2025 jyldyń alǵashqy toǵyz aiyndaǵy makroekonomikalyq kórsetkishter Qazaqstan ekonomikasynyń ornyqty ári teńgerimdi damýyn aiqyn kórsetip otyr. Osy kezeńde el ekonomikasynyń ósý qarqyny 6,3% deńgeiine jetip, ótken jyldyń sáikes kezeńimen salystyrǵanda aitarlyqtai jedeldegeni baiqalady. Máselen, qańtar aiynda ósý 3,8%-dy qurasa, qańtar-aqpanda – 5,4%, al qyrkúiekke qarai bul kórsetkish 2,3 paiyzdyq tarmaqqa artyp, 6,3%-ǵa deiin kóterildi, dep habarlaidy Dalanews.kz.
Ekonomikalyq ósýdiń negizgi faktorlary
Ekonomikanyń bul deńgeide ósýine birneshe negizgi faktor áser etti:
- Salalardyń teńgerimdi damýy men ártaraptandyrylýy – ekonomikanyń bir baǵytqa táýeldiligin azaityp, jańa múmkindikterge jol ashty.
- Qyzmet kórsetý jáne óndiristik sektorlardyń belsendiligi – ekonomika qurylymynda ártúrli salalardyń damý qarqyny joǵary boldy:
- Kólik jáne qoimalaý qyzmetteri – 21,2% ósim kórsetti. Bul logistikalyq infraqurylymnyń jaqsarýy men ishki jáne syrtqy tasymaldarǵa suranystyń artýymen bailanysty.
- Qurylys sektory – 14,9% ósti. Memlekettik jáne jekemenshik investitsiialar esebinen turǵyn úi men infraqurylym salý belsendi túrde jalǵasýda.
- Saýda – 8,8% ósimmen ekonomikadaǵy tutynýshylyq suranystyń joǵary deńgeide ekenin kórsetti.
- Taý-ken ónerkásibi – 9,3% ósip, shikizattyq emes eksportty ulǵaitýdaǵy múmkindikterdi kórsetip otyr.
- Óńdeý ónerkásibi – 6,2% ósimmen naqty sektordaǵy óńdeýshi salalardyń serpindi damýyn rastaidy.
Investitsiialyq belsendilik – ornyqty damýdyń irgetasy
Ekonomikalyq ósýdiń mańyzdy tiregi – investitsiia tartý. 2025 jyldyń qańtar-qyrkúiek ailary aralyǵynda negizgi kapitalǵa salynǵan investitsiialar kólemi 13,5%-ǵa ósti. Bul kórsetkish aldaǵy kezeńderde ekonomikanyń orta jáne uzaq merzimdi damýynyń berik negizin qalyptastyrady.
Atap aitqanda:
- Óńdeý ónerkásibine tartylǵan investitsiialar 30,7%-ǵa artty. Bul – shikizattyq emes sektordy qoldaýdyń naqty nátijesi.
- Investitsiia tartýdyń belsendiligi birneshe faktorlarǵa negizdelgen:
- Ekinshi deńgeili bankterdiń bizneske kredit berý kólemin arttyrýy;
- Iri infraqurylymdyq jobalar men memlekettik baǵdarlamalardyń iske asyrylýy;
- «Tarifti investitsiiaǵa aiyrbastaý» baǵdarlamasy aiasynda energetikalyq jáne injenerlik infraqurylymdy jańartý;
- «Keleshek mektepteri» baǵdarlamasy aiasyndaǵy áleýmettik infraqurylymǵa investitsiialar;
- Turǵyn úi qurylysyna qarjy tartýdyń ulǵaiýy.
Biýdjet kodeksi Qazaqstanda resýrstardy bólýdi qalai ózgertedi?
Ekonomikalyq zertteýler institýtynyń Qarjylyq saiasat ortalyǵynyń aǵa sarapshysy Merýert Jumahan 2025 jyly qabyldanǵan Biýdjet kodeksi eldegi biýdjet reformasynyń mańyzdy kezeńine ainalǵanyn aitty.
Onyń jańashyldyǵy eń aldymen áleýmettik shyǵyndar salasyna áser etti — bul azamattar úshin eń sezimtal ári memleket úshin eń shyǵyndy baǵyttardyń biri. Jańa qujat ókilettikterdi bólýdiń naqty qaǵidattaryn bekitip, biliktiń barlyq deńgeiinde qarajatty paidalanýdyń ashyq ári qisyndy júiesin qalyptastyrdy, – dep atap ótti sarapshy.
Sonymen qatar maman biýdjet kodeksinde basty qaǵida bekitildi dep otyr. Iaǵni ár basqarý deńgeii óz quzyretine kiretin shyǵyndardy ǵana qarjylandyrady.
