Men qorqamyn, bárinen qorqam!..

Men qorqamyn, bárinen qorqam!..
         Men elimizde ár zań shyqqan saiyn oiǵa qalamyn, sondai zańǵa sáikes talaptar men oryndalýy tiis mindettemeler basqa elderde de bar ma eken dep. Biraq bizde qabyldanatyn keibir jańa zańdar áldebir memleketterdiń jarǵy-talaptarynyń jabaiy kóshirmesi ekenin de sezemin.  Jabaiy kóshirmesi degenim – basqa bir elderdiń turmystyq, bolmystyq, ulttyq jáne ómir súrý saltyna orai shyǵarylǵan zańdaryn bizdiń bilgishter elimizdiń qajettiligine qanshalyqta sai keletinine oi jibermei, halqymyzdyń turmystyq jáne ómir súrý normalarynyń qandai deńgeide ekenine qaramai, ózgeniń «qańsyǵyn» tańsyq etip qabyldai salatyny.

Ol jaiynda qansha mysal bar. Máselen, avtokólikterge mindettelgen balalar koliaskasy jaiyndaǵy zań. Kezinde bastaldy da, jurtty ólgenshe ýlatyp-shýlatty, aiaǵynda sony qabyldaǵan depýtattar betteri bylsh etpei «oibai, bizdiki qate bolypty» dep bipazdana ún qatty. Aqyry onyń sońy quiymshaqtanyp, basylyp qaldy.  Óitkeni bizdiń el ondai mádenietke, mindet pen tártipke, aqyr sońynda qarjylyq jaǵynan da daiyn emes bolyp shyqty.

     ...Men ár isti daiyndyqsyz bastaityn úkimettiń osyndai sheshimderinen qorqam...

     Jaqynda Memlekettik avtoinspektsiiaǵa qatysty taǵy bir zań shyqty. Ol – avtoinspektorlardyń jol-jolda turmaýy jáne qoldaryna alataiaq ustap, kólikterdi toqtatýǵa bomaityndyǵy jaiynda qabyldandy. Bálkim bul zańnyń durys jaǵy da bar shyǵar. Biraq munda da elep-eskerilmegen birneshe jáit bar. Mysalyǵa alsaq, bizdiń qalalardyń kósheleri tar. Aýyl-aýyldar men aýdan-aýdandardy jalǵaityn, tipti oblystyq, respýblikalyq mańyzy bar joldardyń da ońyp turǵany shamaly. Onyń ústine ákki shopyrlar inspektordyń qolmen toqta dep jasaǵan isharasyn ótirik baiqamaityny aian. Osyndai ári tar, bolmasa oi-shuqyry kóp, odan qalsa, sapa talabyna sai etip salynbaǵan joldyń ústinde ereje buzǵan avtokólikti ańdyp júrgen inspektor qasynan zýyldap ótken tártip buzýshyny qýyp berse, ne bolatyny belgisiz ǵoi. Óitkeni basqa kólikter syǵylysqan tar jolda qashqyndy qýyp jetýge jyn qýǵandai asyqqan MAI qyzmetkeri óz jasamasa da, ózine sirenasyn shyńǵyrtyp, janamalap kelgen kók-qyzyl shamdy mashinadan úrikken, bolmasa oǵan jol berýge talpynǵan ózge shopyrlardyń apat jasamaitynyna kim kepil. Burynǵydai bir jerde turyp qaltalaryn toltyratyn, «qalǵyp ketsek, talai puldan qaǵylamyz» degen sózdi qaǵida qylǵan «gaishnikter» mundaida ai-shaiǵa qarai ma. Qazirdiń ózinde kúnbe-kún kórip júrmiz, inspektorlar onsyz da keptelis kóshelerde áldeqandai «qashqyn kólikti» týra jol ortasyna toqtatyp qoiyp, qozǵalysty odan beter qiyndatyp jatqanyn. Kúnde ary-beri júrgendikten taǵy bir baiqaitynymyz, qai jolda da MAI mashinalary ary-beri tynymsyz zýyldap júr. Olardyń janarmaiyna biýdjettiń qansha aqshasy ketip jatyr.  Osy zańmen inspektorlardyń kóldeneń júrgizýshiden aqsha alýyn toqtatamyz deý de ábestik. «Gaishnikter» qandaida bir amalǵa qarsy aila tabýǵa úirenip alǵan.

