Merýert Ótekeshova buǵan deiin “Aqjúnis” internet basylymynda jariialanǵan Tuńǵyshbai Jamanqulov pen jýrnalistiń suhbatyna jaýap beripti. Ol ne deidi?
«Aqjúnis» internet basylymynda jariialanǵan kýrstasym Tuńǵyshbai Jamanqulovtyń suhbatyn, sonyń ishinde Tuqańnyń men týraly aitqan pikirlerin oqyǵanda janym jabyrqady. Onyń aq-qarasyn bir Qudai, sodan keiin sot anyqtai jatar, biraq men jaily aitqan pikirleri baryp turǵan shekten shyǵý, júgensizdik, mádenietsizdik. Onymen suhbat quryp otyrǵan jýrnalist kelinshektiń sózderinen de kekesin esip tur.
«Merýert Ótekeshova da «Sahnager» syilyǵyn aldy. Sóz joq, sonaý 1970-shi jyldardaǵy «Qyz Jibek» filminen keiin ol kisi «kimsiń – Merýert Ótekeshova» boldy.
Ómir boiy sol Qyz Jibegimen kele jatyr. Kinodaǵy odan keiingi biren-saran rólderin eshkim bilmeidi desek, artyq aitqandyq emes.
Teatr sahnasynda da sońǵy ret qai jyly, qandai ról oinaǵanyn bilý úshin biraz teatr tarihyn qoparýǵa týra keledi. Jalpy, teatrda aýyz toltyryp aitatyn ról somdady ma? «Sahnager» degen syilyqty qandai eńbegi úshin alǵany bizge túsiniksiz boldy. Álde men ádiletsiz baǵa berip otyrmyn ba?.. Sizdiń alǵashqy mahabbatyńyzǵa…».
Suraqtyń siqy osy. Meniń qyzymdai balanyń boiyndaǵy bul ne degen jek kórý sezimi. Internet basylymynyń aty «Aqjúnis» eken. Barsha qazaq úshin aiaýly atty menshiktei otyryp, úlkendi syilaý, aq shashty anany qadir tutý degen qasietterden jurdai, ur da jyq, kókbettik simptom esip turǵan qoi terisin jamylǵan bul ne basylym? Osy saýal sanamdy jegidei jedi. Sodan keiin «Biraq meniń Merýert kýrstasym aqyry qazaqshany bilmei ketti. Biledi-aý, durys sóilei almaidy, irtik-irtik, aktsentpen sóileidi» degen Tuńǵyshbaidyń sózderine qaramastan, óz jaýabymdy bereiin dep sheshtim.
Aldymen
«Sahnager» syilyǵyn maǵan qimai sonshama ádepsiz, kásibi etikadan ada saýaldar qoiyp, sitýatsiiany ýshyqtyryp otyrǵan Sáýle Ábedinovaǵa aitarym, áli bala ǵoi, ne istep júrgenin bilmeidi ǵoi dep aqtaityn jas mólsherinen asyp ketipsiz, elýge taiap qalypsyz. Bul sizdiń deńgeiińiz bolsa, óte ókinishti. Endi túzelmessiz.
Biraq keide, úlken kisilerdiń arasyna kiligip, osylai jaǵdaidy ýshyqtyrar aldynda kishkene bolsa da oilanýyńyzdy surar edim. Basylymyńyzdyń ýaqytsha joǵary reitingi sizdiń repýtatsiiańyzdy keri qaitara almaidy.
Tuqańa janyńyz ashymasyn emes, ashysyn, biraq ár nárseniń óz shegi, óziniń etikasy bolady.
Sonyń ishinde jýrnalistik qaǵida degen bar, ádil bolý, eki jaqtyń pikirin teń, derbes otyryp tyńdap, saraptap, sodan keiin kópshilik nazaryna usyný degen siiaqty, taǵysyn taǵylar. Siz sony ustanbaǵansyz.
Sizdiń teatrtanýshy ekenińizdi, tipti akademiiada shákirtterge dáris beretindigińizdi estigende tipti tań qaldym. Apyrai, teatrtanýshynyń intellektýaldyq deńgeii, ishki mádenieti, oilylyǵy artister men rejisserlerden on ese biik bolýy tiis edi ǵoi. Mynadai álsiz emotsiiamen, kózsiz qisynmen shákirtterge qandai ulaǵat pen tárbie beresiz? Álde, kúnde ár lektsiiańyzda «Merýert Ótekeshovanyń Jibekten basqa eshbir roli joq» degen dúmbilez pikirińizdi júz ret qaitalaisyz ba?
Iia, Qyzjibek – meniń ónerdegi «tólqujatym». Al sizdiń tólqujatyńyz qandai?
Liro-epostyq jyrdaǵy bolsyn, kinodaǵy bolsyn Qyz Jibektiń dańqyna qylaý túsirmedim.Osyndai sátte orystyń «Ý hamstva nogi korotkie» degen danalyǵy eske túsip otyr. Qazaqsha aitsaq, arsyzdyqtyń quiryǵy bir-aq tutam. Eń bastysy, ol – kórkem qundylyqqa da jatpaidy. Adamnyń ishki mádenietinen týyndaidy. Kásibi mamannyń boiynda, tamyry tereńde jatqan sheksiz oi bolýy tiis.
Asanálige nege tiisesiń?