Bul tásil qaitalanatyn fýnktsiialardy joiyp, jaýapkershilikti bir deńgeiden ekinshisine kóshirý táýekelin azaitady. Respýblikalyq biýdjet — memlekettiń júieli áleýmettik mindettemelerin oryndaidy. Olar: zeinetaqy, memlekettik jáne arnaiy járdemaqylar, sondai-aq kóshi-qon saiasaty. Astana jáne respýblikalyq mańyzy bar qalalar azamattarǵa naqty kómek kórsetýmen ainalysady: turǵyn úige sýbsidiia berý, úisiz jandardy, qarttardy, múmkindigi shekteýli adamdardy qoldaý. Sonymen qatar turmystyq zorlyq-zombylyq qurbandaryna arnalǵan arnaiy áleýmettik qyzmetterdi kórsetý osy deńgeige jatady, – dedi Merýert Jumahan.
Qarjylyq ornyqtylyq pen nesielik belsendilik
Ekonomikalyq ósimdi qoldaýda qarjy sektoryndaǵy turaqtylyq mańyzdy ról atqarady. 2025 jyly bank júiesi biznesti nesieleý kólemin aitarlyqtai arttyrdy, bul investitsiia tartý men jańa jobalardy iske asyrýǵa serpin berdi. Sonymen qatar, bank sektoryndaǵy turaqty jaǵdai halyqtyń da, kásipkerliktiń de qarjy resýrstaryna qoljetimdiligin qamtamasyz etip otyr.
2025 jyldyń 9 aiynyń qorytyndylary Qazaqstan ekonomikasynyń júieli, sapaly jáne ornyqty damý jolynda ekenin aiqyn kórsetip otyr. Ekonomikalyq ósimniń 6,3%-ǵa deiin jedeldeýi – bul tek sandyq kórsetkish emes, sonymen birge qurylymdyq ózgerister men strategiialyq sheshimderdiń shynaiy nátijesi. Aldaǵy kezeńde osy serpindi saqtai otyryp, qurylymdyq reformalardy jalǵastyrý jáne bizneske qolaily jaǵdai jasaý – el ekonomikasynyń strategiialyq damýynda mańyzdy ról atqarady.
Salalardyń teńgerimdi damýy men ártaraptandyrylýy – Qazaqstannyń bir ǵana resýrstyq baǵytqa táýeldi emestigin kórsetip otyr. Óńdeý ónerkásibi men saýdanyń, qurylys pen kólik-logistika salalarynyń aitarlyqtai ósýi ekonomikanyń ishki qozǵaýshy kúshteriniń nyǵaiyp kele jatqanyn bildiredi. Bul – kásipkerlik belsendilik artqanyn, investitsiialyq ahýaldyń jaqsarǵanyn jáne halyqtyń tutynýshylyq qabiletiniń óskenin bildiredi.
Sonymen qatar, investitsiialyq klimattyń jaqsarýy men negizgi kapitalǵa quiylǵan investitsiialar kóleminiń artýy – ekonomikanyń uzaqmerzimdi turaqtylyǵyn qamtamasyz etetin mańyzdy faktor. Óńdeý ónerkásibine 30%-dan astam investitsiia tartylýy eldiń indýstriialyq-innovatsiialyq damý baǵytyna berik taban tiregenin kórsetedi. Bul tek ekonomikalyq emes, sondai-aq áleýmettik turǵydan da mańyzdy, sebebi ol jańa jumys oryndaryn ashýǵa, tehnologiialyq damý men adami kapitaldy nyǵaitýǵa múmkindik beredi.
Memlekettik bastamalar – «Tarifti investitsiiaǵa aiyrbastaý», «Keleshek mektepteri» jáne iri infraqurylymdyq jobalar – ekonomikany yntalandyrýmen qatar, el azamattarynyń ómir sapasyn arttyrýǵa baǵyttalǵan. Iaǵni, makroekonomikalyq kórsetkishterdegi jetistikter qarapaiym halyqtyń turmys deńgeiine de tikelei áser etip jatyr.
Qarjylyq turaqtylyq ta mańyzdy ról atqarýda. Banktik nesieleýdiń artýy men qarjy sektoryndaǵy senimdilik – kásipkerler úshin de, investorlar úshin de qolaily jaǵdai qalyptastyrdy. Bul – jeke sektordyń belsendiligin arttyryp, jalpy ekonomikalyq júieniń ornyqtylyǵyn kúsheitýde sheshýshi mánge ie.
Osylaisha, Qazaqstan ekonomikasy 2025 jyldyń 9 aiynda óziniń damýynyń jańa sapaly kezeńine aiaq basty. Bul kezeń – tek ekonomikalyq ósimmen shektelmeitin, qoǵamnyń ál-aýqatyn arttyrýǵa baǵyttalǵan kezeń.
Qazaqstannyń damýy – bul bir kúndik emes, uzaqmerzimdi strategiialyq maqsattarǵa baǵyttalǵan keshendi úderis. Qazirgi jetistikter – sol maqsattarǵa senimdi túrde jetýge jasalǵan mańyzdy qadamdar.