    ...Men elimizdegi ádilet organdarynyń ádiletsiz isteri esh tyiylmai ma dep qorqam...

    Jaqynda óz úilerinen bezip, kún kóris nápaqa tabý úshin basqa qalalarǵa baryp jumys isteýlerine týra kelgen, odan qaldy, páter jaldap júrgen azamattardy turǵylyqty jerlerinde ýaqytsha tirkeý týraly taǵy bir zań shyqty. Sodan beri halyqqa qyzmet kórsetý ortalyqtary dúrbeleńge toldy. Bir aptanyń ishinde syǵylysqan kezekterdiń kesirinen eki adam ajal qushty. Osyndai keleńsizdikterdi telearnalar kún saiyn kórsetip, atalmysh zańnyń da osal tustaryn ashyp aityp jatyr. Biraq úkimet selt eter emes. Selt etpegeni bylai tursyn, ishki ister ministri bul nárseni qalypty qubylystai qabyldaityn syńaily, bári jón-jónimen júrip jatyr dep suhbat beredi. Sonda onyń teledidar kórmeitini, gazet-jornal oqymaityn bolǵany ǵoi. Aitpaqshy, bizdiń sheneýnikterdiń qanshasynyń gazet oqyp, qanshasynyń teledidar kóretinderi belgisiz. Sebebi óz basym kitap túgili gazet betin ashpaityn talai ákimder men depýtattardy bilemin. «Gazetiń, kitabyń... ne keregi maǵan olardyń?» degen sózdi de talailarynan estigem. Qaitemiz endi, osyndailar da el bilep, halyqqa joǵarydan bilik, aityp, zań shyǵaryp otyr ǵoi.

      ... Men bilimsizderdiń taqqa jaiǵasqanynan qorqam...

     Tirkeý protsesteriniń basym úrdisi tek iri-iri qalalarda ǵana júrip jatyr. Ondaǵy tirkeý kezeginde turǵandardyń basym bóligin, tipti, túgelge jýyǵyn kezinde aýyldardan qalaǵa nápaqa izdep kelgen qazaqtar toltyrýda. Bizdiń úkimet áýelde «Birte-birte aýyl men qala qai jaǵynan da teńesedi» degen. Biraq oǵan negiz, bastapqy qadam jasalynbady. Aýyl adamdaryn asyrap, jumyspen qamtyp otyratyn aýylsharýashylyǵy qurdymǵa ketti. Jer jekeler men kásipkerlerdiń qolyna ótti. Bul da bizdiń ishki jaǵdaiymyzǵa, qoǵamdyq kózqarasymyzǵa tipti kelmeitin jer qatynastary týraly ózindik zańdary bar áldeqandai elderge elikteýdiń bir parasy boldy. Jerdi igerýge halyqtyń daiyndyǵy da joq bolatyn. Osyǵan bailanysty jáne úkimet jerge qatysty tiimdi baǵdarlama jasai almaǵandyqtan, jańa jer ieleri jerdi baiaǵy kolhoz-sovhozdardyń kezindegidei igerýge shamalary jetpedi. Buryn óz halqyn ózi asyraityn sharýashylyqtar joiylǵan soń ári jerden keletin túsim men paidadan qaǵylǵan qara halyq sodan qalaǵa aǵyldy. Halyqtyń belgili bir bóligi ashtan qalmaýdyń qamyna kirisip, elde ishki migratsiia keńinen etek aldy.

