Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev «Ádiletti Qazaqstan: zań men tártip, ekonomikalyq ósim, qoǵamdyq optimizm» atty Qazaqstan halqyna Joldaýyn jariialap, qoǵamdaǵy kúrdeli máselelerdi 9 baǵyt boiynsha sheshýdi usyna otyryp, úkimet aldyna naqty tapsyrmalar qoidy jáne aldaǵy ýaqytta oryndalatyn is-sharalar josparyn tanystyrdy. 9 baǵytqa oiysqan máselelerdiń qai qaisysy da ózekti.
Uzaq ýaqyttan beri qordalanǵan, kún tártibine enýdi suranyp turǵan máseleler. Olardyń ishindegi mamandardy daiarlaý jáne kásibi mamandardy nasihattaýmen bailanysty baǵyttarǵa toqtalýdy jáne osy máselelerdi óz pikirimmen sabaqtastyrýdy jón kórdim.
Qasym-Jomart Kemeluly Joldaýdyń besinshi baǵytynda «Ekonomikany bilikti mamandarmen qamtamasyz etý – asa ózekti mindet» ekendigin alǵa tarta otyryp, «maman daiarlaýǵa beriletin memlekettik tapsyrysty birtindep kóbeitken jón» ekendigin atap ótti. Ásirese, bolashaqta suranysqa ie bolatyn kásipter úshin bilikti mamandar daiarlaý kerek ekendigi shynymen de asa ózekti.
Ǵylymnyń qaryshtap damýy, aqyldy jáne tsifrly tehnologiialardyń jetile túsýi, aqparat (big data) kóleminiń ulǵaia túsýi, ártúrli urpaqtardyń talǵamynyń ártúrli bolýy, jahandanýdyń úderisiniń kúsheiýi jáne t.b. faktorlar jańa naryqqa beiimdelgen mamandardy qajet etedi.
Osyǵan bailanysty «Jańa kásipter men quzyretter atlasy» ázirlenip, jyl saiyn jańa mamandyq túrlerimen tolyqtyrylýda. Buǵan jasandy intellektiniń qoǵam men ekonomikanyń barlyq salasyna etene kirýi de septigin tigizýde dep oilaimyn.
Bul týraly Prezidentimiz Joldaýdyń tórtinshi baǵytynda «Qazaqstan jasandy intellektini keńinen qoldanatyn jáne tsifrlyq tehnologiialardy damytyp jatqan elge ainalýǵa tiis» ekendigin, sol úshin «kelesi jyly «Astanada Jasandy intellekt ulttyq ortalyǵyn iske qosý kerek» ekendigin basyp aitty. «Jasandy intellekt» pen «aqyldy» jáne «tsifrly» tehnologiialar qazaqtyń kómekshisine ainalý úshin aldymen olardy árbirimiz jetik meńgerýimiz kerek.
Óz salasynda ǵylym men tehnologiianyń sońǵy jetistikterin paidalanatyn maman ǵana óz kásibin jetik meńgergen mamanǵa ainalyp, ult sapasyn arttyrýǵa úles qosa alady.
Biz jastarǵa kásibi baǵdar jumystaryn júrgizgen kezde «qazirgi tańda qandai mamandyq eń kóp suranysqa ie?» degen suraq eń jii qoiylady. Onyń jaýaby óte qarapaiym. Tańdaǵan mamandyǵyna qaramastan, «kim óz isiniń bilgiri – sol suranysqa ie».
Mamandyq emes, maman suranysqa ie bolady. Prezidentimiz óz Joldaýynda «qoǵamda eńbekqor jáne naǵyz maman bolý ideiasyn nasihattaý týraly da qundy oilar aitty. Ol 2025 jyldy Jumysshy mamandyqtary jyly dep jariialai otyryp, «Adal ári tabandy eńbegimen tabysqa jetken adamdar qashanda qurmetti, syily bolýy kerek» ekendigine toqtaldy.
Hakim Abai Qunanbaiulynyń dáriptegen bes asyl isiniń biri – de osy eńbek. Adal eńbek – qoǵamǵa árqashan da paida alyp kelgen. Sondyqtan ony nasihattaýdyń strategiialyq ta, ideologiialyq ta, tárbielik te mańyzy zor dep oilaimyn.
Shahislam LAISHANOV, Abai atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogikalyq ýniversitetiniń qaýymdastyrylǵan professory, PhD, Jas zertteýshiler keńesiniń tóraǵasy
