«Qazir álemde sandyq tehnologiialar qarqyndy damyp, tirshiliktiń túrli salasynyń tegeýrindi tiregine ainalyp otyr. Zaman kóshi «júrek qaǵysy» ispetti, kibirtikteseń, ilespei qalasyń. Alǵa umtylsań, ilgerileisiń. Ýaqyt kerýeni eshqashan toqtaǵan emes, únemi jańaryp, jandanyp, jasaryp otyrady. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev jýyrda Úkimettiń keńeitilgen otyrysynda tsifrlyq júieniń múmkindikterin barynsha paidalanýdy taǵy bir eske saldy. Tipti, «Qazaqstan álemdegi «tsifrlyq kóshpendilerdiń ordasyna» ainalýy kerek» dedi.
«Ekonomikany tsifrlandyrý isin jalǵastyrý jáne jasandy intellekt tehnologiiasyn keńinen qoldaný asa mańyzdy... Sheteldiń belgili mamandaryn tartý úshin Digital Nomad Residency arnaiy baǵdarlamasyn iske qosý kerek. Iaǵni, elimizdi álemdegi «tsifrlyq kóshpendilerdiń ordasyna» ainaldyrýymyz qajet. Bir sózben aitqanda, zamannyń aǵymynan qalmaý kerek. Tsifrlyq tehnologiiany neǵurlym jedel ári tiimdi paidalansaq, damý qarqynymyz da soǵurlym tabysty bolmaq», –dedi Prezident.
«Tsifrlyq kóshpendiler» – belgili bir turǵylyqty mekenge bailanyp qalmai, álemniń kez kelgen jerinen jumys istei alatyn adam. Ýaqyt keshegi pandemiia jáne jan-jaqty tsifrlandyrý úrdisi qashyqtan qyzmet etý men ikemdi jumys kestesin qoldanýǵa múmkindigin kórsettiBirqatar memleketqashyqtaǵy jumysshylar úshin tsifrlyq kóshpendi nemese Digital Nomad vizasyn usyna bastady. Digital Nomad Visa - bul shet memlekette jumys istep jáne taǵy ózge elde tabys tabý quqyǵyn beretin qashyqtaǵy qyzmetkerlerge arnalǵan viza. Viza ádette bir jyl nemese odan da kóp merzimge beriledi. Bir jyldan keiin kei memlekette ony uzartýǵa bolady, al birqatar elde tipti turýǵa da ruqsat beriledi. Búginde 35-ten astam el 6-12 aiǵa deiin ómir súrýge múmkindik beretin tsifrlyq kóshpendi vizalaryn beredi. Eń tanymaly Portýgaliia, Kosta-Rika, Ispaniia, Majarstan, Gretsiia, Braziliia, Chernogoriia baǵyttary.Mundai viza berýdi Qazaqstan úkimeti de qarastyryp otyr.
Aita keterlik, Úkimet 87 memlekettik málimetter bazasynan quralatyn derekqor qalyptastyrǵan. Alaida jasandy intellektiniń ozyq úlgilerin jasaý úshin munyń ózi azdyq etedi. Bul rette Toqaev memlekettik jáne kommertsiialyq sektordaǵy iesi naqtylanbaǵan derekterdi jinaqtai berý mańyzdy ekenin jetkizdi. Sonymen qatar, Memleket basshysy Prezidenttik jastar kadr rezerviniń forýmynda IT-sheshimder arqyly memlekettik qyzmet júiesin ońtailandyrý mańyzdy ekenin atap aitty.
«Jasandy intellekt tehnologiiasyn jáne aýqymdy málimetter qoryn, iaǵni Big Data-ny tiimdi qoldaný kerek. Zamanaýi tehnologiialar arqyly halyqpen etene bailanys ornatýdyń joldaryn jaqsartqan jón. Sebebi barlyq mańyzdy sheshimder azamattardyń pikiri negizinde qabyldanýǵa tiis», – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Osy rette otandyq ǵalymdar men mamandar elimizde jasandy intellektini damytý isin quptap, Qazaqstannyń álemdegi «sandyq kóshpendiler ordasyna» ainalýy baǵytynda jasalyp jatqan jumystarǵa oń baǵasyn berip otyr.
Madina MANSUROVA, fizika-matematika ǵylymdarynyń kandidaty, dotsent, ál-Farabi atyndaǵy QazUÝ Jasandy intellekt jáne Big Data kafedrasynyń meńgerýshisi:
Men Prezidenttiń bilimdi jáne patriot azamattardyń memleketti basqarýǵa qatysýynyń mańyzdylyǵy týraly pikirimen tolyq kelisemin. Syni turǵydan oilaýǵa qabiletti jastarymyz shynymen de eldiń damýy úshin qundy resýrs dep sanaimyn. Prezidenttik Jastar kadrlyq rezervin qurý bastamasy osy baǵyttaǵy tabysty qadam bolyp kórinedi. Osy rezervtiń bóligi siiaqty jas mamandar bizdiń qazirgi reformalarymyz ben qaita qurýlarymyzdyń qozǵaýshy kúshi bola alady. Olardyń tek memlekettik organdarda ǵana emes, sonymen birge bizneste de jaýapty laýazymdarǵa ie bolýy, jalpy igilikke óz bilimderi men tájiribelerin berýi mańyzdy.
