2025 جىلدىڭ العاشقى توعىز ايىنداعى ماكروەكونوميكالىق كٶرسەتكٸشتەر قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ ورنىقتى ەرٸ تەڭگەرٸمدٸ دامۋىن ايقىن كٶرسەتٸپ وتىر. وسى كەزەڭدە ەل ەكونوميكاسىنىڭ ٶسۋ قارقىنى 6,3% دەڭگەيٸنە جەتٸپ, ٶتكەن جىلدىڭ سەيكەس كەزەڭٸمەن سالىستىرعاندا ايتارلىقتاي جەدەلدەگەنٸ بايقالادى. مەسەلەن, قاڭتار ايىندا ٶسۋ 3,8%-دى قۇراسا, قاڭتار-اقپاندا – 5,4%, ال قىركٷيەككە قاراي بۇل كٶرسەتكٸش 2,3 پايىزدىق تارماققا ارتىپ, 6,3%-عا دەيٸن كٶتەرٸلدٸ, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
ەكونوميكالىق ٶسۋدٸڭ نەگٸزگٸ فاكتورلارى
ەكونوميكانىڭ بۇل دەڭگەيدە ٶسۋٸنە بٸرنەشە نەگٸزگٸ فاكتور ەسەر ەتتٸ:
- سالالاردىڭ تەڭگەرٸمدٸ دامۋى مەن ەرتاراپتاندىرىلۋى – ەكونوميكانىڭ بٸر باعىتقا تەۋەلدٸلٸگٸن ازايتىپ, جاڭا مٷمكٸندٸكتەرگە جول اشتى.
- قىزمەت كٶرسەتۋ جەنە ٶندٸرٸستٸك سەكتورلاردىڭ بەلسەندٸلٸگٸ – ەكونوميكا قۇرىلىمىندا ەرتٷرلٸ سالالاردىڭ دامۋ قارقىنى جوعارى بولدى:
- كٶلٸك جەنە قويمالاۋ قىزمەتتەرٸ – 21,2% ٶسٸم كٶرسەتتٸ. بۇل لوگيستيكالىق ينفراقۇرىلىمنىڭ جاقسارۋى مەن ٸشكٸ جەنە سىرتقى تاسىمالدارعا سۇرانىستىڭ ارتۋىمەن بايلانىستى.
- قۇرىلىس سەكتورى – 14,9% ٶستٸ. مەملەكەتتٸك جەنە جەكەمەنشٸك ينۆەستيتسييالار ەسەبٸنەن تۇرعىن ٷي مەن ينفراقۇرىلىم سالۋ بەلسەندٸ تٷردە جالعاسۋدا.
- ساۋدا – 8,8% ٶسٸممەن ەكونوميكاداعى تۇتىنۋشىلىق سۇرانىستىڭ جوعارى دەڭگەيدە ەكەنٸن كٶرسەتتٸ.
- تاۋ-كەن ٶنەركەسٸبٸ – 9,3% ٶسٸپ, شيكٸزاتتىق ەمەس ەكسپورتتى ۇلعايتۋداعى مٷمكٸندٸكتەردٸ كٶرسەتٸپ وتىر.
- ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸ – 6,2% ٶسٸممەن ناقتى سەكتورداعى ٶڭدەۋشٸ سالالاردىڭ سەرپٸندٸ دامۋىن راستايدى.
ينۆەستيتسييالىق بەلسەندٸلٸك – ورنىقتى دامۋدىڭ ٸرگەتاسى
ەكونوميكالىق ٶسۋدٸڭ ماڭىزدى تٸرەگٸ – ينۆەستيتسييا تارتۋ. 2025 جىلدىڭ قاڭتار-قىركٷيەك ايلارى ارالىعىندا نەگٸزگٸ كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستيتسييالار كٶلەمٸ 13,5%-عا ٶستٸ. بۇل كٶرسەتكٸش الداعى كەزەڭدەردە ەكونوميكانىڭ ورتا جەنە ۇزاق مەرزٸمدٸ دامۋىنىڭ بەرٸك نەگٸزٸن قالىپتاستىرادى.
اتاپ ايتقاندا:
- ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸنە تارتىلعان ينۆەستيتسييالار 30,7%-عا ارتتى. بۇل – شيكٸزاتتىق ەمەس سەكتوردى قولداۋدىڭ ناقتى نەتيجەسٸ.