      Úkimet bul qubylysqa taǵy nazar salmady, iaǵni aýyldan qalaǵa kóshkenderdiń hal-ahýaldary men turmystyq jaǵdailaryna bailanysty qandaida bir sharany qolǵa almady. Sonyń kesirinen jumys izdep sandalǵandar, bir kúndik nan úshin qandai tirlikti bolsa da atqarýǵa daiyn arzanqol jumysshylar, odan qalsa bazar jaǵalap, qolyna ilikkendi satýmen ainalysatyn, belgili kásibi men mamandyǵy joq áleýmettik top paida boldy. Bular úkimettiń qamqorlyǵynan shet qalyp, qazirgi saiasattyń «óz kúnińdi óziń kór» degen qaǵidasymen kún ótkizip júrgender. Mundai toptyń qalada úileri bolmaityny árkimge aian. Mine, HQK ortalyqtarynda tirkeýge turý úshin jantalasyp, kezek kútkenderdiń bir bóligi óz baspanalaryna qoldary jetpei, ár páterdi saǵalap júrgender bolsa, qalǵandary aýyldan qalaǵa kóshken álgindei úisiz júrgen sormańdai qazaqtar. Qazaq úkimetiniń óz halqyna qatysty durys júrgizilmegen saiasatynan zardap shegip, qapalyqpen ómir súrip jatqan sherli de shermende kúidegi toptar.

     ...Men sol sherli top bir kúni jabyla aiqailap, dúrk kóterilip ketpese eken dep qorqam...      

     Sheneýnikterimiz shiki zańdy shyǵaryp alady da, olardyń iske asar kezdegi olqylyqtaryn baiqap, kórip tursa da, «sasqan úirek artymen súńgidiniń» kerimen, taǵy ony ólgenshe qorǵap baǵady. Ishki ister ministriniń joǵarydaǵydai ózeýreýi osy sózimizge  kýá. Jalpy, osy zań ne májbúrlikten qabyldandy deńiz. Terrorshylardyń jolyn kesip, teraktini boldyrmaýdyń amaly dep uǵyndyrdy ony qabyldaǵandar. Solai-aq bolsyn. Sonda elimizde terrorshylardyń sonshalyqty kóp bolǵany ma, álde bilik óz halqyna senbeýge ainalǵany ma? Álde jaýǵa ainalǵan qazaqtardy anyqtaiyn dedi me.

      Iá, aitpaqshy, Qazaqstannan shet aspaǵan, tipti óz aýyl, óz qalasynan basqa jaqqa attap baspaǵan jas jigitterdiń boiyna tek ózderinikin ǵana jón, al basqalardy shaitan jolyndaǵy adasýshy kápirler dep sanaityn senim qaidan úiir boldy?  Odan qalsa, jaýlyq niettegi piǵyl, jurt arasyna úrei men dúrbeleń týǵyzýǵa qushtarlyq, anyǵyn aitqanda, terakt jasaityn áreketke qumarlyq  qaidan paida bola qaldy? Zerdelep qarasaq, buǵan – áý basta elimizdegi ár azamattyń dinge qatysty erkindigine shek qoimaǵan zań   kináli ǵoi. Sol erkindiktiń arqasynda damyǵan elder men órkenietti memleketter shettetken nebir dini aǵymdar bizge aǵyldy-ai kelip. Musylman memleketteriniń eshbirinde bir jerde shoǵyrlanbaǵan islamnyń eshbir 72 aǵymy tek Qazaqstanda ǵana bas qurady. Eshqandai tyiym bolmaǵan soń saqaldylar men qysqa balaqtylyr óz ýaǵyzdaryn erkin de ashyq júrgizdi. Endi bizdiń sheneýnikter el arasyna ábden sińisip, tamyry men dánin tereń seýip ári ońaishylyqpen tazara qoiylmaityn kezeńde solarmen alyspaqshy.

    ...Men bir kezde jastarymyz orystanyp edi, endi arabtanyp kete me dep qorqam... 

