- Bir jutym sý da bolsa sáreside turyp, iship-jeý. Paiǵambarymyz (s.a.ý.) bul turǵyda: «Sáresige turyńdar. Óitkeni, sáreniń tamaǵynda bereket bar» (Býhari, Saým, 20). Basqa bir hadisinde: «Sáresi tamaǵy bereket. Bir jutym sý da bolsa, ony tastamańdar. Óitkeni, Allah sáreside tamaqtanǵandarǵa raqymdylyq etip, perishteleri de olar úshin keshirim tileidi» (Ahmed ibn Hanbál, III, 44), – deidi.
Ekinshi shapaq atqanǵa deiin sáresini keshiktirý de — mustahap. Paiǵambarymyz (s.a.ý.) «Úmbetim aýyz asharda asyǵyp, sáresini keshiktirgen ýaqytta árqashan jaqsylyqta» (Býhari, Saým, 45), – degen.
- Aýyzdy aqsham namazynan buryn ashý. Namazda adamnyń kóńili aýyz ashýǵa aýyp turatyndyqtan, aýyz ashýǵa asyǵý — mustahap. Buǵan joǵaryda aitylǵan hadis kýá. Sonymen qatar, aýyzdy qurma nemese sýmen ashý – súnnet. Paiǵambarymyz (s.a.ý.) osylai ashqan.
- Aýyz asharda myna duǵany oqý — súnnet:
Oqylýy: «Allahýmmá láká sýmtý ýá biká áámántý ýá ‘aláiká táýákkáltý ýá ‘ala rizqiká áftartý ýá saýmálǵadi min sháhri Ramadana náýáitý, fáǵfirlii máá qaddamtý ýá má ahhartý». «Allahym! Seniń rizalyǵyń úshin oraza ustadym. Seniń bergen rizyǵyńmen aýzymdy ashtym. Saǵan iman etip, saǵan táýekel jasadym. Ramazan aiynyń erteńgi kúnine de aýyz bekitýge niet ettim. Sen meniń ótken jáne keleshek kúnálarymdy keshir».
(Aýyz bekiterde aitylatyn duǵa. Oqylýy: «Náýáitý án asýmá saýmá sháhri Ramadaná minál fájri ilál maǵribi halisan lilláhi taalá. Allahý akbar!». “Tańertennen keshke deiin Allahtyń rizalyǵy úshin Ramazan aiynyń orazasyn ustaýǵa niet ettim. Allah ulyq!”)
- Aýzy berik jandarmen birge aýyz ashý jáne joq-jitikter men kedeilerge qol ushyn berý – mustahap. Paiǵambarymyz (s.a.ý.) bylai deidi: «Aýzy berik jandy aýyzasharga shaqyryp tamaq bergen — oraza ustagan adamnyń alatynyndai saýap alady. Aýzy berik adamnyń saýabynan da esh nárse kemimeidi» (Tirmizi, Saým, 82; Ibn Majá, Siiam, 48).
- Tań ýaqyty kirmei júniptik, haiyz jáne nifastan tazalaný: Mundaǵy maqsat – orazany taza bastaý. Biraq aýzy berik turyp, jýynýǵa da bolatynyn eskerte keteiik. Mundai kezde sýdyń tamaqqa ketip qalmaýyn qatty qadaǵalaý kerek. Áieldiń haiyz iaki nifas merzimi túnde aiaqtalyp, orazaǵa niet etse, jáne de júnip kisi jýynbai oraza ustasa, orazasy jaramdy.
- Aýzy berik adamnyń jaqsy sózder sóileýi, bos sóz ben orynsyz is-qimyldardan boiyn aýlaq ustap baisaldylyq tanytýy – mustahap. Paiǵambarymyz (s.a.ý.) bylai deidi: «Jalǵan sóileý men jalǵan sózdermen áreket etýdi qoimaǵan adamnyń iship-jeýdi ǵana doǵarýy Allahqa qajet emes» (Ahmed ibn Hanbál, VI, 34). Basqa bir hadisinde: «Nebir oraza ustaǵandar bar. Olardyń orazasynda shóldeý men ashtyqtan basqa eshqandai paidasy bolmaidy. Nebir túnde turyp, nápil ǵibadat etkender bar. Biraq bul áreketinen uiqysyzdyqtan basqa eshqandai paida tappaidy» (Ibn Majá, Siiam, 21). Sonymen qatar, Ramazanda «Men orazamyn» deý – súnnet. Paiǵambarymyz (s.a.ý.) bylai deidi: «Kimde-kim aýzy berik bolsa, jaman sóz sóilemesin. Daýys kóterip, aiqai shyǵarmasyn. Bireý oǵan til tigizse nemese onymen keriskisi kelse oǵan: «Men orazamyn» desin» (Býhari, Saým, 2).
- Aýzy berik adam bos ýaqyttaryn nápil ǵibadattarmen, ǵylymmen, Quran oqýmen, zikir, salaýat aitýmen ótkizý kerek. Paiǵambarymyz (s.a.ý.) Ramazanda «Jebireiil ekeýi bir-birine kezekpe-kezek Quran oqyp, tyńdasatyn» (Býhari, Bádýl-Ýahi, 5).
- Jalpy Ramazan aiynyń eń sońǵy on kúninde iǵtiqafqa kirý – súnnet. Paiǵambarymyz (s.a.ý.) Ramazannyń eń sońǵy on kúninde kóp ǵidabat jasaityn (Mýslim, I’tiqad, 8).
* mustahap – jaqsy kórilgen amal degen maǵyna beredi, istese saýap, istemese kúná emes.
Islam ǵylymhaly kitabynan