- ينۆەستيتسييا تارتۋدىڭ بەلسەندٸلٸگٸ بٸرنەشە فاكتورلارعا نەگٸزدەلگەن:
- ەكٸنشٸ دەڭگەيلٸ بانكتەردٸڭ بيزنەسكە كرەديت بەرۋ كٶلەمٸن ارتتىرۋى;
- ٸرٸ ينفراقۇرىلىمدىق جوبالار مەن مەملەكەتتٸك باعدارلامالاردىڭ ٸسكە اسىرىلۋى;
- «تاريفتٸ ينۆەستيتسيياعا ايىرباستاۋ» باعدارلاماسى اياسىندا ەنەرگەتيكالىق جەنە ينجەنەرلٸك ينفراقۇرىلىمدى جاڭارتۋ;
- «كەلەشەك مەكتەپتەرٸ» باعدارلاماسى اياسىنداعى ەلەۋمەتتٸك ينفراقۇرىلىمعا ينۆەستيتسييالار;
- تۇرعىن ٷي قۇرىلىسىنا قارجى تارتۋدىڭ ۇلعايۋى.
بيۋدجەت كودەكسٸ قازاقستاندا رەسۋرستاردى بٶلۋدٸ قالاي ٶزگەرتەدٸ?
ەكونوميكالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ قارجىلىق ساياسات ورتالىعىنىڭ اعا ساراپشىسى مەرۋەرت جۇماحان 2025 جىلى قابىلدانعان بيۋدجەت كودەكسٸ ەلدەگٸ بيۋدجەت رەفورماسىنىڭ ماڭىزدى كەزەڭٸنە اينالعانىن ايتتى.
ونىڭ جاڭاشىلدىعى ەڭ الدىمەن ەلەۋمەتتٸك شىعىندار سالاسىنا ەسەر ەتتٸ — بۇل ازاماتتار ٷشٸن ەڭ سەزٸمتال ەرٸ مەملەكەت ٷشٸن ەڭ شىعىندى باعىتتاردىڭ بٸرٸ. جاڭا قۇجات ٶكٸلەتتٸكتەردٸ بٶلۋدٸڭ ناقتى قاعيداتتارىن بەكٸتٸپ, بيلٸكتٸڭ بارلىق دەڭگەيٸندە قاراجاتتى پايدالانۋدىڭ اشىق ەرٸ قيسىندى جٷيەسٸن قالىپتاستىردى, – دەپ اتاپ ٶتتٸ ساراپشى.
سونىمەن قاتار مامان بيۋدجەت كودەكسٸندە باستى قاعيدا بەكٸتٸلدٸ دەپ وتىر. ياعني ەر باسقارۋ دەڭگەيٸ ٶز قۇزىرەتٸنە كٸرەتٸن شىعىنداردى عانا قارجىلاندىرادى.
بۇل تەسٸل قايتالاناتىن فۋنكتسييالاردى جويىپ, جاۋاپكەرشٸلٸكتٸ بٸر دەڭگەيدەن ەكٸنشٸسٸنە كٶشٸرۋ تەۋەكەلٸن ازايتادى. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت — مەملەكەتتٸڭ جٷيەلٸ ەلەۋمەتتٸك مٸندەتتەمەلەرٸن ورىندايدى. ولار: زەينەتاقى, مەملەكەتتٸك جەنە ارنايى جەردەماقىلار, سونداي-اق كٶشٸ-قون ساياساتى. استانا جەنە رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالالار ازاماتتارعا ناقتى كٶمەك كٶرسەتۋمەن اينالىسادى: تۇرعىن ٷيگە سۋبسيدييا بەرۋ, ٷيسٸز جانداردى, قارتتاردى, مٷمكٸندٸگٸ شەكتەۋلٸ ادامداردى قولداۋ. سونىمەن قاتار تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق قۇرباندارىنا ارنالعان ارنايى ەلەۋمەتتٸك قىزمەتتەردٸ كٶرسەتۋ وسى دەڭگەيگە جاتادى, – دەدٸ مەرۋەرت جۇماحان.
قارجىلىق ورنىقتىلىق پەن نەسيەلٸك بەلسەندٸلٸك
ەكونوميكالىق ٶسٸمدٸ قولداۋدا قارجى سەكتورىنداعى تۇراقتىلىق ماڭىزدى رٶل اتقارادى. 2025 جىلى بانك جٷيەسٸ بيزنەستٸ نەسيەلەۋ كٶلەمٸن ايتارلىقتاي ارتتىردى, بۇل ينۆەستيتسييا تارتۋ مەن جاڭا جوبالاردى ٸسكە اسىرۋعا سەرپٸن بەردٸ. سونىمەن قاتار, بانك سەكتورىنداعى تۇراقتى جاعداي حالىقتىڭ دا, كەسٸپكەرلٸكتٸڭ دە قارجى رەسۋرستارىنا قولجەتٸمدٸلٸگٸن قامتاماسىز ەتٸپ وتىر.
