«Qazgidromed» mekemesiniń málimetinshe, Qazaqstanda ekologiialyq ahýaly ýshyqqan qalalarǵa óndiristi 45 qala men iri 10 qala enip otyr. Úlken qalalardaǵy ekologiialyq jaǵdaidyń aqsaýyna jaqyn ornalasqan óndiris oshaqtary, jylý ortalyqtary jáne shamadan tys kólik aǵyny keri áserin tigizip otyrǵany aitpasaq ta túsinikti.
Ekologiialyq ahýaly syn kótermeitin iri qalaǵa Nur-Sultan, Almaty, Qaraǵanda, Temirtaý, Atyraý, Aqtóbe, Balqash, Óskemen, Jezqazǵan jáne Shymkent jatady. Memleket basshysy aldaǵy jaqyn ýaqytta atalǵan qalalardaǵy aýanyń tazartyp, ekologiialyq máselelerdi retteýdi tapsyrǵan bolatyn. Sala mamandary ekologiialyq ahýaly syn kótermeitin qalalardaǵy aýany zerttegende jaǵdaidy ýshyqtyryp otyrǵan negizgi úsh máseleni atap kórsetken.
Aitalyq, ǵalymdar Nur-Sultan men Almaty qalasyndaǵy aýanyń lastanýyna jylý elektr sansalary, avtokólik pen jeke sektordan shyǵatyn tútin keri yqpal etkenin atapty. Al Óskemen men Temirtaýdaǵy ekologiialyq ahýaldyń asqynýyna basty kózi retinde óndiristi atasa, Atyraý men Aqtóbedegi ekologiialyq ahýaldyń nasharlaýyna eskirgen káriz júielerin atap kórsetipti.
QR Ekologiia, geologiia jáne tabiǵi resýrstar ministrligine qarasty Ekologiialyq retteý jáne baqylaý komitetiniń taratqan málimetinshe, qazirgi tańda atalǵan qalalardaǵy jaǵdaidy retteý úshin «Jol kartasy» ázirlenip, qyzý jumystar qolǵa alynǵan. Osy rette Ekologiia ministrligi iri qalalardaǵy ekologiialyq ahýaldy retteý barysynda «Halyq únine qulaq asatyn úkimet» tujyrmdamasy aiasynda jergilikti jerdegi ekobelsendilermen birlesip, talqylaýlar ótkizip, máseleni sheshý úshin 17 Jol kartasyn ázirlegenin aita ketýimiz kerek. 2025 jylǵa deiin Jol kartasynyń aiasynda 485 naqty is-shara jumystardy júzege asyrý kózdelgen. 2021 jyldyń sońyna deiin 95 sharany júzege asyrý josparlanǵanyn aita ketýimiz kerek.
– Ekologiialyq ahýaly syn kótermeitin 10 qaladaǵy aýa sapasyn jaqsartý úshin jaqyn-jýyqta kómir jaǵatyn JES-di gazǵa kóshirip, balamaly qýat kózderin damytýǵa kúsh salatyn bolamyz. Óndiristi qalalardyń irgesinde ornalasqan kásiporyndar 2025 jylǵa deiin qorshaǵan ortaǵa shyǵaratyn ziiandy qaldyqtaryn 20-30 paiyzǵa deiin tómendetýge mindetteldi. Bul úshin olar óndiris oryndarynda zamanaýi tehnologiialar engizip, kózdegen maqsatqa qol jetkizetin bolady. Elimizdegi eń iri megapolis Almaty qalasynda qazirgi tańda atmosferaǵa taraityn ziiandy zattardyń kólemi 2020 jyly 144 myń tonnaǵa jetken. Qaladaǵy aýanyń lastanýyna JES áseri 47 paiyzdy qurasa, avtokóliktiń úlesi 52 paiyzǵa jetken. Al jeke sektordan shyǵatyn tútin qaladaǵy aýanyń lastanýyna 14 paiyz keri áserin tigizip otyr, – deidi QR Ekologiia, geologiia jáne tabiǵi resýrstar ministrligi Ekologiialyq retteý jáne baqylaý komiteti tóraǵasy Zýlfýhar Joldasov.
Óz kezeginde komitet tóraǵasy Almatyda gazben jumys isteitin JES-2 qurylys jumysy 2026 jyly aiaqtalatynyn jáne JES-3 jańǵyrtý jumystary júrgizilgennen keiin, qaladaǵy JES-terdiń atmosferaǵa shyǵaratyn ýly zattardyń kólemi 6 ese azaiyp, 83 paiyzdy (36 myń tonna) quraitynyn aitty.
Dál osyndai jumystar elordamyz Nur-Sultan qalasynda da qolǵa alynýda. 2020 jylǵy esep boiynsha elordada JES-diń atosferaǵa shyǵaratyn ýly zattary 33 paiyzdy (64 myń tonna) qurasa, jeke sektordyń 29 paiyzǵa jetken. Osyǵan deiin Nur-Sultandaǵy JES-1, JES-2-niń 4 qazandyǵy gazǵa aýystyrylǵan bolatyn. Al ústimizdegi jyldyń aiaǵyna deiin qalǵan 12 qazandyq gazǵa aýystyrylsa, bas qaladaǵy ekologiialyq ahýal aitarlyqtai jaqsaratyn bolady. Al jeke sektordyń bárin gazdandyrý isi 2023 jyly aiaqtalatynyn eskersek, elordalyqtardyń keń tynystaityn kúni alys emes.
Búginde elorda ákimdigi qaladaǵy ekologiialyq ahýaldy jaqsartý maqsatynda dizel otynymen júrtin qoǵamdyq kólikterdi satyp alý isine tyiym salǵanyn atap aitýǵa bolady. Budan bólek ákimdik QTJ-men ardaǵy kelsimge sáike qala mańyndaǵy eldimekender men qalalarǵa qatynaityn elektr poiyzdardy júrgizýge ýaǵadalasqanyn atap aitýǵa bolady.
Dizel otynmen júretin júk kólikteri úshin qala syrtynda arnaiy kólik turaqtar salynady. Osylaisha olardyń qala ishine kirip, aýany lastaýyna jol berilmeidi. Sonymen qatar qalanyń ókpesin ashý úshin aldaǵy eki jylda 1 mln aǵash otyrǵyzý kózdelgen.
Sońǵy ýaqyttary Nur-Sultan qalasy qarqyndy óskendikten qala ishinde jel soǵý úrdisi aitarlyqtai kemigeni belgil. Aldaǵy ýaqytta tiisti sala mamandary bas qaladaǵy jeldiń soǵý traektoriiasyna monitoring júrgizýdi qolǵa alady. Osyndai qabyldaǵan is-sharalar elordadaǵy ekologiialyq jaǵdaidyń jaqsarýyna negiz bolatyny anyq.
Nurlan Jumahan
https://dalanews.kz/news/68465-almatynyng-qoqysyn-ongdeytin-zauyt-ker
