Tótenshe jaǵdailar ministrligi bólimsheleriniń qyzmetkerleri jyl saiyn 10 myńnan astam azamatty qutqaryp, 20 myńnan astam adamdy evakýatsiialaidy eken. Jyl saiyn 19 qazanda qaharman mamandyq ieleri – qutqarýshylar ózderiniń kásibi merekelerin atap ótedi. Mereke kúni – 19 qazan – kezdeisoq tańdalǵan joq. 1995 jyly 19 qazanda Prezidenttiń «Qazaqstan Respýblikasynyń ortalyq atqarýshy organdarynyń qurylymyn jetildirý týraly» Jarlyǵy shyǵyp, Tótenshe jaǵdailar jónindegi memlekettik komitet irge qalady. Sondyqtan bul kún azamattyq qorǵaý júiesiniń kásibi merekesi – Qutqarýshylar kúni bolyp belgilendi.
Búgingi tańda qutqarýshylardyń qatarynda órt sóndirýshiler, súńgýirler, kinologtar, dárigerler, psihologtar jáne basqa da sala ókilderi tótenshe jaǵdaiǵa tap bolǵan kez kelgen adamǵa birinshi bolyp kómek kórsetýge daiyn. Olardyń árqaisysynyń jumysy joǵary kásibilikti, jaýapkershilikti, adaldyq pen qaharmandyqty talap etedi. Adamdardy qutqarý – qaýipti, biraq abyroily mindet.
Tótenshe jaǵdailar ministrliginiń málimetinshe, Qazaqstanda jyl saiyn orta eseppen 16 myń tótenshe jaǵdai tirkeledi, otandyq qutqarýshylar jyl saiyn tótenshe jaǵdailar aimaqtarynan 10 myńdaǵan azamatty qutqaryp, 20 myńnan astam adamdy qaýipsiz aimaqqa kóshiredi. Tótenshe jaǵdailar ministri Shyńǵys Árinov atap ótkendei, sońǵy kezderi elimizde ǵana emes, kórshiles elderde de oryn alǵan tótenshe jaǵdailar bizdiń júie úshin úlken synaq boldy. Vedomstvo basshysy bizdiń qutqarýshylar gýmanitarlyq missiialardy qamtamasyz etý aiasynda Túrkiia men Aýǵanstanda qutqarý jumystaryn kásibi túrde júrgizgenin erekshe atap ótti.
– Kásibi sheberligi, jinaqtalǵan tájiribesi, eń kúrdeli tapsyrmalardy oryndaýdaǵy jyldamdyǵy men dáldigi boiynsha bizdiń qutqarýshylar úzdikter qatarynda boldy. Sondyqtan, Tótenshe jaǵdailar ministrligi qyzmetkerleri kúndiz de, túnde de kómek qolyn sozýǵa daiyn jáne ár adamnyń ómirin saqtap qalý úshin, tipti óz ómirin qisa da kúresetinin azamattarymyz anyq biledi. Óz boryshyn ótei otyryp, ózgeniń igiligi úshin janyn qiǵan áriptesterimiz Tótenshe jaǵdailar ministrliginiń úzdik jaýyngerleriniń jadynda jáne qurmetti mamandar tiziminde máńgi saqtalady, – dep atap ótti ministr. Olardyń aýyr da táýekelge toly qyzmeti, abyroily da adal mańdai teri jáne ózderine júktelgen mindetter men fýnktsiialardy minsiz atqarǵany qalai marapattap, madaqtasa da quny ótelmeidi.
