Saýd Arabiiasy munai óndirisi boiynsha belgilengen kvotany buzǵan OPEK+ elderine baǵanyń tómendeýi múmkin ekenin taǵy bir márte eskertti. Bloomberg "Er-Riiad uiym sheńberinde ádildik tanytyp, belgilengen kvotany buzýshy Irak pen Qazaqstan siiaqty uiym ókilderin jazalaýǵa nietti" dep jazady. Rasynda, senbide uiymǵa múshe elder maýsym aiyna arnalǵan óndiris kólemin táýligine taǵy 411 000 barrelge deiin ulǵaitý týraly kelisimge keldi. Bul sheshim – OPEK-tiń "qara altyn" óndirisin ulǵaitý boiynsha biyl qabyldaǵan ekinshisi. Birinshi jaǵdaida, álemdik naryqtaǵy baǵa 70-ten 60 dollarǵa deiin quldyraǵan. Sondyqtan ekinshi sheshimniń de taǵy da osyndai yqpaly bolaryna eshkim shúbá keltirmeidi. Mundaida, ásirese, eki ottyń ortasynda qalyp otyrǵan Qazaqstannyń jaǵdaiy qiynǵa soqpaq, dep jazady Dalanews.kz.
"Erikti shekteý quqyǵyna ie OPEK+ elderi 2025 jyly maýsymda táýligine óndiriletin munaidyń shekti kólemin taǵy 411 myń barrelge arttyrady" delingen OPEK+ habarlamasynda.
Bul arada OPEK-ke múshe 19 eldiń segizi – Resei, Irak, Saýd Arabiiasy, Kýveit, BAÁ, Aljir, Qazaqstan jáne Oman kvotadan bólek munai óndirisi kólemin erikti shekteý quqyǵyna ie ekenin basa aita ketelik. Bul elderge 2026 jyldyń sońyna deiin táýligine 1,65 mln barrel óndirisi kóleminde shekteý qoiylǵan, al táýligine 2,2 mln barrel shekteý keiinge shegerilip, qańtardan emes, biylǵy jyldyń sáýir aiynan bastaý týraly sheshim qabyldanǵan.
Jaza ma, shynaiy jaǵdai ma: Qytai qazaq munaiynyń tutynysyn 82%-ǵa qysqartty
Búginderi táýligine 1,47 mln barrel kvotaǵa ie Qazaqstan táýligine 1,82 mln barell munai óndirip, shekti kólemnen asyp ketýde. Eger óz erki bolsa, Qazaqstan bul kólemdi shektei de alar edi. Alaida óndiris bizdiki emes, TShO, NCOC, KPO syndy amerikalyq alpaýyt kompaniialar enshisinde. Al olar bul uiymǵa múshe bolmaǵandyqtan, atalǵan shekteýdi mise de tutpaidy. Túptep kelgende, Qazaqstan OPEK-ten shyǵyp tynýy da múmkin ekeni jii aitylady. Biraq, bul másele sheshimi bolmaiyn dep tur. Sebebi álemdik baǵany retteitin – OPEK. Baǵadan bólek geosaiasi áreketter de bar bul arada. Máselen, Qazaqstannyń 2025 jyldyń I-toqsanynda shiki munai eksporty kólemi boiynsha 14%-ǵa, al aqshalai 21%-ǵa nemese 8,6 mlrd dollarǵa deiin kúrt qysqarǵan. Al bul Qazaqstannyń osyǵan deiin munaiyn ótkizip kelgen keibir jekelegen naryqtardan aiyrylyp jatqanyn bildiredi. Jyl basynda Qazaqstan munaiyn tutynýdy Qytai 82%-ǵa, Singapýr 74%-ǵa bir-aq qysqartqan. Al Ońtústik Koreia, Úndistan, Ulybritaniia, Horvatiia, Polsha jáne Brýnei sekildi alty memleket múlde Qazaqstan munaiyn tutynýdan bas tartqan. Iaǵni, munaidyń arzandaýy óz aldyna, der kezinde manevr jasaýdy talap etetin geosaiasi is-qimyldar da bar osyndai. Bul - OPEK-tiń aldyndaǵy óndiris kólemin arttyrý týraly sheshimi aiasynda sipat alǵan teris qubylystar.
Jańa Salyq kodeksi men munai baǵasynyń qandai bailanysy bar?
Búgin Brent markaly munaidyń bir barreliniń quny 3,26%-ǵa nemese 59,29 dollarǵa deiin, WTI markaly munaidyń barreli 3,57% - ǵa, iaǵni 56,21 dollarǵa deiin tómendedi. Osy jaǵynan alǵanda, munaidyń bir barreliniń baǵasy 60 emes, 50 dollar bolýy da shynaiylyqqa ainalyp keledi. Al, ózderińizge belgili,Qazaqstan biýdjeti onsyz da tapshylyqqa boi urǵan. Endi munai tabysynyń azaiýyna bailanysty bul másele qoiýlana túseri haq.
