Musylmandardyń Ramazan aiynda oraza ustaýy - tań atqannan kún batqanǵa deiin tamaqtan, sýsynnan jáne jynystyq qatynastan tyiylýdy bildiredi. Sodan keiin munyń barlyǵy ruqsat etiledi. Sonymen birge, orazanyń rýhani mazmunyna jaýapkershilikpen qaraý kerek. Iaǵni, Jaratqan Iege qulshylyq etý jáne Onyń ámirlerin oryndaý - ol belgili bir igilikterden ýaqytsha aiyrylý.
Oraza dieta emes, eń aldymen oraza - Allah Taǵalaǵa qulshylyq etý jáne rýhty tárbieleý. Biraq Alla Taǵalaǵa qulshylyq etýmen birge densaýlyǵyńyzdy da jaqsartyp alýyńyzǵa múmkindik bar. Óitkeni bul qulshylyqtyń túri, densaýlyqqa da oń áser etpei qoimaidy. Sonymen qatar, oraza aiynda momyn musylmandar taraýyq namazyn kópshilik bolyp, birge oqidy. Olar bul aida kún saiyn Quran nemese onyń maǵynalarynyń aýdarmasyn oqidy, osy aidyń ishinde zeketterin berýge tyrysady, kóptep duǵa jasap minajat etedi, adamdarmen qarym-qatynas ornatyp, renjiskendermen tatýlasady, bir-birine qonaqqa barady, dám tuzymen bólisedi, basqalarǵa kómektesedi, jáne t.b. izgi amaldardy atqarady. Tamaqtan, sýsynnan jáne erli-zaiyptylyq jynystyq qatynastan (paryz úkiminde) mindetti túrde bas tartýǵa qaraǵanda, munyń bári quptarlyq amaldar.
Osyǵan orai, alǵash oraza ustaýshylarǵa arnalǵan bilý kerek aqparatpen bólisýdi jón kórdik.
2024 jyly Ramazan orazasy qashan bastalady?
Ramazan aiy 2024 jyly 10 naýryzda kún batqan kúii keshke bastalady. Birinshi taraýyq namazy da meshitterde 10 naýryzda oqyla bastaidy. Orazanyń birinshi kúni 11 naýryzda bastalady. Orazanyń sońǵy kúni 9 sáýirde aiaqtalady. Sońǵy taraýyq namazy 8 sáýirde oqylady. Ramazan aiynyń bastalýyna bailanysty, jańa aidyń bastalý kúnine qarai, túzetýler engizilýi múmkin. Sondyqtan oraza ustaýshylarǵa jergilikti QMDB (Qazaqstan musylmandary dini basqarmasy) dini uiymnyń pikirine toqtalǵan jón.
Kim oraza ustaýǵa mindetti?
Orazanyń musylmandarǵa paryz bolatyn sharttary:
- baliǵat jasyna jetý;
- aqyl esi durys bolý;
- oraza ustaýshynyń densaýlyǵy jaramdy bolýy;
Ramazan aiynda kúndelikti kúnde orazany qalai ustaý kerek?
Tań atqannan (tań namazynyń bastalý ýaqyty) kún batqanǵa deiin (keshki aqsham namazynyń bastalýyna deiin). Osy ýaqyt ishinde ishýge, tamaq jeýge jáne jubaiyńyzben jynystyq qatynasqa túsýge bolmaidy. Demek, aqsham namazy ýaqyty kirgennen bastap, tań namazyna deiin (keshki jáne túngi ýaqyt aralyǵynda), atalmysh tyiymdar ruqsat etiledi;
Oraza ustaýshynyń sáresi men orazaǵa niet?
Oraza ustaýshynyń sáresi (sýhýr) – Ramazan aiyndaǵy oraza kezindegi tań namazy ýaqyty aldyndaǵy aýyz bekitý (tamaqty iship-jeý).
Niet - Rabbynyń ámirin oryndaý maqsatynda, júrekte oraza ustaýǵa sheshim qabyldaý. Niettiń orny júrek, biraq nietti aýyzsha aitýǵa (bildirýge) bolady.
Niet aitý (bildirý) nusqasy: «Niet ettim Allah Taǵala rizalyǵy úshin tańnan keshke deiin ramazan aiynyń orazasyn ustaýǵa». Nemese QMDB – nyń resmi saittarynyń nusqalaryn qoldanýǵa bolady. Óz erikterimen arabshasyn nemes qazaqshasyn aitsańyz bolady.
Aýyz ashar (iftar) – Ramazan aiynyń oraza kezindegi keshki asy. Aýyz ashar aldynda duǵa jasaýmenen bastaǵany jaqsy.
Duǵa jasaý nusqasy: «Iá Allah Taǵala, Sen úshin oraza ustadym, saǵan niet ettim, saǵan sendim. Seniń bergen nesibeńmen aýyz ashtym. Erteńgi kúnniń orazasyna da niet ettim. Bizdiń ótken bilip te, bilmei istegen kúnálarymyzdy keshire kór». Nemese QMDB – nyń resmi saittarynyń nusqalaryn qoldanýǵa bolady.
Tań sáresine uiyqtap qalsam, sol kúngi oraza oraza bolyp sanala ma?
Tań sáresinde as jeý óte qajet. Eger siz sáresine uiyqtap qalsańyz, biraq siz uiyqtar aldynda kelesi kúni oraza ustaýdy josparlasańyz (niet etseńiz), uiqydan turǵannan keiin siz ádettegidei orazańyzdy jalǵastyrai beresiz. Tań sáresinde tamaq ishpegenińiz úshin alańdamańyz. Orazańyz buzylmaidy.
Oraza kezindegi tyiymdary, ony buzatyn jaǵdaiattary men qazalarynyń ótelinýi QMDB-nyń resmi saittarynan bilýińizge bolady.
Arman Nurahmetuly, Astana qalasy "Dinderdi zertteý ortalyǵynyń" islamtanýshy-lektory
