19 qazan – qutqarýshylar úshin tarihi data. Óitkeni, 1995 jyldyń dál osy kúni Tótenshe jaǵdailar jónindegi memlekettik komitet quryldy. Táýelsiz Qazaqstannyń búkil tarihynda vedomstvo birneshe ret mártebesin ózgertkenin bilemiz, biraq 2020 jyldyń qyrkúieginen bastap Memleket basshysynyń Jarlyǵymen Tótenshe jaǵdailar ministrligi Qazaqstan Respýblikasy Úkimetiniń quramyndaǵy jeke qurylymǵa ainaldy.
«Ishki ister ministrliginiń qurylymyn negizgi emes fýnktsiialardan bosatyp, qaita qaraý qajet, bul mańyzdy vedomstvo jumysynyń tiimdiligin arttyrady. Biz tabiǵi jáne tehnogendik apattar dáýirine aiaq basqanymyzdy eskere otyryp, Tótenshe jaǵdailar ministrligin qaita qurý qajet dep esepteimin», - dep tapsyrǵan-dy Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstan halqyna Joldaýynda.
Tótenshe jaǵdailar ministrliginiń qyzmetkerleri qatarynda órt sóndirýshiler, qutqarýshylar, ushqyshtar, dárigerler, psihologtar, kinologtar bar. Olar tótenshe jaǵdailardy joiady, órtti sóndiredi, avariialyq-qutqarý jumystaryn júrgizedi, adamdar men janýarlarǵa kómek kórsetedi, materialdyq shyǵyndy barynsha azaitady. Tek osy baǵyttarda qyzmet etedi, ter tógedi, baryn salady.
Qazaqstan táýelsizdigi jyldarynda, ásirese, 1995-2021 jyldary Tótenshe jaǵdailar ministrliginiń qutqarý qyzmetteri 1,5 millionǵa jýyq shaqyrýdy júzege asyrdy. Olardyń qyzmetiniń, kásibiligi men tiimdiliginiń arqasynda 400 myńǵa jýyq adam qutqaryldy, 353 myń qazaqstandyq tótenshe jaǵdai aimaqtarynan evakýatsiialandy, 61 myń zardap shekkenderge meditsinalyq kómek kórsetildi. Qaýipti jaǵdailardan tiri jáne jaraqatsyz shyǵý únemi múmkin emes. Osy kúzge deiin qutqarý qyzmetiniń 64 qyzmetkeri qyzmettik mindetterin oryndaý kezinde qaza tapqan.
Tótenshe jaǵdailar ministrligi qurylǵan 2020 jyly bul mamandyq ókilderi úshin shynynda da aýyr boldy. Adamdarǵa pandemiia jáne karantindik shekteýler, órtter men sý tasqyndary, qar kóshkinder men jarylystar, óndiristik apattar, avtomobil janýy oqiǵalary boldy. 14,6 myń tótenshe jaǵdaidan kelgen shyǵyn 5 milliard teńgeden astam somany qurady.
«Ózbekstandaǵy sý qoimasy bógetiniń buzylýynan da aitarlyqtai materialdyq shyǵyn keltirildi. Saldarynan Túrkistan oblysy Maqtaaral aýdanynyń bes eldi mekeni zardap shekti, bul shamamen 6 myń adamǵa jetip jyǵylady. Olardyń barlyǵyna der kezinde materialdyq kómek kórsetildi. Jańa mektepter, aýrýhanalar men turǵyn úiler salynyp, jańa injenerlik infraqurylymdar men joldar tóseldi. Túrkistan oblysynda tótenshe jaǵdailardy joiýǵa úkimet rezervinen 16,8 mlrd teńge bólindi», - degen-di sol kezdegi Tótenshe jaǵdailar ministri Iýrii Ilin.
Jalpy, eks+sheneýniktiń málimetinshe, sońǵy bes jylda Qazaqstanda tótenshe jaǵdailardy joiýǵa 44 milliard teńgeden astam qarjy jumsalǵan.
«Men bala kezimnen qutqarýshy bolýdy armandadym, - deidi Astana qalasynyń №5 órt sóndirý bóliminiń aǵa órt sóndirýshisi Egor Slatin. – Ol kezde boiymda sondai qorqynysh joq. Salqynqandylyqpen jumys isteý kerek degendi miyma kirgizip alǵanmyn. Óitkeni qorqatyn bolsań, dúrbeleń kezinde, tek ózińe ziian keltiresiń. Birneshe jyldyń júzi boldy, osyndai ustanymmen eńbek etip kelemin. Jeke ózim mamandyǵymdy ózgertý týraly eshqashan oilaǵan emespin».
