Apattylyq deńgeiin 20%-ǵa jáne energetikalyq jáne kommýnaldyq aktivterdiń tozýyn el boiynsha 40%-ǵa deiin tómendetýge arnalǵan «Qazaqstan Respýblikasynda energetikalyq jáne kommýnaldyq infraqurylymdy jańǵyrtý» Ulttyq jobasyn ázirleý sheńberinde otandyq elektr tehnikalyq jabdyqtardy óndirýshiler men elektr energetikasy salasyndaǵy sarapshylardyń qatysýymen arnaiy dóńgelek ústel ótti, - dep habarlaidy Dalanews.kz.
Is-sharada jobany sátti júzege asyrýdaǵy jergilikti taýar óndirýshilerdiń sheshýshi róli, sondai-aq olardyń belsendiligin qamtamasyz etý úshin qajetti memlekettik qoldaý sharalary jaily talqylandy. Energetika vitse-ministri Baqytjan Ilias óz sózinde atap ótkendei, elektr jelilerin jańǵyrtý Qazaqstandy turaqty energiiamen qamtamasyz etýdiń mańyzdy qadamy bolyp tabylady.
«Qazaqstandyq kompaniialardyń qural-jabdyqtardyń negizgi tasymaldaýshysyna ainalýy mańyzdy. Osyǵan bailanysty Úkimet uzaq merzimdi kelisim-sharttar jasasý jáne óz jerimizde shyǵarylǵan jabdyqtardy satyp alý syndy memlekettik qoldaý sharalaryn engizýdi jalǵastyrýda.
Úkimet qabyldaǵan sharalardyń arqasynda biyl bul kórsetkishtiń aitarlyqtai ósýine múmkindik týdy. Qazaqstanda aǵymdaǵy jyldyń 9 aiynda orta eseppen taýarlar men qyzmetterdi satyp alý kólemi 21,2 trln jetti. Biylǵy jyldyń 11 aiynda otandyq taýar óndirýshilermen jasalǵan uzaq merzimdi kelisimsharttardyń kólemi 34 paiyzǵa artyp, 372 mlrd teńgeni qurady», - dedi Baqytjan Ilias.
Bul rette, Energetika vitse-ministriniń aitýynsha, qoldaý kórsetilip jatqan otandyq óndirýshiler jumys oryndaryn qurýyn, áleýmettik jáne ekologiialyq máselelerge jaýapty bolýyn, lokalizatsiialaýdy arttyrýyn, aldyńǵy qatarly tehnologiialardy engizýin jáne ǴZTKJ- ny damytýyn talap etedi.
Óz kezeginde, «Steppa Development Fund» jobasynyń jetekshisi, Qazaqstan Respýblikasy Energetika ministrligi akseleratsiia tobynyń keńesshisi Dias Serikov óz baiandamasynda 2023 jyldyń qorytyndysymen salystyrǵanda qoldaý sharalarynyń oń dinamikasy týraly málimdedi.
Elektr energetikasy salasyndaǵy satyp alýlardaǵy otandyq taýar óndirý úlesi 13 paiyzdy nemese 2,3 mlrd. ǵana jetken.
«Infraqurylymdyq jáne innovatsiialyq damýǵa járdemdesý qaýymdastyǵy» zańdy
tulǵalar birlestiginiń tóraǵasy Ulyqbek Sultan dóńgelek ústelge qatysýshylardy
infraqurylymdyq jobalardyń qarjy quraldarymen tanystyryp, lokalizatsiiany damytý týraly aityp, osy saladaǵy negizgi qyzmet kórsetýshilermen tanystyrdy. Aita ketý kerek, búginde Qazaqstanda jergilikti energetikalyq qural-jabdyqtardy óndirýdiń birqatar tabysty úlgileri bar. Osyndai kásiporyndardyń qatarynda 65 jyldan asqan Kentaý transformator zaýyty, Ortalyq Aziiadaǵy joǵary qýatty transformatorlar men reaktorlardy shyǵaratyn eń iri «Asia Trafo» zaýyty, Astana elektrotehnikalyq zaýyty, otandyq sanaýyshtaryn jasaityn «Saiman» kásiporny, Petropavl mashina jasaý zaýyty, t.b. ónerkásipter bar.
Qazaqstannyń elektr mashina jasaý qaýymdastyǵynyń Basqarýshy direktory Ǵalym Býlatov otandyq óndirýshilerdiń jabdyqtaryn paidalaný eldiń energetikalyq táýelsizdigi men qaýipsizdiginiń kepili ekenin atap ótti. Buǵan túrtki bolǵan jaǵdai, importqa qaraǵanda otandyq jabdyq birinshi kezekte qaýipsizdik talaptaryna sai jáne otandyq infraqurylymǵa arnalǵan.
Spiker tutynýshylar men óndirýshiler arasyndaǵy qarym-qatynastyń qazaqstandyq
iýrisdiktsiiada bolatyny úlken mártebe ekenin aitty.
Dóńgelek ústelge qatysýshylar elektr jelilerin jańǵyrtýda otandyq tehnika men
tehnologiialardy qoldanýdyń basqa da artyqshylyqtary bar ekenin atap ótti:
Ekonomikalyq damý: jergilikti óndirýshilerdi qoldaý jańa jumys oryndaryn ashýǵa,
otandyq kompaniialardan túsetin salyqty arttyrýǵa jáne el ekonomikasynyń damýyn
yntalandyrýǵa kómektesedi.
Turaqty damý: óndiristi lokalizatsiialaý importqa táýeldilikti azaitady, energetikalyq jáne ekonomikalyq qaýipsizdikti nyǵaitady.