Osydan eki jyl buryn ǵana kópqabatty úilerdiń birindegi órtten úsh adamdy qutqarý kezinde qaza tapqan órt sóndirýshi Asqar Zabikýlinniń erligi sózimizdiń mysaly bola alady. Onyń atyna Astanadaǵy bir kósheni berip, qalai qurmet tanytsaq ta, biz onyń ornyn toltyra almaimyz. Órt sóndirýshiniń eren eńbegi men jarqyn beinesi urpaq jatynda saqtala beredi. Búginde aramyzda Asqardyń erligin qaitalai alatyn áriptesteri men baýyrlary az emes. Máselen, jaqynda shymkenttik qutqarýshylar 6 jasar balany aman alyp qalǵan oqýshyny marapattady. Erdáýlet Shyńǵyshan sýǵa batqan balany jaǵaǵa alyp shyǵyp, oǵan alǵashqy meditsinalyq kómek kórsetken bolatyn. Tótenshe jaǵdailar ministriniń buiryǵymen 8-synyp oqýshysy «Sýǵa batyp bara jatqan adamdardy qutqarǵany úshin» medalimen marapattalyp, zamanaýi smart saǵat enshiledi. Jas batyr qutqarýshy bolýdy, bar ómirin osynaý táýekelge toly qiyn mamandyqqa arnaýdy armandaidy.
– Sol kúni dosymmen birge sýǵa bardyq. Balalar qasymyzǵa júgirip kelip, bir balanyń sýǵa batyp ketkenin aitty. Basynda senbei, ázil dep oilap, ózenge jaqyndap barsam, balanyń denesi baiqalady. Sodan ony jaǵaǵa alyp shyǵyp, demaldyrýǵa tyrystyq. Úlkenderdi shaqyryp, jedel járdemge habar berdik. Men, tipti ózimniń marapattalatynym týraly oilamadym. Qutqarýshylarǵa óte rizamyn. Al bul saǵatty ákeme beretin shyǵarmyn. Endi men qutqarýshy bolǵym keledi, – dedi jas qutqarýshy Erdáýlet Shyńǵyshanuly.
Oqýshynyń ákesi Shyńǵyshan Bekturǵanovtyń aitýynsha, ol sol kúni jumysta bolǵan. Alaida, jolda jedel járdem kólikterin kórgenin jetkizdi. «Sodan úige kelgenimde, ulym kishkentai balany qalai qutqarǵanyn aityp berdi. Balamnyń osyndai batyl qadam jasaǵanyna qatty qýandym. Men oǵan kishkentai kezinen júzýdi úirettim, keiin aǵasy úiretti. Biz ony qutqarǵany úshin syilyq alady dep kútken de joqpyz», - dep aǵynan jaryldy jas batyrdyń ákesi.
Qutqarý operatsiiasyna taǵy bir stýdent jigit qatysqan. Ol 9-synyp oqýshysy Ramazan Amangeldiev bolyp shyqty. Onyń anasy Alima Mekenbaeva ulymen maqtanatynyn aitady.
– Meniń ulym 15 jasta jáne ol sýǵa ketken búldirshindi qutqaryp qalypty, men onyń bul isin maqtan tutamyn. Muny úige kelgen soń bildim, ol kezde mal baǵyp júrgenmin. Buǵan deiin ol politsei bolǵysy kelgen, biraq balanyń ómirin saqtap qalǵan soń, aqyry mamandyǵyn tapqan eken, endi qutqarýshy bolǵysy keledi, – deidi ol.
Bul tótenshe oqiǵa qaladaǵy Igilik turǵyn alabynda ornalasqan Badam ózeniniń boiynda bolǵan. Bir top balamen birge Erdáýlet pen Ramazan da sýǵa baryp, sol jerde kishkentai balanyń ózenge batyp ketkenin baiqaǵan. Jigitter ony jaǵaǵa shyǵaryp, alǵashqy meditsinalyq kómek kórsetedi. Balalardyń sheber áreketiniń arqasynda alty jasar bala esin jiyp, tynys ala bastady. Erjúrek oqýshylar mektep qabyrǵasynan soń, qutqarýshylar akademiiasyna túsip, ony úzdik bitirse, sózsiz jumysqa qabyldanatyny jaiynda ýáde berildi.