Myna suhbattaǵy qazaq óneriniń maqtanyshy Asanáli Áshimov haqyndaǵy pikirleriń jýrnalist retinde de, teatrtanýshy retinde de óreńizdiń óte tómen deńgeide ekendigin kórsetti. «Bekejandar ataq alǵan zaman» degen ne sóz ol? Bekejan – kórkem beine. Birinshiden, talantyńyz tasyp bara jatsa, suhbattasqan aǵańmen birge Bekejandai kórkem beine jasap kór. Asanali Áshimov jasaǵan sahna men ekrandaǵy beineler – ultymyzdyń rýhani qazynasy. Bul meniń jeke paiymym ǵana emes, álemdik deńgeidegi teatr jáne kino synshylarynyń baǵasy.
Men teatrtaný men teatr synynyń negizin salǵan Boiadjiev, Markov, Anikst, Zingermandardy aitpai-aq qoiaiyn. Kórnekti teatrtanýshylar A.Bartoshevich, V.Siliýnas, N.Krymovalardan úlgi al. Teatr synshysynyń etikasy men kórkem minezi, ishki mádenietin, tanymy men taǵylymyn uǵyn. Átteń ómirden erte ketti. Dál osyndai paiymdaýlaryń úshin Áshirbek Syǵaidyń ózi kásibi úkim aitar edi.
Tek, Qyz Jibek emes, qazaq arýlarynyń birtalaiyn somdaý baqyty buiyrdy mańdaiyma. Teatrtanýshysyń ǵoi, men somdaǵan qazaq arýlaryny sen bilýge tiissiń.
Ónerge qatysy joq, alaida «Qyz Jibek» filminiń janashyrlary habarlasty. «Merýert apai, siz týraly túidek-túidek sózder jazyp otyrǵan jýrnalist, teledidarda bir kezderi «Aqjúnis» baǵdarlamasyn júrgizip, «Qyz Jibek» týraly ádemi sózder aitqan jan. Tipti, sizder sol baǵdarlamanyń qonaǵy da boldyńyzdar» degen de, oilanyp qaldym. Bul ne qylǵan ekijúzdilik. Bul qaidan shyqqan aiarlyq. Eki sóileý, jeldiń yǵyna qarai yǵysyp, ustanymynan aýytqýshylyq degen osy emes pe?!
Tuńǵyshbai nege kárin tókti?
Tuńǵyshbai Jamanqulovty maǵan jáne meniń jeke basyma sonshama kárin tógýge itermelegen jinalysta aitqan «Ia stesniaiýs, chto ia ýchilsia vmeste s etim chelovekom» degen sózim eken. Bul meniń azamattyq pozitsiiam. Tuqań maǵan tek kýrstas emes, talai jyl teatrda direktorym da boldy, sahnada partnerym da boldy. Men ol kisini jan-jaǵynan, barlyq qyrynan bilemin. Kóz aldymda qartaidy.
Sondyqtan eger bul sózder aitylsa, ol qyzýqandylyqpen, bir sáttik emotsiiamen aitylǵan sózder emes ekenin bilýge tiissizder. Demek ol sózderde astar bar. Aitylýynda sebep bar. Dál qazir onyń bárin aqtaryp, sizderdiń aldylaryńyzda búge-shigesine deiin ashyp túsindirýdi artyq sanaimyn. Tuqańnyń kásibiligine de shák keltirip, ol kisiniń deńgeiinde (maǵan qatysty aitylǵan sózderiniń deńgeiinde) synaǵym kelmeidi.
Bárine ýaqyt pen halyq tóreshi. Biraq bul dúnieden ótip ketken ardaqty Hadisha Bókeeva, Ázirbaijan Mámbetov sekildi tulǵalardy kiriktirip, solardy sózge dáiek etip kóldeneń tartý ádildik emes. Eń bolmasa, árýaǵyn syilaiyq.
Bul kisilerdiń Tuqańa jasaǵan jaqsylyǵy men Tuqańnyń ol jaqsylyqtardy qalai qaitarǵanyn bárimiz bilemiz, jan túrshiktirer sitýatsiialardy kózderimen kórgen jandar áli qatarymyzda. Solar ótirik aitqyzbas.
Qazaqtyń Qyz Jibegi degen ataqqa qylaý túsirdim be?
Qyz Jibek beinesi arqyly ulttymyzdyń óskeleń urpaǵyna úlgi bolý kerektigin óte erte uǵyndym. Quman ekeýmiz elimizdiń kóptegen jas shańyraǵyna aq batamyzdy berdik. El men jurttyń mahabbaty men qoshemetine bólendik. Jastar úshin biz adal, aq mahabbatyń aqqýdai simvolymyz. Kásibime adalmyn. Ónerimniń jemisin jep kelemin.
Meni jetesiz bireý bolmasa, eshkim sahnaǵa ǵumyryn arnaǵan joq dep aita almaidy. Esimdi bilgeli ónerge qyzmet etip kelemin.
Sondyqtan bundai sózderdi doǵaryńyzdar, uiat bolady. Ózimniń Alla enshi etken ǵumyrymdy kirshiksiz súrip jatyrmyn. Eldiń betine tik qaraimyn, jaltaqtamaimyn, janarymdy taidyrmaimyn.
Sizder she, suhbat qurýshy eki adam, men siiaqty osylai riiasyz maqtana alasyzdar ma?
Derekkóz: Abai.kz