      Qazir biz dúniejúzin alańdatyp otyrǵan islamisterdiń jolynda júrgen keri aǵymdaǵy saqaldy musylmandardan ǵana úrkýdemiz. Al qoǵamymyzben bite qainasyp, jyldan-jylǵa, joq, aidan-ai, kúnnen-kúnge barlyq ulttan katarlaryn kóbeitip jatqan, alaida dál qazir selt etkizer bir teris áreket tanytpai tynysh júrgen hristian baǵytyndaǵy «iogovoshyldardan», «baptisterden», «evangelisterden», «mormondardan», iá, aita bersek taýsylmaityn  kóptegen sektalardyń bolashaqta qandai tirlikter josparlap otyrǵandarynan tipti habarsyzbyz. Osylardyń músheleri esh jerde tirkeýsiz júr dep kim aita alady. Tipti terakt jasaidy dep qaýiptenetin keri aǵymdaǵy azamattarymyz da meken-turaǵy belgisiz «bomjdardyń» qatarynda júrgen joq. Odan keiin  olar bir qalada terakt jasaityn bolsa, onda ailap jatyp jospar qurmaidy. Qudai betin aýlaq qylsyn, olardyń ony jasaýǵa myń aila tabary haq. Endeshe, ýaqytsha tirkeý degen tek bos sandalys, halyqtyń ýaqytyn bekerge alý, ásirese, qazaqty beker sendeltý emes pe.

       ...Men kópdindilikti ustanǵan eldiń aqyr túbiniń ońbaitynyn ańdamaǵan, halqyn joq jerden dúrbeleńge salatyn bilikten qorqam.  

       Iá, bulai deýimizge de negiz bar. Áitpese, qarańyzshy, jańa aitqanymyzdai, barlyq qaladaǵy halyqqa qyzmet kórsetý ortalyqtarynda tirkeýge turyp jatqandar ylǵi qarakózder. Aralarynda bógde ulttar bolsa, olar qalyń qazaqtyń kóleńkesinen aspaidy. Odan da osy amaldy úisiz-kúisiz, sodan soń ár qalada jumys izdep, qai jerden nan tapsam eken dep sabylǵan, páterden-páterge aýysyp qańǵyǵan qazaqtardyń sanyn anyqtaý úshin jasasa, quba-qup bolar edi. Sonda «halqynyń ál-aýqaty artyp, keremet damyp jatqan» Qazaqstannyń óz turǵylyqty jurtynyń qanshasynyń qandai beishara hálde júrgendigine biliktegilerdiń kózderi jeter edi.

     Bizdiń zań shyǵaýshy oryndar elimizdiń turǵyndarynyń bárin quddy bir mádenieti kóterilip, órkenietke jetken, qarjylyq jáne turmystyq jaǵdailary sheshilgen dep oilai ma, qaidam, damyǵan elderdiń ustanymdaryn tyqpylai berýden esh qaitar emes. Tipti damyǵan elderdiń ózinde joq baǵdarlamalardy qabyldap, halyqtyń miyn ashytýda. Aita berseń, oiymyzǵa dálel bolatyn qansha mysal bar. Jer týraly kodeks pen jerdi satý jónindegi jobanyń ózi qazaqty qandai sergeldeńge saldy deńiz.  Al bilim týraly baǵdarlama oqý oryndaryn qanshama tyǵyryqqa tirep otyr.

      Álbette, bilim júiesindegi qazirgi toqyraý syrt kózge kóp baiqalmaidy. Biraq sol júieniń ishine úńilip qarasań, mamandary daiyndalmaǵan oqý oryndaryna joǵarydan berilgen nusqaýlardyń ázer oryndalyp jatqanyn baiqaisyń. Al bul júieniń tereńine odan ári úńilseń, atalmysh baǵarlamanyń oryndalý barysy – eski-qusqy vagondardy áldebir órkenietti  elderge qarai qiqyldap-shiqylap, zorlyqpen súirep bara jatqan kóne parovozdy eske túsiredi. Osyndai jón-josyqsyz baǵdarlamany usynǵan biliktegilerge salsań, motory men tehnikalyq bólshekteri jaramsyz bolsa da, syrtqy turqy zamanǵa sai etilip ádemilep syrlanǵan sol parovozdy  qolmen iterip júrgizse de toqtamaýy tiis.

     ...Men bir kúni syry ketken sol parovozdyń kúl-talqany shyǵyp, bógdege kúlki bola ma dep qorqam.

