Qazaqstan ekonomikasynda metallýrgiia salasy erekshe mańyzǵa ie, ári elimizdegi negizgi ekonomikalyq salalardyń biri bolyp sanalady. Bul sala eldiń jalpy ishki óniminiń (JIÓ) mańyzdy bóligin quraitynyn da aita ketýimiz kerek. Metallýrgiia Qazaqstannyń eksporttyq áleýetiniń negizgi tiregi. Sonymen qatar bul sala el ishindegi ónerkásiptik damýynda serpin berip kele jatqanyn aita ketýimiz kerek.
Metallýrgiia salasynda alynatyn ónimder – qara jáne tústi metalldar, sonyń ishinde bolat, mys, myrysh, aliýminii jáne basqa da metaldar bar. Atalǵan ónimder Qazaqstan ekonomikasynyń negizgi eksporttyq taýary bolyp tabylady. Aitalyq, qazir mys óndirý kólemi jyl saiyn ósip keledi. Elimizde óndirilgen mystyń basym bóligi syrt elderge eksporttalady.
Statistikalyq málimetterge júginetin bolsaq, Qazaqstannyń jalpy eksportynyń shamamen 20%-y metallýrgiia ónimderi quraitynyn baiqaimyz. Qara metallýrgiia (bolat, shoiyn) men tústi metallýrgiia (mys, aliýminii, myrysh) ónimderi Resei, Qytai, Eýropa jáne basqa da álemdik naryqtarǵa erkin saýdalanýda. Bul – eksport eldiń valiýtalyq rezervterin tolyqtyryp, saýda teńgerimin ustap turýǵa múmkindik berip otyr.
Metallýrgiia salasy Qazaqstanǵa sheteldik investitsiialardy tartýdyń mańyzdy salalarynyń biri bolyp tabylady. Sheteldik investorlar jańa tehnologiialar men óndiris tásilderin engizý arqyly salanyń básekege qabilettiligin arttyrýǵa múddeli.
Sońǵy jyldary eldiń túrli óńirlerinde metallýrgiialyq kásiporyndardy jańǵyrtý jáne jańadan salý jobalary júzege asyryldy. Bul – innovatsiialar óndiristiń tiimdiligin arttyryp, qorshaǵan ortaǵa tigizetin áserdi azaitady.
Metallýrgiia óndirisiniń Qazaqstandaǵy negizgi ortalyqtary retinde Qaraǵandy, Óskemen, Pavlodar qalalary sanalatynyn eskersek, bul salanyń atalǵan aimaqtarǵa ekonomikalyq túrǵydan zor yqpaly bar ekenin baiqaimyz. Metallýrgiianyń damýy osy óńirlerdiń ekonomikalyq turaqtylyǵy men áleýmettik ál-aýqatyn jaqsarýyna barynsha yqpal etip keledi.
Bul sala qorshaǵan ortaǵa edáýir áser etetin salalardyń biri bolǵandyqtan, Qazaqstan sońǵy jyldary ekologiialyq standarttardy kúsheitip, jasyl tehnologiialardy engizý isine mán berile bastady. Osy arqyly óndiris protsesin ekologiialyq taza ári turaqty júrgizýge baǵyttalǵan reformalar júze asty.
Metallýrgiia árqashan Qazaqstan ekonomikasynyń strategiialyq mańyzy bar salasy retinde eldiń ekonomikalyq ósýine, eksporttyq áleýetiniń nyǵaiýyna jáne aimaqtyq damýǵa úlken úles qosatyny anyq. Elimiz úshin metallýrgiiany damytý tek ekonomikalyq tabys kózi ǵana emes, sonymen qatar óndiristi ártaraptandyrý, tehnologiialyq jańǵyrtý jolyndaǵy negizgi qadamdardyń biri bolyp qala beredi.
Qazirgi tańda Qazaqstandaǵy metallýrgiia salasyna birneshe iri halyqaralyq jáne ulttyq kompaniialar investitsiia salyp, óndiristi damytýǵa eleýli úles qosyp keledi.
Qazaqstan metallýrgiia salasyna Germaniia, Koreia, Japoniia jáne basqa elderdiń kompaniialary tarapynan da investitsiialar tartylýda. Bul elderden keletin investitsiialar kóbine tehnologiialyq jańǵyrtýǵa, óndiris protsesterin avtomattandyrýǵa jáne ónimniń sapasyn jaqsartýǵa baǵyttalǵan.