OPEK alǵash aýyr qozǵalǵan kezde – sáýirde QR Premer-ministriniń orynbasary – Ulttyq ekonomika ministri Serik Jumanǵarin Úkimet munaidyń bir barreliniń quny 50 jáne 55 dollarǵa deiin tómendeýi yqtimal jaǵdaiǵa qatysty birneshe damý stsenariin daiyndap jatqanyn málimdegen. Iaǵni, Úkimet bul jaǵdaidyń shielene túsetindiginen habardar. Sol kezde ministr Qazaqstannyń biýdjeti, negizinen, munai kirisi esebinen qalyptasady jáne búgingi tańdaǵydai munai barreliniń álemdik baǵasy 60 dollarǵa deiin tómendeýi ózderin pessimistik stsenariige kóshýge májbúr etkenin aitqan edi.
"Biz pessimistik stsenariige jaqyndap qaldyq. Onda bir barrel 60 dollar turǵysynda qarastyrylǵan. Biz qazirdiń ózinde biýdjettiń qandai shyǵyndaryn qysqartatynymyzdy, qaisysyn báribir qysqartpaitynymyzdy anyq bilip otyrmyz. Keshe biz esepteýdi bastadyq. Meniń oiymsha, búgin-erteń baǵa 55 jáne 50 dollar bolǵan jaǵdaiǵa qatysty damý stsenariin ázirleýdi aiaqtaimyz", - dedi Serik Jumanǵarin.
Premer-ministrdiń orynbasary Qazaqstan daǵdarysty birneshe ret basynan ótkizgenin atap ótti. Mundai ýaqytta infraqurylymdardy salyp, jumys oryndaryn ashý qajet. Úkimet osy aksiomaǵa basa nazar aýdarady.
"Ulttyq qordyń rólin umytpalyq. Ol dál osyndai jaǵdailarda saqtandyrý "jastyǵy" rólin atqarýy tiis. Buǵan deiin biz ony birneshe jyl boiy basqa maqsattarǵa qoldanyp keldik ári bul rette durys synǵa ushyradyq. Búgin Salyq kodeksi birinshi oqylymda maquldandy. Bul, eń aldymen, osy synǵa jaýap. Biz memlekettik qarjyny turaqtandyryp, Ulttyq qordan aqsha alýdy, nysanaly transfertterdiń kólemin qysqartýdy qalaimyz", - dep atap ótti Serik Jumanǵarin.
Iaǵni, Úkimet ókili kóptegen jeńildikterdi alyp tastaityn, kerisinshe salyq kólemin ulǵaitýdy qarastyratyn jańa Salyq kodeksi osy syni tegeýirinderge qarsy qabyldanǵan sharanyń biri ekenin sol kezde aityp qalyp edi.
"Enshimizde eki ai bar". Kásipkerler ne dep dabyl qaǵýda?
Al elimizdegi Qoldanbaly ekonomikany zertteý ortalyǵynyń ǵylymi jetekshisi Jaqsybek Qulekeev lań salyp jatqan OPEK-ten bólek AQSh-tyń álemge jariialaǵan saýda soǵysy da Qazaqstanǵa ońaiǵa tiip jatpaǵanyn moiyndaǵan. Onyń aitýynsha, jyldyń basynda eksport kóleminiń 12%-ǵa tómendep, shamamen 2,5 mlrd dollarǵa deiin qysqardy. Ol mundai quldyraý dabyl qaǵarlyq belgi ekenin aitady.
"Álemdik ekonomika turaqsyzdyǵy men Qytai jaǵdaiynyń beimálimdigi aiasynda ósimniń 2%-ǵa baiaýlaýy kútiledi. Mundaida bizdiń bizneske degen qaýip-qater táýekelderi kúsheie túsedi. Bizdiń enshimizde, eń kóp degende eki ai bar, iaǵni Qazaqstan jahandyq qubylmalylyqtyń saldaryn shyndap sezine bastaýyna deiin. Saýda-ekonomikalyq qyzmetti júzege asyratyn myńdaǵan kásipkerler bárinen buryn qiyndyqtarǵa tap bolýy múmkin", - deidi ol "Atameken" Ulttyq kásipkerler palatasynda ótken jiynda.
Muny Qulekeev sáýirdiń sońynda aitqan. Onyń "enshimizde eki-aq ai bar" degenin esepke alsaq, maýsymnyń sońy, shildeniń basynda biznes qalshyldai bastaýy múmkin.
Qalai degenmen de ACER aǵymdaǵy jyly elimizdiń memlekettik biýdjet tapshylyǵy 3,68 trln teńgeni nemese JIÓ-niń -2,4%-yn quraidy dep kútedi.
