uiymdarynda 10-15 jyl synyp jetekshisi bolǵan ustazdardan jáne JOO –nyń bilikti mamandarynan jumys tobyn jasaqtadyq. Bul jumys toby praktikant-stýdentterdi synyp jetekshisi bolýǵa daiarlaityn elektivti kýrs baǵdarlamasyn jasaidy. Osyndai nátijeli jumys arqyly biz biylǵy oqý jylynda 3618 bilim alýshymyz pedagogikalyq praktikany oidaǵydai aiaqtady. Sóitip pedagogikalyq beiindegi bitirýshi kýrstardyń stýdentteri ózderi praktikaǵa barǵan mektepterde jumysta qalyp qoidy. Ýniversitetimizdegi «Mansap» ortalǵymyzǵa biyldyń ózinde 4 myńǵa jýyq bolashaq muǵalimge tapsyrys tússe, munyń ózi bizdiń mamandarymyzdyń sapasy arta túskenin kórsetip otyr.
Kásibi pedagogikada tehnologiialyq tendentsiianyń paida bolýy kezdeisoq qubylys emes. Óitkeni atam zamannan pedagogika ǵylymy kásibi mekteptiń pedagogikalyq úderiste joǵary jáne turaqty nátijege jetý joldaryn izdestirip keledi. Áleýmettik jaǵdailar men talaptardyń barlyq ózgeristerine beiimdele otyryp, kásibi pedagogika jańa tásilder, ádister men formalardy kóbirek jasaýǵa tyrysty. Sebebi pedagogikalyq tájiribe bolmaǵan jerde tárbie men bilimniń qaryshtap damýy múmkin emes. Sondyqtan ótken ǵasyrlarda da qalyptasqan kóptegen ǵylymi mektepterdiń shákirt tárbieleý baǵyty pedagogikalyq tájiribege negizdeldi. Osy oraida qazaq biliminiń qara shańyraǵy – Abai atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogikalyq ýniversiteti sapaly pedagog daiarlaý úshin myna úsh qaǵidany basshylyqqa alyp otyrǵanyn atap aitýymyz qajet. Ol, birinshiden, muǵalimderdiń biliktiligin úzbei jetildirip otyrý, ekinshiden, stýdentterdiń praktikalyq bilimin kóterý, úshinshiden, jańartylǵan bilim mazmuny boiynsha kadr daiarlaý. Mine, osy úsh qaǵidany teń ustaǵan jaǵdaida bizdiń kadrlarymyz memleket suranysyn qanaǵattandyra alatyn sapaly maman bolatyny sózsiz.
Bizdiń ýniversitet tek qana elimizdiń orta bilim berý júiesimen ǵana emes, sonymen birge arnaýly orta bilim berý mekemelerimen de tyǵyz yntymaqtastyqta jumys jasap keledi. Aitalyq, biz Almaty memlekettik gýmanitarlyq-pedagogikalyq kolledjimen burynnan áriptestik bailanysta bolsaq, dýaldi oqytý baǵdarlamasy qolǵa alynǵannan beri, ásirese, sońǵy eki jylda ýniversitet pedagogikalyq praktikany 1 jylǵa sozǵan kezde kolledj ákimshiligimen qoian-qoltyq jumys atqarylýda. Dýaldi oqytýdyń elementterin kolledj burynnan paidalanyp keledi. Osy tájiribemen bólisý maqsatynda kolledj ben ýniversitet arasynda oqý-ádistemelik jumystar júieli túrde jalǵasyn tabýda.
Al №2 Almaty memlekettik gýmanitarlyq-pedagogikalyq kolledjinde pedagogikalyq sheberlikti arttyrýdyń belsendi túrleriniń biri pándik-ádistemelik komissiialardyń qyzmeti bolyp tabylady. Pándik-ádistemelik komissiialardyń jumysy OÁK týraly Erejege sáikes júzege asyrylady jáne pedagogtiń tulǵalyq damýyn qamtamasyz etedi, óz bilimin júzege asyrý jáne kásibi deńgeiin arttyrý úshin jaǵdai jasaýǵa yqpal etedi, kolledj oqytýshylarynyń qala men respýblikanyń pedagogikalyq bilim berý keńistigine belsendi qatysýyn úilestiredi.
