Ótirik aityp jaǵynǵansha, shynyńdy aityp jalyn
Jýrnalister úiinde ótken júzdesýdi Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń múshesi, Memlekettik «Daryn» Jastar syilyǵynyń laýreaty, aqyn Erlan Júnis júrgizdi.
Bul kezdesý de taptaýryn súrleýge túspei, birden tushymdy oilarmen órildi. Júrgizýshi, aqyn Erlan Júnis shaiyrlardyń shyǵarmashylyq jolynan syr sherte otyryp, olardy zalǵa jinalǵan dúiim jurtqa tanystyrdy.
Júrgizýshi alǵashqy saýalyn aqyn Ǵusman Jandybaevqa qoidy. Onyń sonaý 1962 jyly mahabbat taqyrybynda jazylǵan jyr joldaryn oqyp berip, bul óleńniń shyǵý tarihy týraly aitýyn surady.
Júrgizýshi qoiǵan saýalǵa orai aǵamyz aqynnyń óleńi – onyń taǵdyry, taǵdyry ǵana emes búkil jan dúniesiniń bulqynysy, júrek soǵysy, ishki arpalysy ekenin aitty.
Iá, Tólegenshe tolǵasaq, aqyn bolý – «árbir syzdaǵan jaranyń aýzynda bolý» búkil adamzattyń muńyn, qaiǵysy men qýanyshyn júrek súzgisinen ótkizý. Muqaǵalisha aitsaq «qara tastan da meiirim kútetin» eń jany názik jaratylys ekeni daýsyz.
Kelesi kezekte Janarbek Áshimjannyń ómir joly týraly qysqasha sholý jasalyp, aqynnyń óleńi oqyldy. Munan keiin sóz qonaqtyń ózine berildi.
Ómir-joly týraly qysqasha baiandap ótken Janarbek Áshimjan mundai shaǵyn sharalar ulttyń kózin ashyp, jany men júregin jibitetindigin aitty. Osyndai ádebi keshti uiymdasyryp otyrǵan Til basqarmasyna shynaiy alǵysyn bildirdi. Júrek tebirenterlik sózden keiin týǵan aýylyna arnaǵan «Jalańash» atty óleńin oqydy.
Ádebi keshtiń kelesi qonaǵy aqyn Maqpal Mysa da sonaý bala shaǵynan qysqasha baiandap, alǵashqy qalam ustaýǵa sebepker bolǵan jandar týraly aityp berdi. Ádemi estelikterden keiin júrek terber jyr joldaryn oqydy. «Týǵan jer» baǵdarlamasy aiasynda ótkizilip otyrǵan kesh bolǵandyqtan týǵan jerge arnap jazǵan «Qainar bulaq basyndaǵy qaraǵai» atty óleńin tartý etti.
Ádebiet – ǵylym emes. Biraq, ádebiet ǵylymda ómir súrmese, ǵylymǵa enbese, onda shyǵarma uzaqqa barmaidy» depti bilgirlerdiń biri.
Ádebi kesh barysynda I. Jansúgirov atyndaǵy Jetisý memlekettik ýniversitetiniń aǵa oqytýshysy, professor Sailaý Qojaǵulov sóz alyp, ádebiet týrasynda, keshtiń arnaiy qonaqtary, úsh býyn ókili Ǵusman Jandybaev, Janarbek |Áshimjan jáne Maqpal Mysanyń shyǵarmashylyǵy týraly az-kem aityp ótti.
Munan soń kópshilik qaýym úsh býyn ókiline ózderiniń kókeidegi saýaldaryn qoiyp, tushymdy jaýap aldy. Bul keshte de ádebiettiń keshegisi, búgini, erteńi týraly syr shertildi. Ár býyn ókili basynan keshken qyzyqty oqiǵalar týraly da baian etti.
«Ádebietshilermen, jýrnalistermen de birge oqyǵanym joq. Men matematika fakýltetin bitirdim. Negizi, oqýshy kezimde barlyq mamandyqtyń iesi bolǵym kelgen, himiia pánine qyzyqqanymda himik bolsam dedim, astronomiiany oqyǵanymda astronom bolǵym keldi. Ár pándi ózimshe jaqsy kórdim.
Besinshi synypta oqyp júrgende «Juldyz» jýrnalyn oqyp, sol kezdegi aqyn-jazýshylar, synshylardyń bárin osy basylymnan oqyp, tanyp, bárin jatqa bildim. Sondyqtan, jýrnalistika fakýltetine oqýǵa túskenshe, ǵylym qýsam dep matematika fakýltetine tústim» degen Ǵusman Jandybaev sóz jelisinde mahabbat, otbasy týraly taqyrypta da oi órimderimen bólisti. Aqyn sózinshe, áiel sóilegen tusta erkek kereń bolýy kerek, erkek sóilegen tusta áiel mylqaý bolýy tiis. Sonda ǵana otbasy turaqtylyǵy saqtalady.