Memlekettik qyzmettegi reformalarǵa qatysty ashyqtyq, zamanaýi tehnologiialardy paidalaný jáne jeke sektordan bilikti kadrlardy tartý ideiasy óte mańyzdy jáne oryndy sheshim bolyp tabylady. Jasandy intellekt pen Big Data qosa alǵanda, tehnologiialardy tiimdi paidalaný halyqpen ózara is-qimyldy edáýir jaqsartyp, memlekettik qyzmettiń tiimdiligin arttyra alady dep sanaimyn. Prezident Qasym-Jomart Toqaevtyń memleketti basqarýda jasandy intellekt (AI) jáne úlken derekter (Big Data) tehnologiialaryn tiimdi paidalanýdyń mańyzdylyǵy týraly aitqan sózderi kúrdeli mindetterdi sheshýge zamanaýi kózqarasty kórsetedi. Qazirgi zamanǵy tehnologiialar arqyly azamattarmen ózara is-qimyl tásilderin jetildirý qajettiligi týraly onyń málimdemesimen kelisemin. Mańyzdy sheshimder qabyldaýda derekter men AI qoldaný ashyqtyq pen qoǵamdyq pikirdi eskerýdi arttyrýy múmkin, bul egemendi jáne ashyq demokratiiany qurý úshin mańyzdy. Jalpy, Prezidenttiń «memlekettik qyzmet azamattardyń nátijeleri men qajettilikterine baǵdarlanǵan ozyq salaǵa ainalýy tiis» degen kózqarasymen kelisemin.
Memleket basshysy Prezidenttik jastar kadrlyq rezerv forýmynda málimdegen Digital Nomad Residency baǵdarlamasy qyzyqty bastama. Bul tsiflandyrý salasyndaǵy kóshpendiler men ár túrli saladaǵy mamandardy tarta alady, bul óz kezeginde bilim men tájiribe almasýǵa yqpal etedi.
Álemniń kóptegen elderinde jasandy intellekt salasynda belsendi ósý baiqalýda jáne Qazaqstan da osy úrdisti ustanatyny sózsiz. Qazaqstanda jasandy intellekttiń damýyna qatysty naqty baǵa berý qiyn. Jasandy intellektti engizýdiń artyqshylyqtaryna memlekettik qyzmetterdiń tiimdiligin arttyrý, biznes-protsesterdi ońtailandyrý jáne azamattardyń ómir súrý sapasyn jaqsartý kiredi. Degenmen, kez kelgen saladaǵydai, nazar aýdarýdy jáne retteýdi qajet etetin derekterdiń qupiialylyǵy men qaýipsizdigine yqtimal qaýipter siiaqty táýekelder bar. Bul máseleniń sheshimi jaiyndy barlyǵymyz oilaýymyz kerek. Tutastai alǵanda, tsifrlandyrý jáne tehnologiialardy paidalaný baǵytyndaǵy kúsh-jiger eldiń innovatsiialyq damýǵa umtylysy jáne tehnologiia salasynda joǵary bilikti mamandardy tartý úshin jaǵdai jasaý týraly aitady. Qazaqstanda jasandy intellektti damytý keleshegi bar baǵyt bolyp tabylady jáne osy salada odan ári tabysty ilgerileýge úmittenemiz. Joǵary bilikti mamandar men innovatsiialyq jobalardy tartý úshin qolaily jaǵdailar jasaý boiynsha jumysty jalǵastyrý mańyzdy.
Elimizge turaqty damý, zamanaýi tehnologiialardy tabysty engizý jáne órkendeý tileimin. Tsifrlyq bolashaqqa jasalǵan bul qadamdar jańa múmkindikter ashyp, azamattardyń ómir súrý sapasyn arttyrýǵa múmkindik berer dep úmittenemin.