Bizdiń ýniversitetimizdiń dýaldi oqytý baǵdarlamasy aiasynda jasalyp jatqan jumystarynyń kólemi jyl saiyn artyp keledi. Sonymen qatar Almaty qalasynyń kolledjderinen pedagogikalyq tájiribeden ótetin stýdentter sany da 2 esege artty. Mysal keltirer bolsaq: 2019/2020 jyly 20 stýdentimiz kolledj qabyrǵasynda praktikadan ótse, 2020/2021 oqý jylynda 43 bilim alýshy kolledj qabyrǵasynda tájiribe jinady.
Al Almaty qalasynyń mektepterinde pedagogikalyq praktikadan ótip jatqan bilim alýshylarymyz mektep qabyrǵasynda metep muǵalimderi siiaqty qyzmet atqarýda. Olai deitinimiz, bizdiń ádisker pedagogtarymyzdan dáris alǵan stýdentterimiz sol teoriialyq dáristen alǵan bilimin praktikada mektep oqýshylaryna meńgertip, ózderi de sol jerdiń bilikti muǵalimderinen mol tájiribe jinaqtaýda.
Bizdiń stýdentterimiz mektep qabyrǵasynda pedagogikalyq is-tájiribeden ótpes buryn olar ýniversitette jańartylǵan bilim mazmunymen tolyq tanysyp shyǵady. Óitkeni búgingi tańda oqýshylardyń pánge degen qyzyǵýshylyǵyn arttyrýda sońǵy úlgidegi innovatsiialyq tehnologiialardyń ornyn erekshe. Sondyqtan da biz óz stýdentterimizdiń joǵary suranysqa ie maman bolýy úshin osy máselelerge basa kóńil aýdaramyz. Aitalyq bizdiń professor-oqytýshylarymyz stýdentterge arnalǵan dáristerinde tómendegidei ádis-tásilderdi keńinen qoldanady. Olar: Syni oilaýdy oqý men jazý arqyly damytý, Interbelsendi dáris, Problemalyq dáriste jaǵdaiattar týǵyzý ádisi, Klasterler ádisi, Oilan, Juptas, Pikirles, Qos jazba kúndeligi, Bilemin, bilgim keledi, Belgi qoiyp oqý nemese INSERT, JIGSO, Toptyq zertteý (Birlesken jumys), LearningApps», «Flippity», QR-kod ádisteri arqyly stýdenttiń mamandyqqa degen qyzyǵýshylyǵyn arttyryp qana qoimai, onyń bolashaqta joǵary suranysqa ie maman bolýyna da yqpal etedi.
Ózderińiz biletindei álemdi jailaǵan COVID-19 pandemiiasynyń kesirinen jyldar boiy jalǵasyp kele jatqan ómir súrý qaǵidalarymyz tipti basqa arnaǵa bet burdy. Buryn ýniversitet pen mektep qabyrǵasynda erkin júrip, ustazdarynyń aldynan óz qalaýynsha bilim alatyn bilim alýshylarymyz da qaýipsizdik máselesi úshin onlain oqý júiesine kóshti. Alǵashqy ýaqytta bul máselede barlyq memlekettik qurylymdar siiaqty bilim berý júiesine de óz qiyndyqtaryn týǵyzbai qoimady. Degenmen de qysqa ýaqyt ishinde bul másele de ońtaily sheshimin taýyp, bir júiege qoiyldy. Bizdiń ýniversitetimiz de «Tsifrly pedagog» onlain-kýrsyn uiymdastyrdy. Bul kýrstan oqý ornynyń professor-oqytýshylary men qyzmetkerleri jappai ótý úshin tórt kezeńge bólinip, eki apta boiy úzbei dárister júrgizildi. Bul kýrsqa 750-ge jýyq oqytýshy-professorlar qatysty. Bizdiń oqytýshylarymyz stýdenttermen birge jasalatyn jumystardy qalai jobalaýdy meńgerdi. Ásirese, miro.com, padlet.com, mentimeter, google de qujattardy, sonymen qatar OBS-studio kómegimen beine dáristerdi qalai ótkizýge bolatynyn úirendi. Sonymen qatar Zoom, Google Meet-te beine konferentsiialaryn qalai uiymdastyrýǵa bolatynyn, edpazzle kómegimen beine aýdio jáne mátindik materialdardy qoldana otyryp, interaktivti tapsyrmalardy qalai qurý kerektigin, discord platformasynda stýdenttermen qalai bailanys jasaý kerektigin meńgerdi.