Sapa jáne qoljetimdilik: jergilikti kompaniialardyń elimizdiń qajettilikterine
beiimdelgen senimdi jáne sapaly ónimdi usyna otyryp, ulttyq jobanyń suranysyna kóp kúttirmei jaýap berý múmkindigine ie bolady.
Osyǵan bailanysty sarapshylar men óndirýshiler memlekettik qoldaý sharalaryn kúsheitý qajettigin atap ótti, mysaly:
Lokalizatsiialaý úlesi joǵary Qazaqstanda bar jabdyqtardy óndirýge memlekettik
tenderlerge qatysýǵa preferentsiialar;
Elektr energetikasy infraqurylymyn jańǵyrtý úshin otandyq taýar óndirýshilerden
jabdyqty satyp alý úshin «IDF» AQ arqyly lizingtik qarjylandyrýdy qamtamasyz etý;
«Qazaqstannyń Damý Banki» AQ jáne «Damý» kásipkerlikti damytý qory» AQ quraldaryn qarjylandyrý kezinde óńdeýshi ónerkásipti qoldaýǵa qarajat tapshylyǵyn joiý, ár sala úshin qoldaý quraldaryn qarjylandyrýǵa jeke limitterdi berý;
Energetikalyq jáne infraqurylymdyq jobalardyń merdigerlerin múmkindiginshe otandyq taýar óndirýshilerden jabdyqtaryn satyp alýǵa jáne mundai talapty oryndamaǵany úshin tiisti jaýapkershilikti belgileýge zańnamalyq turǵydan mindetteý;
Qazaqstan Respýblikasynda jobalardy júzege asyrý kezinde tapsyrys berýshilerdi,
sondai-aq sheteldik investorlardy otandyq taýar óndirýshilerdiń jabdyqtaryn
paidalanýǵa zańnamalyq turǵydan yntalandyrý;
Offteik kelisim-sharttary, óndiristi sýbsidiialaý jáne salyq jeńildikteri arqyly qoldaý;
Ǵylymi ázirlemelerdi qarjylandyrý jáne innovatsiialyq tehnologiialardy engizý;
Salada startaptardy qoldaý úshin preferentsiialyq jaǵdailar jasaý;
Jańǵyrtylatyn energiia kózderine arnalǵan importtyq jabdyqty jetkizýshiler úshin qosylatyn qun salyǵyn joiý boiynsha jeńildikter men erejelerdi alyp tastaý.
Sharaǵa halyqaralyq kompaniialardyń ókilderi de qatysyp, otandyq taýar óndirýshilerge qoldaý kórsetý tájiribesimen bólisti. Osylaisha, MRC Türkiye túrik kompaniiasynyń ókili Mehmet Kodjaoglý otandyq qazaqstandyq ónimdi satyp alý úlesi 80%-ǵa jetetin sheteldik investorlardy korporativti tabys salyǵynan bosatýdy usyndy.
Elde tikelei óndirisi bar otandyq óndirýshilerdi tarta otyryp, elektr jelilerin modernizatsiialaý apattar deńgeiin tómendetý, logistikalyq shyǵyndardy aitarlyqtai tómendetý turǵysynan azamattardyń ómirine oń áser etedi. Bul ónimderdi qoljetimdi etedi, sonymen qatar jedel qyzmet kórsetýdi qamtamasyz etedi. Búkil el boiynsha nysandardyń artyqshylyqtary ekologiialyq turaqtylyqty da qamtidy: jergilikti óndiris kómirtegi izin azaitýǵa kómektesedi.
Májilis depýtaty Edil Jańbyrshinniń aitýynsha, naryqty qorǵaý (protektsionizm) taqyryby strategiialyq mańyzdy bolǵandyqtan, búginde kez kelgen el úshin ózekti.
Bul álemdik tájiribe jáne qoldaý sharalaryn, onyń ishinde jer qoinaýyn paidalanýshylardyń qarajatyn paidalanýǵa keshendi kózqarasty talap etedi.
Esterińizge sala keteiik, «Elektr energetikasy salasyndaǵy otandyq taýar óndirýshilerdi memlekettik qoldaý sharalary» taqyrybyndaǵy dóńgelek ústeldi Qazaqstan Respýblikasy Energetika ministrliginiń qoldaýymen Qazaqstannyń elektr mashinalaryn jasaýshylar qaýymdastyǵy men Investitsiialardy yntalandyrý jáne infraqurylymdy damytý qaýymdastyǵy uiymdastyrdy. Is-sharaǵa QR Energetika vitse-ministri Baqytjan Ilias, Parlament Májilisiniń depýtaty Edil Jańbyrshin, Parlament Májilisiniń depýtaty, «Aq jol» QDP tóraǵasy Azat Perýashev, «Alageum Electric» Kompaniialar tobynyń Direktorlar keńesiniń tóraǵasy Erkebulan Iliiasov, «AETZ» bas direktory Asqar Syzdyqov, «Steppa Development Fund» joba menedjeri, Qazaqstan Respýblikasy Energetika ministrliginiń akseleratsiia tobynyń keńesshisi Dias Serikov, salalyq qaýymdastyqtardyń jetekshileri men músheleri, transformatorlardy, kabel ónimderin, qural-saimandardy, qosalqy stantsiialardy jáne shkaf ónimderin shyǵaratyn otandyq óndirýshiler, halyqaralyq sarapshylar men ǵylymi qaýymdastyqtyń músheleri bolyp qatysty.