      Taǵy bir úlken olqylyq –  bizdiń sheneýnikter táýelsizikten keiin týylǵan balalardyń barlyǵyn fenemon bolyp týylǵan dep eseptegeli qashan. Sodan ba qaidam, birinshi synyptyń  matematikasyndaǵy esepterdiń keibirin onsha-munsha adam shyǵara almaidy. Al ondaǵy ádebiet, qazaq tili, t. b.  sabaqtaryndaǵy tapsyrmalardy kórseńiz, birinshi synyptyń balalary es bilmei jatyp, ýniversitettik bilimmen sýsyndap jatyr ma degen oiǵa qalasyz. Eń ókinishtisi,  qazaqsha «a» árpin áli úirenbegen balǵyndy úsh tildi oqytý úrdisi keleshek urpaqty milaý etý ekeni uranshyldardyń miyna kirip-shyǵar emes. Jáne bir júrek aýyrtarlyq nárse – bastaýysh synyptarda oqityn balalardyń mektepke aparatyn sómkeleriniń salmaǵyn ólshep kórińizshi. Onda salynǵan kereksiz oqýlyqtar men dápter-quraldardyń salmaǵy bes-asty keliden kem bolmaidy. Ár bala kúnine osynsha júkti iyǵyna salyp, mektepke tasidy. Mundai salmaq jas óskinniń boiynyń ósýine de keri áserin tigizeri haq. Alaida bul jaiyn oilaityn basshylar joq. Olardyń oiynsha, mektepke kóp kitap tasyǵan, kóp kitap oqyǵan balalardyń bilimi jan-jaqty arta túspek.

    ...Men osyǵan qarap, keleshek urpaq bar taraptan maidalana túse me dep qorqam...

     Úshtildiliktiń ziiany men kesapaty jaiynda da óz aitylǵan joq. Biraq Bilim ministri de ózinikin jón sanap, aitqanynan tabandap qaitar emes.  Ol az bolǵandai, mektepke arnalǵan tarih oqýlyqtaryndaǵy málimetter sovet zamanyndaǵy ǵylymi tujyrymdamalardan áli ajyramaǵan. Ony oqyǵan jas óskinniń paiymynsha, bizge qarsy patsha otarshyldyǵy bolǵan emes, qazaqtar Resei quramyna óz erkimen qosylǵan. Bizdi bar jaýdan orys batyrlary qorǵap qalǵan. Ótken ǵasyrlardaǵy ult-azattyq kóterilister men qazaq taǵdyry úsh-tórt bet nemese úsh-tórt abzatsqa ǵana syiyp tur.  

      Bilim ministrligi aldyńǵy jyly joǵary oqý oryndaryndaǵy tehnikalyq fakýltetterden  qazaq tarihyn alyp tastap, táýelsizdik jyldaryndaǵy tarihty ǵana oqytý kerek dep uiǵarǵan. Sóitip bizdi túpsiz, teksiz, kúni keshe ǵana jaralǵan halyqqa ainaldyra jazdaǵan. Biraq buǵan qarsy daý aitqan biraz ǵalymdardan yqty ma, dereý bul uiǵarymdarynan qaityp, olarǵa 1900 jyldan bergi tarihta oqytaiyq dep sheshti. Nege óitti desek, mundai baǵdarlama Prezidenttiń qaibir jylǵy joldaýynyń basty uranyna ainalǵan «Bir – maqsat, bir – múdde, bir – bolashaq» degen qaǵida sózge dóp keledi eken. Tarihty HH ǵasyrdyń basynan ǵana bastasaq, sodan bergi el basyna túsken aýyrtpalyqtardyń bárin qazirgi Qazaqstanda turyp jatqan halyqtardyń barlyǵy birlesip bastan ótkergenin nasihattaidy ekenbiz. Sóitsek, bizde kirme halyq joq, ámbesi Qazaqstannyń baiyrǵy turǵyndary ári bolashaqta da osyndai tatý-tátti tártippen birge ómir súrip, birge júremiz degen tujyrym sanamyzǵa sińedi eken. Aitpaqshy, «Bir – Qazaqstan, bir – halyq» degen urandy da jii estimiz. Bilik eki sóileidi, keide álgi urandy kóterse, ekinshi kezekte «Qazaqstan – kópultty, kópdindi memleket» dep basqasha sóileidi. Mine, osyndai tosyn josparlarymen bizdiń bilik óz jerindegi jergilikti ultty, iaǵni qazaqty – basqalardan eshqandai artyqshylyqqa ie emes degendi meńzep otyr, onysyn iske asyrý úshin janyn salyp jatyr.