Raisa ÓSKENBAEVA, tehnika ǵylymdarynyń doktory, professor, Q.Sátbaev atyndaǵy QazUTZÝ Avtomattandyrý jáne aqparattyq tehnologiialar institýty direktory:
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń Úkimettiń keńeitilgen otyrysynda sóilegen sózi Qazaqstanda ekonomikany tsifrlandyrýdy damytý jáne jasandy intellekt tehnologiialaryn qoldaný jaǵdaiynda óte ózekti jáne maǵynaly. Prezidentimiz memlekettik jáne qarjylyq qyzmetterdi tsifrlandyrýdyń mańyzdylyǵyna toqtalyp, sońǵy tórt jylda qolma-qol aqshasyz tólemder úlesi 88%-ǵa deiin óskeniniń áserli mysalyn keltirdi. Jasandy intellektti damytýǵa erekshe kóńil bólinetindigi merzimdi sheshim dep sanaimyn. 2026 jylǵa qarai dúniejúzindegi kásiporyndardyń 80%-dan astamy jasandy intellekt quraldaryn paidalanady degen boljam bar, bul Qazaqstanda osy salany belsendi damytýdyń mańyzdylyǵyn kórsetedi.
Digital Nomad Residency baǵdarlamasy arqyly jasandy intellekt salasyndaǵy jetekshi sheteldik sarapshylardy tartý – jasandy intellekt salasynda sarapshylar qaýymdastyǵyn damytý jáne bilimmen almasý úshin tamasha bastama. Mundai baǵdarlamalar innovatsiialar men tehnologiialyq ósýdiń qýatty draiveri bola alady.
Jalpy, Memleket basshysynyń sóilegen sózinde Qazaqstannyń ekonomikalyq ilgerileýin qamtamasyz etý úshin ekonomikany tsifrlandyrý jáne jasandy intellektini paidalaný jónindegi strategiialyq kózqaras kórinis tapqan.
Qairatbek ShÁDIEV, Almaty qalasy №178 mamandandyrylǵan litseidiń direktory:
Qazirgi kezde jańa tehnologiialar qarqyndy damyp, qoǵam ómirine dendep keledi. Tehnologiialyq ózgerister álemniń tórtinshi óndiristik revoliýtsiiakezeńine qadam basqanyn kórsetedi. Onyń aiǵaǵy retinde kólikterdiń adamsyz júrýi, 3D printerler arqyly ǵimarattardyń salynýy, wi-fi internetterdiń paida bolýy arqyly aqparattardyń almasýy, bultty tehnologiialardan terabait aqparattardyń saqtalýy, jasandy intellekt jáne drondardyń paida bolýy, taǵy basqa mysaldardy keltirýimizge bolady.
Jasandy intellekt bizdiń tehnologiialyq damýymyzdyń negizgi qainar kózi bolmaq. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev sońǵy kezderi elimizde jasandy intellektti damytýǵa basa nazar aýdaryp keledi. Álemde aldaǵy birneshe jylda osy salaǵa 1 trillion dollardan astam investitsiia quiylady degen boljam bar. Oǵan investitsiia quiylsa, jasandy intellekt salasy boiynsha óndiris te qarqyndy damidy. Óndiris avtomattandyrylsa, taýarlar sapaly bolady, qyzmet kórsetý sapasy artady. Sapa artatyn bolsa, elimizdiń jalpy ishki ónimi de artady. Bul bizdiń ekonomikalyq bilimniń artýyna zor septigin tigizedi. Bilim ekonomikasy artý úshin bizge mamandar qajet bolady. Bilikti mamandar daiarlaý úshin mektepten bastaý kerek.
Almatydaǵy №178 mamandandyrylǵan litsei fizika, matematika jáne informatika baǵytynda tereńdetip bilim beredi. Munda robot tehnikasy úiirmesi jumys isteidi. Oqýshylar ár tilde zamanaýi kompiýterlik baǵdarlamalardy meńgerip, túrli joba jasaidy. Ol kompiýterlik jáne, tehnikalyq jobalar. Bilimgerler baǵdarlama tilderin paidalana otyryp, «aqyldy mektep», «aqyldy úi» nemese «robot arba» sekildi ózderiniń jobalaryn usyndy. «Aqyldy úi», «aqyldy mektep» bir ǵana shapalaqtyń kómegimen elektr energiiasyn únemdeýge bolady nemese elektr shamyn jaqqanyn-jaqpaǵanyn, keide umytyp ketken kezde alystan otyryp basqaryp, elektr energiiasyn únemdeýde, qandai da bir gaz shyqty delik, balalar qaýipsizdigin saqtaý úshin arnaiy signaldardy berip otyratyn datchikterdi ornalastyrýǵa nemese esikterdi avtomatty túrde jabýǵa kómek beretin osyndai qurylǵylardy oilap taýyp jatyr. Mektepti 3D baqylaýda jan-jaqty kórsetetin arnaiy baǵdarlama ázirledi. Olardyń bári balalardyń jasandy intellektini jasaýǵa alǵashqy qadamdary dep sanýǵa bolady.Ótken jyly litseidiń 10 oqýshysy tyń jobalar jasap, avtorlyq eńbekterine patent aldy.
Avtor: Arailym ABAIQYZY