Qazaqstannyń metallýrgiia salasyna eń iri investitsiialar sheteldik jáne ulttyq kompaniialar tarapynan salynýda, onyń ishinde Karmet, Glencore, RýsAl, Qazaqmys, Qazmyrysh siiaqty alpaýyttar bar. Bul kompaniialar salanyń básekege qabilettiligin arttyryp, halyqaralyq naryqta Qazaqstannyń ornyn kúsheitýge kómektesip keledi.
Búginde Qazaqstanda óndirilgen qara metaldar (bolat, shoiyn jáne basqa da qara metall ónimderi) birneshe elderge eksporttalady. Negizgi eksport baǵyttary Qazaqstannyń geografiialyq jaǵdaiy men seriktes elderdiń óndiristik qajettilikterine bailanysty bolýda.
Qazaqstannyń qara metaldardy eń kóp kólemde eksporttaityn negizgi el – Resei. Elimizde óndirilgen metallýrgiialyq ónimderiniń basym bóligi soltústiktegi kórshi eldiń ónerkásiptik aimaqtaryna jetkiziledi. Óitkeni Resei qara metallýrgiia ónimderine úlken suranysqa ie jáne jaqyn ornalasqandyqtan logistika júie tiimdi qalyptasqan.
Qazir irgedegi Qytai da elimizdiń qara metaldardy importtaityn negizgi elge ainalyp otyr. Qytaidyń bolatqa degen suranysy jyl ótken saiyn artyp keledi. Sebebi Qytai álemdegi eń iri óndiristik elderdiń biri bolyp tabylady. Qytai Qazaqstannyń metall ónimderin infraqurylymdyq jobalarda, qurylys jáne ónerkásip salalarynda keńinen paidalanýda. Geografiialyq jaqyndyǵy da bul saýdanyń tiimdiligin arttyrady.
Túrkiia da Qazaqstannan qara metaldardy kóp kólemde importtaityn elderdiń qatynan oryn aldy. Túrik aǵaiynda qazaqstannyń matalýrgiia ónimderin qurylys pen óndiris salasyn órkendetýge keńinen paidalanýda. Túrkiianyń ónerkásibi, ásirese bolatqa degen suranysty joǵary.
Sońǵy jyldary Qazaqstannyń qara metaldary Eýropa elderine de eksporttalap keledi. Negizinen bul elderge Germaniia, Italiia, Niderlandy siiaqty memleketter jatady. Qazaqstannyń metallýrgiia ónimderi Eýropadaǵy avtokólik, mashina jasaý, qurylys salalarynda qoldanylady. Eýropalyq naryqta joǵary sapaly bolat ónimderine turaqty suranys bar, bul Qazaqstannyń qara metallýrgiiasynan keletin eksporttyq áleýetti arttyrady.
Ortalyq Aziia elderi, ásirese Ózbekstan, Túrikmenstan jáne Qyrǵyzstan, Qazaqstannyń qara metaldaryn importtaityn aimaqtyq seriktester bolyp tabylady. Bul elderde Qazaqstandyq metall ónimderi infraqurylymdyq jáne ónerkásiptik jobalarda keńinen qoldanylady.
Qazaqstanda qara metallýrgiia salasy ekonomikanyń mańyzdy bóligi bolǵanymen, shikizatty bastapqy óndirýden sońǵy ónimge deiin óńdeý deńgeii salystyrmaly túrde shekteýli. Bul rette eldegi qara metallýrgiianyń óńdelýine qatysty birneshe aspektini atap ótýge bolady.
Búginde elimizde metallýrgiianyń basym bóligi shikizat óndirý men ony bastapqy óńdeýmen tuiyqtalady. Temir rýdasyn óndirý Qostanai oblysyndaǵy Sokolov-Sarybai ken baiytý kombinatynda jáne basqa da ken oryndarynda júrgiziletinin aita ketýimiz kerek.
Óńdeý barysynda shikizat bolat pen shoiynǵa ainalady, bul ónimder ishki naryqta da, eksportqa da shyǵarylady. Alaida, qara metaldardyń tereń óńdeýi tolyqqandy damymaǵanyn moiyndaýymyz kerek. Bolat pen shoiynnan qurylys materialdaryn, kólik bólshekteri ózge de basqa joǵary óńdelgen ónimder shyǵarýǵa bolady. Aldaǵy ýaqytta Úkimet osyǵan umtylýy kerek.