Barlyq tabiǵi jáne tehnogendik sipattaǵy tótenshe jaǵdailardyń 80 paiyzdan astamy órt bolyp shyǵady. Órt sóndirýshi mamandyǵy saperler men kenshilerden keiingi eń qaýipti úsh mamandyqtyń biri. Ǵylymi zertteýler kórsetkendei, órt kezinde adam ólimi, ádette, órt shyqqannan keiin 5-6 minýt ishinde bolady. Onyń ústine Qazaqstanda árbir 36 órtten ólim tirkelse, AQSh-ta bul kórsetkish 10 ese az – 360 órtten bir adam, Ulybritaniiada – 14 ese, Frantsiiada – 27 ese.
Órt sóndirýshiler men qutqarýshylardyń erliginiń sońǵy úlgileriniń biri - Jambyl oblysynda oq-dárilerdiń jarylýy saldarynan bolǵan órtti sóndirýdegi oqiǵalar. 26 tamyzda alapat jarylystyń saldarynan Tótenshe jaǵdailar ministrliginiń 50 qyzmetkeri zardap shekti, onyń 8-i qaza tapty.
«Bizdiń jigitter júgirip júrip mindetterin abyroimen oryndady. Oqiǵa ornyna jetkende tek qatty tútin basqanyn baiqadyq. Sol sebepti órtti sóndirýge barlyq jaýyngerlik brigadalardy jumyldyrdyq. Al odan ári ne bolǵanyn saraptai almadyq, qaiǵyly oqiǵanyń arty tergeýmen jalǵasyp ketti. Qaita Arys qalasyndaǵy jarylystan shyqqan órt qaýipsizdeý edi, barlyǵy jan-jaqqa bas saýǵalap úlgerdi, dese de jarylys qaýpi joq. Onyń ishinde bastapqy kezeńde de, órt kezinde de bizde bolǵan aqparat boiynsha jumys istedik», - dedi oqiǵanyń basy-qasynda júrgen mamandar.
Qutqarýshylar tek órtpen kúresip qana qoimai, sýǵa batyp bara jatqan adamdardy, qiyn jaǵdaiǵa tap bolǵan balyqshylardy qutqaryp, kemeler men shaǵyn kólemdi júzý quraldaryna deiin sýǵa batyp ketpeýge kómektesedi. Olar sondai-aq sel, jer silkinisi jáne jarylys saldaryn joiady, adamdardy qar úiindilerinen alyp shyǵady, bakteriologiialyq jáne himiialyq qaýipterden qorǵaidy. Bir sózben aitqanda, olar - qurlyqtaǵy, sýdaǵy jáne aýadaǵy alǵashqy kómekshiler. Ámbebap sarbazdar.
Alaida, keide qutqarýshylardyń ózderi de kómekke muqtaj bolyp qalatyn sátter kezdesedi. «Bizge kúnine 5-7 adam kómekke muqtaj bolyp keledi, kún saiyn oqý-jattyǵýlar júrgizemiz. Óitkeni, órt sóndirýshiler men qutqarýshylardyń jumys kúniniń basym kópshiligi qaterge toly. Biri qolyn syndyryp alady, aiaǵyn shyǵaryp alady, biri órtke túsip ketýi múmkin, kúiik shalatyndary qanshama. Demek, olarǵa da der kezinde kómek kerek. Tipti, keibir áriptesterimiz tilden aiyrylyp qalyp jatady. Óitkeni, sondai alapat órttiń ishine enip ketip, tiridei jalynnyń ortasyna túsip ketken adamdy kórý de ońai emes. Al órt sóndirýshi sondai adamdy kórip qana qoimai, qutqarý kerek», - deidi psihologiialyq trening ortalyǵynyń jetekshisi, psiholog Gúljan Ahmetova.
Qutqarýshy nemese órt sóndirýshi retindegi árbir kún onyń sońǵy kúni bolýy múmkin. Ol - otqa, sýǵa, qarǵa oilanbai túsetin, adamnyń aqymaqtyǵy nemese beiqamdyǵy saldarymen soǵysatyn kúresker. Ol kún saiyn jumysqa barady, súiikti shańyraǵyna, otbasy men dostaryna qaitadan aman-esen oralatynyna 100 paiyz senimdi emes. Biraq onyń basqa tańdaýy da, tańdaý jasaǵysy da joq, óitkeni bul onyń missiiasy - adamdardy qutqarý. Jáne bul oryndalady.
Ashat Qoishyǵarauly