– Eki mektep oqýshysy balany qutqaryp, oǵan alǵashqy meditsinalyq kómek kórsetip, o dúnieden alyp qalǵan. Men Tótenshe jaǵdailar departamenti men tótenshe jaǵdailardy joiý jeke quramynyń, sondai-aq Tótenshe jaǵdailar ministrligi basshylyǵynyń atynan sheksiz alǵysymdy bildiremin. Bizde, Tótenshe jaǵdailar ministrliginde akademiia bar, olar 11-synyptan keiin sonda oqýǵa túse alady, sodan soń bul azamattardyń bizdiń qatarymyzda qyzmet etýine tilektespiz, – Shymkent qalasy Tótenshe jaǵdailar basqarmasynyń bastyǵy Madiiar Jaqsybaev.
Budan bólek, Taraz qalasynda da antyna adaldyǵy men kásibi biliktiligi úshin politsiia batyryn basshylary marapattady. Qaladaǵy shaǵyn aýdandardyń birinde kópqabatty úiden tosynnan órt shyǵady. Kórshi podezde ornalasqan ýchaskelik politsiia bólimshesinde otyrǵan politsiia qyzmetkeri – ýchaskelik inspektor Sábit Jurmuhamedov balanyń jylaǵan daýysyn estip, dereý kómekke umtylǵan. Ol tez arada órt bolyp jatqan 5-qabatqa júgirip shyǵyp, kórshilerinen balta surap, páter esigin syndyryp, jylap turǵan 6 jasar balany jalynnyń ortasynan alyp shyqqan. Sodan keiin dereý 102-baqylaý bólimine telefon soǵyp, bolǵan jaǵdaidy aityp, jedel járdem men órt sóndirýshilerdi shaqyrǵan.
Órt tez sóndirildi. Sábi men ony qutqarýshy kómirqyshqyl gazynan ýlaný diagnozymen aýrýhanaǵa jatyp ta shyqty. Al balanyń anasy Sániia óz ómirin qaterge tigip, ulyn aman alyp qalǵan ýchaskelik inspektorǵa sheksiz alǵysyn bildirdi. «Eger Sábit balamnyń jylaǵan daýysyn estip, kómekke kelmegende, ne bolatynyn elestetýdiń ózi qorqynyshty. Men oǵan sheksiz alǵysymdy bildiremin», - dedi áiel. Politsiia qyzmetkeri marapattan góri, osy ananyń alǵysyna sheksiz riza.
Almaty oblysynda «Qýat» shaǵyn aýdanynda jolaýshylar mingen avtobýsty apattan qutqaryp qalǵan 13 jastaǵy mektep oqýshysynyń áreketi, tipti qurmetke laiyq. Aqjol Batyr – bul jasóspirimniń esimi, ózi úlken jol-kólik oqiǵasynyń aldyn aldy. Sol kúni ol qoǵamdyq kólikte kele jatyp, tótenshe jaǵdaidyń eriksiz kýágeri bolyp, 24 saǵattyń ishinde búkil elge tanymal boldy. Kýágerlerdiń aitýynsha, júrgizýshi esinen tanyp, abaisyzda gaz pedalin basyp qalǵan. Osy sátte avtobýs qatty jyldamdyqpen - saǵatyna 70-80 shaqyrymmen qozǵalǵan. Aryqtan ótken qoǵamdyq kólik qozǵalysyn jalǵastyryp, odan keiin turǵyn úilerdiń janynda ornalasqan gaz qubyryna soǵylady. Júrgizýshi ornyna der kezinde otyryp úlgergen Aqjol Batyr tejegishti basyp, búkil jolaýshynyń ómirin saqtap qalady. Al oqýshy bulai áreket etpegende, apattyń saldary budan da aýyr bolýy múmkin edi.
– Men osy úide turamyn, apat bolǵan jerdiń dál qasynda. Apat bolǵan kezde, men aialdamada turdym, qatty qoryqtym. Avtobýs gaz qubyryna tiip ketti, jarylys bola ma dep zárem qalmady. Avtobýs tikelei úige qarai zymyrap bara jatty. Qýanyshymyzǵa qarai, ol ýaqytynda toqtap úlgerdi. Onda jolaýshylar kóp boldy. Kishkentai balalar da bar edi. Bala Aqjol bolmasa, avtobýs turǵyn úilerge soǵylar edi. Oqýshy turǵyndardy da, jolaýshylardy da aman alyp qaldy, – deidi tosyn oqiǵanyń kýágeri Baǵdat Tálipova.