      ...Men osyny ańdaǵanda, keleshekte qazaqtar tarihy men tilin umytqan dúbárá ult degen ataýǵa ie bola ma dep qorqam...

     Iá, men elde bir jańa zań shyqsa, ylǵi qorqyp otyramyn. Rasynda, qai zań qarapaiym qazaqtyń múddesi úshin qabyldanyp jatyr? Eldegi tynyshtyq, bilik jii qoldanatyn «ulttardyń ózara tatýlastyǵy men túsinistigi» degender bilgen sheneýnikke momyn da kónbis, qonaqjai da ańǵal qazaqtyń arqasynda iske asyp tur. Endi osyndai jýas halyqty mezi ete beretin zańdarǵa qashan tyiym bolar eken?

     ...Men keide ondai jaǵymdy zańdar tipti qabyldanbai ma dep taǵy qorqam...

     Qandai zaman bolsa da, jurt ashtan ólmeýdiń, urpaq ósirýdiń qamymen qybyrlap tirlik jasaidy. Sondai tirlik jolynda bireýdiń baiyp, bireýdiń kedeileneri haq. Alaida qai zamanda da bailardan kedei-kepshik kóp bolǵan. Halyq dep atalatyn naǵyz top – osy kedeiler. Qazaq kedei bolsa da, kórgen kúnine shúkirshilik etken, áli de etedi. Biraq úkimet mynadai zamanda olarmen de sanasyp, halyqqa tiimdi jumystar jasaýǵa mindetti ǵoi.

    ...Men sheneýnikterdiń sondai mindetterin umytqandarynan jáne qorqam...

    Jan-jaqqa jiti kóz salsań, búginde halyq óz pysyqtyǵymen kún kórip jatyr. Al úkimet sol halyqtyń kún kóris qamymen jatpai-turmai eńbektenip jatqanynyn bizdiń arqamyz deidi. Bailarynyń bári urlyq-qarlyqpen dáýlettenip júrgenimen sharýasy joq. «Qalaida baiyńdar!» degen bastamany alǵyshart etkeni qashan. Adam joq jerden nemese kókten túsken dáýletten baiýshy ma edi. Úkimetten tender alyp, milliondaǵan aqshany aldymen jumysqa emes, qara basynyń qajettigine jumsaityn túrli kompaniialardyń basshylaryn «biznesmen» deidi. Damyǵan elerde «biznesmen» dep óz kásibin nólden bastap, taza eńbekpen baiyǵan adamdy ataidy. Al bizde úkimettiń aqshasyn, jurttyń qarjysyn qymqyrǵan, tek alypsatarlyqpen, odan qalsa, halyq igiligin satqan «alaiaqtar» solai atalady. Ailyq jalaqylary ary ketse 400-600 myń teńge bolatyn ákimder men túrli laýazymdaǵylardyń 100-150 myń dollarlyq mashinalary qaidan kelip, qos-qostan turǵyzylǵan záýlim-záýlim úileri qalai salynyp jatqanyn joǵarydaǵy ulyqtarymyzdy esh oilandyrmaidy. Sebebi «qarǵanyń kózin qarǵa shuqymaidy». Astaryn oily azamat zamatta túsinedi, joǵarydaǵylar tómendegi jemqorlar arqyly, bolmasa qolyndaǵy biliginiń arqasynda baiityn úrdis bizde jiyrma bes jyldan beri qalyptasqan. Bai bolmasań, ákim de, ministr de basshy da bola almaitynyń taǵy bar. Para alyp, para berý – qoǵamymyzǵa dendep engeni sondai, birinshi synyptyń balalaryna deiin aqshanyń qudiretin túsinip alǵan. Osydan kelip, bizdiń eldiń halqynyń sanasyna aqshasy men bailyǵy bar adam ǵana – aqyldy, al óner, ilim-bilim qýalap, ǵylym jolynda ýaqytyn sarp etip, turmystyq ahýaly zamanǵa úilespei kele jatqan talanttardy – aqymaq sanaityn uǵym sińgen. Búginde bizdegi bilik basyna aqsha tabýǵa ǵana talanty men ebi bar ári aiaq astynan eńbeksiz baiyǵan saýdagerler ǵana shyqqan. Al ondailardyń halyq múddesi men el muraty úshin eshqashan jany aýyryp jumys istemeitini, kez kelgen ýaqytta baryn dúniege satyp jiberetin satqyn bolatyny beseneden belgili. Bul turǵyda bizdiń bilik damyǵan, halqyn aýqatty adamdar bileitin elderge uqsaǵysy keledi. Alaida aldymen sol elder ótken joldan ótip, óz halqyn ózi asyraityn jaǵdaiǵa jetip alý kerektigi oilaryna kirip-shyqpaidy. Sheneýnikterimizdiń bári bizdiń aspanda aidyń endi týyp kele jatqanyna qaramai, sol aidyń tolyp, jer betin aishyqty sáýlelendiretin mezgilin erte bastan ornatqysy kep, alasuryp júr.