2025 جىلدىڭ 9 ايىنىڭ قورىتىندىلارى قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ جٷيەلٸ, ساپالى جەنە ورنىقتى دامۋ جولىندا ەكەنٸن ايقىن كٶرسەتٸپ وتىر. ەكونوميكالىق ٶسٸمنٸڭ 6,3%-عا دەيٸن جەدەلدەۋٸ – بۇل تەك ساندىق كٶرسەتكٸش ەمەس, سونىمەن بٸرگە قۇرىلىمدىق ٶزگەرٸستەر مەن ستراتەگييالىق شەشٸمدەردٸڭ شىنايى نەتيجەسٸ. الداعى كەزەڭدە وسى سەرپٸندٸ ساقتاي وتىرىپ, قۇرىلىمدىق رەفورمالاردى جالعاستىرۋ جەنە بيزنەسكە قولايلى جاعداي جاساۋ – ەل ەكونوميكاسىنىڭ ستراتەگييالىق دامۋىندا ماڭىزدى رٶل اتقارادى.
سالالاردىڭ تەڭگەرٸمدٸ دامۋى مەن ەرتاراپتاندىرىلۋى – قازاقستاننىڭ بٸر عانا رەسۋرستىق باعىتقا تەۋەلدٸ ەمەستٸگٸن كٶرسەتٸپ وتىر. ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸ مەن ساۋدانىڭ, قۇرىلىس پەن كٶلٸك-لوگيستيكا سالالارىنىڭ ايتارلىقتاي ٶسۋٸ ەكونوميكانىڭ ٸشكٸ قوزعاۋشى كٷشتەرٸنٸڭ نىعايىپ كەلە جاتقانىن بٸلدٸرەدٸ. بۇل – كەسٸپكەرلٸك بەلسەندٸلٸك ارتقانىن, ينۆەستيتسييالىق احۋالدىڭ جاقسارعانىن جەنە حالىقتىڭ تۇتىنۋشىلىق قابٸلەتٸنٸڭ ٶسكەنٸن بٸلدٸرەدٸ.
سونىمەن قاتار, ينۆەستيتسييالىق كليماتتىڭ جاقسارۋى مەن نەگٸزگٸ كاپيتالعا قۇيىلعان ينۆەستيتسييالار كٶلەمٸنٸڭ ارتۋى – ەكونوميكانىڭ ۇزاقمەرزٸمدٸ تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتەتٸن ماڭىزدى فاكتور. ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸنە 30%-دان استام ينۆەستيتسييا تارتىلۋى ەلدٸڭ يندۋسترييالىق-يننوۆاتسييالىق دامۋ باعىتىنا بەرٸك تابان تٸرەگەنٸن كٶرسەتەدٸ. بۇل تەك ەكونوميكالىق ەمەس, سونداي-اق ەلەۋمەتتٸك تۇرعىدان دا ماڭىزدى, سەبەبٸ ول جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋعا, تەحنولوگييالىق دامۋ مەن ادامي كاپيتالدى نىعايتۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
مەملەكەتتٸك باستامالار – «تاريفتٸ ينۆەستيتسيياعا ايىرباستاۋ», «كەلەشەك مەكتەپتەرٸ» جەنە ٸرٸ ينفراقۇرىلىمدىق جوبالار – ەكونوميكانى ىنتالاندىرۋمەن قاتار, ەل ازاماتتارىنىڭ ٶمٸر ساپاسىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان. ياعني, ماكروەكونوميكالىق كٶرسەتكٸشتەردەگٸ جەتٸستٸكتەر قاراپايىم حالىقتىڭ تۇرمىس دەڭگەيٸنە دە تٸكەلەي ەسەر ەتٸپ جاتىر.
قارجىلىق تۇراقتىلىق تا ماڭىزدى رٶل اتقارۋدا. بانكتٸك نەسيەلەۋدٸڭ ارتۋى مەن قارجى سەكتورىنداعى سەنٸمدٸلٸك – كەسٸپكەرلەر ٷشٸن دە, ينۆەستورلار ٷشٸن دە قولايلى جاعداي قالىپتاستىردى. بۇل – جەكە سەكتوردىڭ بەلسەندٸلٸگٸن ارتتىرىپ, جالپى ەكونوميكالىق جٷيەنٸڭ ورنىقتىلىعىن كٷشەيتۋدە شەشۋشٸ مەنگە يە.
وسىلايشا, قازاقستان ەكونوميكاسى 2025 جىلدىڭ 9 ايىندا ٶزٸنٸڭ دامۋىنىڭ جاڭا ساپالى كەزەڭٸنە اياق باستى. بۇل كەزەڭ – تەك ەكونوميكالىق ٶسٸممەن شەكتەلمەيتٸن, قوعامنىڭ ەل-اۋقاتىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان كەزەڭ.
قازاقستاننىڭ دامۋى – بۇل بٸر كٷندٸك ەمەس, ۇزاقمەرزٸمدٸ ستراتەگييالىق ماقساتتارعا باعىتتالعان كەشەندٸ ٷدەرٸس. قازٸرگٸ جەتٸستٸكتەر – سول ماقساتتارعا سەنٸمدٸ تٷردە جەتۋگە جاسالعان ماڭىزدى قادامدار.