Aqjol 8-synybynda oqityn mektep ustazdary men bilim alýshylary ony naǵyz batyr retinde qarsy aldy. Balanyń tolyq aty-jóni Batyr Aqjol bolǵandyqtan, olar ony kópten beri osylai ataǵan. Endi bul erekshe tegi ǵana emes, sonymen qatar laiyqty laqap atyna ainaldy. Ustazdardyń paiymdaýynsha, Aqjoldyń familiiasy onyń abyroiyn asqaqtatar áreketti jasaýy yqpal etti. Saltanatty jaǵdaida oqýshy mektep pen jergilikti ákimshilik atynan marapattalyp, qurbylary oǵan dý qol shapalaqpen qurmet kórsetti.
«Basynda bári jaqsy bolatyn. Eshqandai oqys jaǵdai belgileri bolǵan joq. Bir kezde avtobýs kenetten baǵytyn ózgertti. Qoǵamdyq kólikte jiyrmaǵa jýyq jolaýshy otyrǵan. Kóbisi salonnan sekirip shyǵa bastady. Kishkentai balalar qorqyp aiqailap jatyr. Júrgizýshiniń esinen tanyp qalǵanyn kórip, oǵan qarai júgirdim. Maǵan kólik júrgizýdi ákem úiretken, men ne isteý kerektigin tez túsindim. Júrgizýshiniń aiaǵyn gaz pedalynan shyǵaryp, tejegishti basyp, esikti ashtym, barlyǵyn syrtqa shyǵarýǵa asyqtym», - deidi Aqjol Batyr.
Júrgizýshi sol sátte insýlt alǵan bolyp shyqty. Ol Ile aýdandyq ortalyq aýrýhanasynda em aldy. Jalpy, insýlttan saýyǵý - qiyn protsess jáne qazir dárigerler júrgizýshiniń qashan tolyq saýyǵyp ketetinin naqty aita almaidy.
Taǵy bir erekshe oqiǵany atap ótsek, jaqynda Aqmola oblysynyń qutqarýshylary 14 jastaǵy jasóspirimdi qaitys bolǵannan keiin medalmen marapattady. Óńirdegi Tótenshe jaǵdailar departamentiniń bastyǵy Nurlan Atyǵaev Vladimir Grinbergtiń jaqyndaryna «Sýǵa batqandardy qutqarǵany úshin» medalin tabystady. 29 shildede qaharman ul otbasymen Qorǵaljyn aýdanyndaǵy Nura ózeniniń jaǵasynda demalyp júrgen. Jas batyr 12 jasar balanyń sýǵa bata bastaǵanyn baiqap qalyp, esh abdyramai jáne ýaqyt sozbai oǵan kómekke umtylady. Bul kezde eresekter de júgirip kelgen, sodan keiin balanyń ákesi ony sýdan shyǵaryp aldy.
– Óz ómiriniń qunyn oilamai, Vladimir Grinberg sýǵa batyp bara jatqan adamdy qutqarmaq boldy. Ókinishke qarai, ol óz kúshin eseptemei, sýǵa ózi batyp ketti, óitkeni bul jerde sý quiyndysy bar edi. Oǵan eshkim kómektese almady, – dep jazady TJD baspasóz qyzmeti. Adam ómirin saqtap qalýǵa bailanysty tótenshe jaǵdaida kórsetken erligi men janqiiarlyǵy úshin medal balanyń týystaryna tapsyrylǵan. Nurlan Atyǵaev balanyń ata-anasyna kóńil aitty.
Bul salady osy sekildi erlik pen janqiiarlyqqa toly oqiǵalar barshylyq. Qutqarýshylardyń ómiriniń árbir sáti táýekel men tosyn oqiǵalarǵa toly. Eń bastysy, olar adam ómirin ajaldan arashalap qalýda aianyp qalmaidy. Biz de olarǵa qurmetimizdi aiamaiyq.