Sońǵy jańalyqtarǵa úńiletin bolsaq, júktilik kezinde paratsetamol qabyldaýdyń qaýipteri jónindegi Donald Tramptyń málimdemesine bailanysty Dúniejúzilik densaýlyq saqtaý uiymy resmi málimdeme jasady. Uiym ókilderi qazirgi tańda mundai bailanysty dáleldeitin naqty ǵylymi derekter joq ekenin atap ótti. Osyǵan bailanysty biz Astana qalasynyń №12 qalalyq emhananyń pediatr dárigeri Pirmanova Gúlmira Mahmýddinqyzynan suhbat alýdy jón kórdik, dep habarlaidy Dalanews.kz.
Aýtizm spektriniń buzylystary álem boiynsha shamamen 62 million adamda kezdesedi. Degenmen, olardyń naqty sebepteri áli anyqtalmaǵan jáne mamandardyń pikirinshe, bul buzylystardyń paida bolýy bir emes, birneshe faktordyń yqpalyna bailanysty bolýy múmkin.
Sońǵy jyldary júrgizilgen, onyń ishinde aýqymdy zertteýler, júktilik kezinde atsetaminofen (paratsetomol) qabyldaý men aýtizmniń arasynda tikelei bailanys bar ekenin rastamady. Dúniejúzilik densaýlyq saqtaý uiymy (DDSU) júkti áielderge dárigerlerdiń nusqaýlaryn qatań saqtap, kez kelgen dári-dármekti tek mamannyń keńesinen keiin ǵana qabyldaýǵa keńes beredi.
«Sondai- aq, balalardy vaktsinatsiialaý men aýtizmniń arasynda bailanys joq ekenin dáleldeitin naqty jáne mol ǵylymi derekter bar. Bul jóninde ártúrli elderde júrgizilgen aýqymdy ári sapaly zertteýlerdiń nátijesinde birjaqty qorytyndy jasalǵan. 1999 jyldan beri Dúniejúzilik densaýlyq saqtaý uiymyna (DDSU) keńes beretin táýelsiz sarapshylar vaktsinalardyń, sonyń ishinde tiomersal nemese aliýminii quramyndaǵy ekpelerdiń aýtizmge nemese damýdaǵy basqa da aýytqýlarǵa sebep bolmaitynyn birneshe ret rastaǵan»,- delingen habarlamada.
Qazirgi tańda ár úidiń ózdik meditsinalyq qobdishasynda bar paratsetomol- eń keń taralǵan qyzý túsirgish jáne aýyrsyný basatyn dárilerdiń biri. Sýyq tiiý, tumaý, bas nemese tis aýrýy kezinde kópshilik dál osy preparatty qoldanýdy jón kóredi. Alaida, onyń qaýipsizdigine qatysty qoǵamda túrli suraqtar týyndap júr. Osyǵan bailanysty biz Astana qalasynyń №12 qalalyq emhananyń pediatr dárigeri Pirmanova Gúlmira Mahmýddinqyzynan pikir aldyq.
Paratsetomol qanshalyqty qaýipsiz?
«Paratsetamoldy eresekter men balalarǵa qoldanýǵa bolady, biraq eń bastysy- dozasyn saqtaý. Paratsetamoldyń táýliktik dozasy- ár kelige 10-15 milligramm. Táýligine eń kóp degende 4 ret berýge ruqsat etiledi. Qabyldaý uzaqtyǵy 3 kúnnen aspaýy tiis. Eger bul ýaqyttan sozylyp ketse, baýyrdyń zamqyndaýy ákelýi múmkin. Qyzý túsiretin dárilerdiń ishinde eń qaýipsizi- paratsetomol. Ony júkti áielderge de qoldanýǵa bolady. Sońǵy teoriialarǵa da súienetin bolsaq, paratsetomoldyń aýtizmge eshqandai qatysy joq dep oilaimyn»,- deidi maman.
Júktilik kezindegi qoldaný týraly ne deidi?
Keiingi jyldary paratsetamoldyń júktilik kezindegi qoldanylýy jaiynda kóptegen pikirler aitylyp júr. Alaida pediatr dáriger Gúlmira hanym bul jóninde bylai deidi:
«Qazirgi tańda paratsetamol men aýtizm nemese uryq damýyna keri áser týraly naqty dáleldengen ǵylymi derekter joq. Dúniejúzilik densaýlyq saqtaý uiymynyń málimetine súiensek, júkti áielderge paratsetamoldy tek dárigerdiń keńesimen jáne qysqa merzimge qoldanýǵa bolady»,- dep túsindiredi maman.
Keri áserleri bar ma?
Dárigerdiń aitýy boiynsha, paratsetamoldyń keri áserleri sirek kezdesedi, alaida tolyǵymen joq deýge bolmaidy.
«Keibir adamdarda allergiialyq reaktsiialar, teri bórtpeleri, ishtiń diskomfort sezimi baiqalýy múmkin. Al eń qaýipti jaǵdai- bul dáriniń baýyr jasýshalaryn zaqymdaýy. Ásirese usynylǵan dozadan asyryp qabyldaǵan jaǵdaida adam ómirine qaýip tónýi yqtimal. Sirek, biraq óte aýyr asqynýlar: Stiven-Djonson sindromy, toksikalyq epidermaldy nekroliz. Bul jaǵdailar teriniń irińdep, túsýine, dene qyzýy men jalpy álsizdikke alyp kelýi múmkin.
Rei sindromy- sirek kezdesetin, biraq ómirge qaýipti jaǵdai. Ásirese virýstyq infektsiiamen aýyrǵan balalarǵa paratsetamoldy nemese basqa dárilerdi shamadan tys berý kezinde damýy múmkin. Bul kezde ishek pen baýyrdyń zaqymdanýy baiqalady.
Qaýipti jaǵdailar:
Dozadan artyq qabyldaý
Alkogolmen qatar qoldaný
Birneshe paratsetamol quramdy dárini qatar ishý
Dáriger keńesinsiz uzaq ýaqyt paidalaný»,- deidi maman.
Paratsetamol- qoljetimdi ári tiimdi dári, aýyrsynýdy jeńildetip, qyzýdy túsirýde mańyzdy ról atqarady.Degenmen ony qoldanýda saq bolý qajet. Dozany asyrypalý, alkogolmen birge qabyldaý, uzaq ýaqyt paidalaný baýyrǵa ziian keltirýi múmkin. Sondyqtan paratsetamoldy tek nusqaýlyqqa sai jáne dárigerdiń keńesi boiynsha paidalaný – densaýlyqtyń kepili.
