Sarapshylar alańdaýynyń basty sebebi tolassyz sur ımport pen sıfrlyq táýeldilik Ortalyq Azıa aýmaǵyn buǵaýda ustap otyr, dep habarlaıdy Dalanews.kz
Bul týraly Qyrǵyzstannyń beldi 24.kg basylymy jazady. Qytaı men Eýroodaq arasyndaǵy Orta dáliz Ortalyq Azıa elderi úshin negizgi logıstıkalyq arnaǵa aınalýyna az qaldy. Bul baǵyt dástúrli taýar tasymal joldary - Reseı men iri teńiz baǵyttary tolassyz saıası, ekonomıkalyq qysym men ınfraqurylymdyq shekteýlerge tap bolǵan kezde erekshe mánge ıe bolǵan edi. Biraq sońǵy jaǵdaılar kórsetkendeı, tranzıt taqyryby tek geografıa men temirjol ınfraqurylymymen shektelmeı, senim, sıfrlyq ınfraqurylym jáne qarjy júıeleriniń tutastyǵyna tikeleı baılanysty jańa synaqqa aınalyp otyr.
Eýroodaq pen basqa da batys qarjy ınstıtýttary Reseıdi aqsha jýý jáne terorızmdi qarjylandyrý qaýpi joǵary aımaqtar tizimine engizgennen keıin, Eýropa bankteri Reseımen, Reseı yqpalyndaǵy júıelermen tikeleı nemese janama baılanystaǵy kez kelgen operasıany qaıta baǵalaýda. Bul tek qarapaıym tólemder ǵana emes, kúrdeli qarjylyq tizbekter men deldal memleketter arqyly ótetin tranzaksıalar úshin de mańyzdy.
Qazaqstan Orta dáliz úshin logıstıkalyq jáne qarjy haby retinde eń yqtımal kandıdat retinde baǵalanǵan. Eldiń ekonomıkalyq kólemi, damyǵan banktik júıesi jáne tranzıttik orny bul úmitti negizdedi. Alaıda, sońǵy jyldary Qazaqstannyń syrtqy táýeldilikteri júıelik strategıadan joǵary táýekelderge aınala bastady. Energetıka men tasymaldaýda Reseı baǵyty úlken ról atqarady, Qazaqstannyń ınternet trafıginiń úlken bóligi Reseı arqyly ótedi, bul ony fıltrasıa, baıaýlaý nemese tehnıkalyq baqylaýǵa osal etedi
Qazaqstanda júrgizilgen keıbir retteý reformalary men naryqtyq esepke alý júıeleri, sonyń ishinde Birińǵaı esepke alý júıesi (BEAJ) Reseıdegi SÝPIS modeline uqsas qurylymdarmen baılanys jasaıdy. Bul júıelerdiń keıbiri búgingi sanksıalyq qysym jaǵdaıynda, sheteldik retteýshilerdiń nazaryn aýdarýy múmkin. Mundaı qarjy jáne sıfrlyq qurylymdardyń ózara baılanysy kez kelgen halyqaralyq qarjylyq qarapaıym operasıany retteý talaptaryna sáıkes kelmeýi múmkin.
Maqalada eskerilgen taǵy bir mańyzdy másele - Qazaqstan arqyly sur ımporttyń ósýi. Taýarlar, onyń ishinde elektronıka, komponentter jáne strategıalyq taýarlar Reseıge eksporttyq shekteýlerdi aınalyp ótý úshin Qazaqstannyń atrıbýty retinde ótýde. Iaǵnı olar Qazaqstannyń resmı eksporty nemese tranzıt retinde kórsetilýde. Bul jaǵdaı Qazaqstandy sanksıa talaptaryn aınalyp ótý úshin «býfer aımaqqa» aınaldyra alady.
Qyrǵyzstanda da uqsas táýekelder baıqaldy. Sur ımport máseleleri, kedendik statısıkadaǵy aıyrmashylyqtar jáne reseılik qarjy/sıfrlyq sheshimderdiń keıbir elementterin engizý áreketi boldy. Biraq el keıbir mehanızmderden bas tartyp, ulttyq telekomýnıkasıalyq operatordy ulttyq baqylaýǵa alý arqyly aqparattyq jáne qarjylyq qaýipsizdikke baǵyttalǵan naqty qadamdar jasady. Sondaı-aq, keıbir bankterge salynǵan sanksıalar banktik sektordy Eýropa, Ulybrıtanıa jáne AQSH talaptaryna - AML/CFT rásimderin kúsheıtýge ıtermeledi.
Qazir Qyrǵyzstan Qazaqstanǵa qaıtalama sanksıa salynsa, birden onyń ornyn basyp, aımaqtyq jetekshi qarjy jáne logıstıkalyq ıntegratorǵa aınalýǵa daıyn otyr. Bizge bul qaýipterdi eskerý kerek.