Ádebi keshte aqyndarǵa óleń ólkesine qalai kelgendigi týraly da saýal qoiyldy. Bul tusta oi terbegen Ǵusman aǵamyz: «Óleńdi altynshy synyptan bastap jaza bastadym. Muǵalim shyǵarma jazyp kel dep úige tapsyrma berdi. Shyǵarmany úsh shýmaq óleńmen jazyp keldim. Sol jyldan bastap óleń jazǵysh bala atandym. Odan keiin jeti-segiz óleńim gazetke jariialandy. Osylai óleń álemine aiaq bastym. Segizinshi synyp oqyp júrgen tustary kúnine on shaqty óleń jazatyn edim.
Joǵaryda tilge tiek etkenimdei, meniń ádebiettegi mektebim «Juldyz» jýrnaly boldy. Osy jýrnaldy oqi otyryp, ádebiettegi jolymdy ashýǵa múmkindik aldym. Keiin Alakól aýdandyq gazetinde aqyn Sáken Imanasov aǵamyz eki óleńimdi jariialady. Osydan keiin meni redaktsiiaǵa jumysqa shaqyrdy. Qastek Baianbaev, Sáken Imanasovtarmen birge jumys istei júrip, sol kisilerden de kóp dúnieni úirendim. Al Almatyǵa kelgenimde Muqaǵali Maqataev, Qadyr Myrzalievtiń de jaqsy baǵasyn aldym» deidi.
Osy turǵyda oi órbitken aqyn Janarbek Áshimjan, Maqpal Mysa da óleń ólkesine kelýi jaiynda tamasha estelikterimen bólisti.
«Qazaqtyń jany qara óleńde» degen aqyn Maqpal Mysa poeziia jaiynda tushymdy áńgimeler aityp, óleńge adaldyq turǵysynda mazmundy, maǵynaly dúnieler qaýzady.
Tolǵamdy oi aitylǵan basqosýda aqyn Erlan Júnis qalamgerlerge ártúrli taqyrypta saýal qoidy. Sonyń biri: «Qazirgi qazaqtyń boiyndaǵy qai minezdi biz qaldyrýymyz tiis jáne qai minezdi qaita oraltýymyz kerek» degen saýalǵa orai aqyn Janarbek Áshimjan bylaisha oi túidi.
«Eń aldymen ótirik aitýdan arylýymyz kerek. Qazirgi tańda aǵa býyn ókilderi, tulǵalarymyz kózdi baqyraityp qoiyp, ótiriktiń maiyn tamyzyp turyp aitatyn boldy. Sonymen birge jalpaqshesheilik, jaǵympazdyq deitin aýrý, artymyzdan qalmai keletin ekijúzdilik degen taǵy bar. Qurmet tutýdan da ada qalyp baramyz. Bir-birimizge degen, úlkenge, kishige degen qurmetten airyldyq.... Qazaqta «Ótirik aityp jaǵynǵansha, shynyńdy aityp jalyn» degen bar ǵoi. Osyny esten shyǵarmasaq eken», – dedi Janarbek aqyn.
«Janarbek aǵamnyń sózin jalǵap kúndestikti, kóre almaýshylyq qasietin qosar edim. Bul shynymen-aq adam janyn jaralaýǵa daiyn turady, ótkir pyshaq sekildi. Biraq, osy nárseniń bárinen bizdi biiktik degen ólshem qutqarady. Biiktik degen taǵy sol – óleń der em... ósekten de, kózden de, sózden de arashalap, aman alyp qalatyn óleń dep oilaimyn», - dep oi terbegen Maqpal qyz ary qaraiǵy oiyn jyr oqyp jetkizdi.
Elbasy Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhani jańǵyrý» maqalasynyń «Týǵan jer» baǵdarlamasyna orai uiymdastyrylǵan bul kúngi shara da kópshilik qaýymdy bir serpiltti.
Ádebi keshte sharanyń ótkizilýine uiytqy bolyp keletin Almaty oblysynyń Tilderdi damytý jónindegi basqarmasynyń basshysy Aidar Bashbaev sóz alyp, ádebiettiń shamyn jaǵyp keletin qalamgerlerge shyǵarmashylyq tabys tiledi. Rýhaniiattyń besigin terbeter osyndai júzdesýdiń ár ai saiyn jalǵasyn taba beretinin aitty.