Osy atqarylǵan nátijeli jumystardyń arqasynda biz biylǵy oqý jylynda bitirýshi stýdentterimizge onlain jaǵdaiynda sabaqty qalai uiymdastyrý kerektigin tolyq meńgerip shyqty. Sonymen qatar biz mektep pen ýniversitettiń áriptestigin nyǵaitý úshin byltyrǵy oqý jylynan bastap 30 saǵattyq mekteppen bailanys jumysyn qolǵa aldyq. Iaǵni bizdiń professor-oqytýshylarymyz oqý jyly ishinde 30 saǵat kóleminde Almaty qalasynyń orta mektepterimen ǵylymi-ádistemelik bailanysta bolady. Osy jumys aiasynda 2019/2020 oqý jylynda 350-ge jýyq professor-oqytýshylar quramy mektepte 30 saǵat kóleminde jumystar jasady. Olardyń kómegimen mektepterde 63 arnaiy elektivti kýrs, 167 dáris, 140 seminar, sheberlik-synyp, YouTube pen Facebook-ta 40 onlain-sabaqtar ótkizildi. Sondai-aq oqytýshylarymyzdyń tikelei kómegimen 187-i oqýshy olimpiada men konkýrstarǵa qatysyp, olardyń 77-i jeńimpaz atandy. Mektep muǵalimderimen birlese otyryp, 92 BB qaita jańartyldy, 5 mektepte ýniversitet kafedralarynyń filialdary ashylyp, 96 kelisim-shart pen 85 memorandýmǵa qol qoiyldy. Al biylǵy oqý jylynda bul kórsetkish 2 esege artty. 2020/2021 oqý jylynda 364 OPQ 30 saǵat kóleminde mekteppen bailanys ornatty. OPQ tarapynan 34 arnaiy elektivti kýrs, 184 dáris, 148 seminar, sheberlik-synyptary men vebinarlar, YouTube pen Facebook-ta 65 onlain-sabaqtar, 10 onlain-dáris, 6 seriktestik sabaqtary ótkizildi. Sonymen qatar oqytýshylarymyzdyń kómegimen 457 oqýshy olimpiada men konkýrstarǵa qatysyp, 49 jeńimpaz atandy. Biylǵy jyly da mekteptiń ádisker mamandarymen birlese otyryp 61 bilim berý baǵdarlamasy jańartyldy. 10 mektepte kafedralarymyzdyń filialdary ashylyp,123 memorandýmǵa qol qoiyldy.
Mine, biz elimizdi pedagog kadrlarmen qamtamasyz etetin ustazdardyń ustahanasy bolǵandyqtan, qashan da stýdentterimiz sońǵy úlgidegi innovatsiialyq tehnologiialardy erkin meńgergen, quzyretti maman bolǵany abzal. Ol ýniversitetimizdiń pedagogikalyq oqý oryndarynyń kóshbasshysy degen abyroily ataǵyn máńgi saqtaidy.
Hairýlla Jánibekov, Abai atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogikalyq ýniversitetiniń Akademiialyq máseleler jónindegi departament direktory, professor