    ...Men elimizdi bilimdi azamattar emes, kileń aqshaly, óz bastarynyń qamyn kóbirek kúitteitin jáne jemqorlyqqa belshelerinen batqan basshylar bilep otyrǵanynan qorqam...

     Jeńil aqshanyń esebinen baiyǵan, sheksiz dáýlettiń býyna mastanyp, sol arqyly joǵary shenge jetken bizdiń sheneýnikter jumys istep jatqandaryn ylǵi qara halyqty qinaityn zań-zákún shyǵarýmen ǵana bildiretin syńaily. Men keide bizdiń biliktegilerdiń qylyǵyn – jarty kirpishtiń ústine synyq kirpish, synyq kirpishtiń ústine borkemik kirpish qalap, ishine bos topyraq toltyryp, keremet bir qurylys turǵyzýǵa árekettengen aldamshy ustanyń tirligine uqsatamyn. Sebebi ishki mádenieti tómen, rýhy pás, jeńil óneri alǵa ozǵan, meleket quraýshy negizgi ultynyń talap-tilegi aiaqqa basylǵan,   óndirisi typ-tipyl, basqaǵa tanylǵan bir brendi joq, qalalary sansyz bazarlar men saýda ortalyqtaryna tolǵan, jyǵylyp jatqanyna qaramai, tek alǵa umtylǵan, sheksiz maqtanshaqtyqtyqqa salynyp, kúpinýmen kele jatqan bizdiń memlekettiń basshylarynyń oisyzdyǵy men keýdemsoqtyǵynan qorqam. Irgesi bos, qabyrǵasy osal sol qurylys aiaq astynan qulap qala ma dep odan beter qorqam.

     
Neden qoryqpaiyn. Bárinen qorqam. Óitkeni damyp jatqan elde turatyn men úi salsam, qurylys materialdarynyń bári – Resei men Qytaidiki. Ústimde túriktiń kostiýmy, aiaǵymda batys eliniń biriniń aiaq kiimi, kóilegim – qyrǵyzdiki, ish kiimim – ózbektiki, kóligim de shettiki...  Qaitem endi, jalańash ári jaiaý júrmeimin ǵoi. Biraq tili shubar, kózqarasy dúbára, ulttyq namystan jurdai biligi bar eldegi túrli jónsiz baǵdarlamalar men zańdardyń kesirinen keleshek urpaq bar taraptan jalańash hám jaiaý qala ma dep qorqam. Eń basty qorqynyshym – osy...    

                                                                                    Mombek ÁBDÁKIMULY,


                                                                                   jazýshy.