Otarshyldardyń ailasy
Kezekti geografiia sabaǵynda muǵalim Amerika qurylyǵyn eýropalyqtardyń ashýy, jaýlaýy, igerýi jáne ondaǵy quldyq tártip týraly áńgimeledi. Meniń tarihi tanymym, ádebi biligim óz jasym ǵana emes, óz tusymnan da birshama joǵary edi – orta mektep oqýlyqtary boiynsha adamzat tarihynan jalpylai dáris alǵam jáne álem ádebietiniń qazaq tiline aýdarylǵan eleýli shyǵarmalaryn túgeldei derlik oqyp taýysqam, onyń ishinde Amerikadaǵy násildik jaǵdai týraly Garriet Bicher-Stoýdyń romany da bar. Endi, muǵalim qara tústi záńgilerdi Afrikadan tutqyndap, kemelerge salyp, jolai qyrylǵannan qalǵanyn jappai quldyqqa túsiretini týraly aitqanda, men eriksiz bir suraq qoiyp edim.
– Záńgilerdi sonshama jerden tasyǵansha, nege jergilikti halyq – úndisterdi quldyqqa jekpeidi? – dep. Sonda muǵalim aitty:
– Otarshyldar úndisterdi birjola qyryp tastaǵandy tiimdi sanady. Eger olardy aman saqtap, quldyqta qaldyrsa, zamannan zaman ótkende ósip-ónedi, teńdikke umtylady, sodan soń myna jer – bizdiń ata-mekenimiz dep kúreske shyǵady, al kelginshi quldar qanshama jetisse de, bul jer meniń ejelgi jurtym dep daýlasa almaidy. Sondyqtan otarshyldar el iesi baiyrǵy halyqty túp-tuiaǵymen joiyp jiberý qajet dep sanady, – dedi.
Áli kúnge qairan qalam. Sovettik zaman ideologiiasyna múlde qaishy, osynshama tereń uǵymnyń tamyry nede? Ózi oilap tapty ma, álde keiinde joqqa saiǵan ulttyq sananyń arydan jetken jańǵyryǵy ma? Geografiia muǵalimi Tóleýqan Jaqypov – ol kezdegi eń basty joǵarǵy oqý orny QazPI-diń alǵashqy tolqyn túlekteriniń qatarynan eken. Alash-Orda idealdary áli kómeski tarta qoimaǵan kezeńde qalyptasqan. Daiyn tezisti sanaǵa sińirý úshin de úlken paiym, parasat kerek. Qaitkende de, qarapaiym aýyl muǵaliminiń kókireginde tunǵan muń men zildiń salmaǵyn kim bilgen. Aqyry ózi de otarshyl alapattyń qurbany boldy – arada eki jyl ótkende, dál irgede jarylǵan qýatty, eń alǵashqy sýtegi bombasynyń zardabynan aiyqpas syrqatqa ushyraǵan aǵaiyndar qatarynda sháiit ketken edi.
Mutar Maǵaýin, jazýshy
Derekkózi: zhasalash.kz
