– Qazaqtyń án óneri – sinkretti, kieli óner ǵoi. Syilar qýanyshy men shattyǵy da, ózindik qiyndyǵy da jeterlik. Dástúrli án mektebine qalai keldińiz?
– Iia, durys aitasyz. Án ónerin túsine bilgender onyń kieli óner ekenin jii aitady. Ásirese, qazaqtyń áni men kúiin túsinetin árqandai adam solai dep baǵalaidy. Men táýelsizdiktiń tól qurdasymyn. Almaty oblysy Raiymbek aýdany Tasasha degen jerde dúniege keldim. Bala kúnnen ájemniń tarbiesinde boldym. Al ájem halyq ánderin óziniń qońyr daýysymen quiqyljytyp aitatyn. Sádiqoja Moshanuly, Kenen Ázirbaev, Dánesh Raqyshev qatarly Jetisý ónerpazdarynyń ánderin alǵash ájemniń aýyzynan estip erjettim. Ákem de jyrshy kisi edi jáne ákemniń aǵasy Nyshan degen kisi shertpe kúidi tógildiretin. Sol ájemniń, ákemniń ánderin tyńdap, úlken ákemniń kúiin estip erjetkendikten osy ónerge óte jaqyn óstim. Bala kúngi ortam maǵan osyndai múmkindik jaratyp berdi. Biraq ákemniń mezgilsiz qazasy meniń balań júregime qatty soqqy bolyp tidi. Qazaq «ákeden pul qalǵansha, ul qalsyn» deidi ǵoi. Ári ákem atymdy qazaqtyń ataqty Birjan salyndai bolsyn dep yrymdap qoiǵandyqtan, áke ónerin aiaqsyz qaldyrmaýǵa bekindim.
Jeti jasymda tuńǵysh ret sahnaǵa shyǵyp án aittym. Mekteptegi túrli án-kúi sharalaryna qatysyp, ákem aityp júretin termelerdi aityp, halyqtyń yqylasyn bólendim. Keiin mektep qushaǵynan attanǵan soń Almaty qalasyna kelip, Temirbek Júrgenov atyndaǵy Qazaq ulttyq akademiiasyna birden oqýǵa qabyldandym. Dástúrli án kafedrasy jańadan ashylyp jatqan kez bolatyn. Men osy kafedranyń ekinshi jylǵy qabyldaýymen oqýǵa tústim. Sodan tórt jyl bilim alyp, ýniversitetti támamdaǵan soń Jambyl Jabaev atyndaǵy Qazaq memlekettik filarmoniiasyna jumysqa qabyldandym. Qudaiǵa shúkir, sodan beri osy ónerdiń ystyq-sýyǵyn kóre júrip, ózimniń ánshilik darynymdy halyqqa pash etip kelemin.
– «Ustazsyz shákirt tul» degen. Kóp ustazdyń aldynan óttim. Árbir shákirt ózine belgili bir ustazdy úlgi etip, sony pir tutady. Jambyl atamyz aitady ǵoi : «Meniń pirim – Súiinbai, sóz sóilemen siynbai»,- dep. Meniń eń alǵashqy ustazym Aigerim Nartúeeva boldy. Odan keiin qazyrgi «Qulan saz» ansambyliniń direktory Ábzal Qýanyshulynan sabaq aldym. Sosyn jyrshy Aqan Abdýalin, Ramazan Stamǵazeev, Erkin Shúkimanov qatarly ustazdardyń aldynan sabaq aldym. Keiin tórtinshi kýrsqa shyqqanda, tól ustazym Erlan Rysqalidyń arnaýly tárbieleýinde bolyp, óner akademiiasyn bitirip, sol kisiniń qolynan qanat qaqtym desem de bolady. Erlan aǵa biraz dúnieniń aq pen qarasyn aiyryp, ónerdiń mashaqatty joly bolatynyn túsindirdi. Ustazdarymnyń artqan úmiti meniń óner jolyndaǵy jaýapkershiligimdi eselei tústi.
– Qoǵamda dástúrli ánge suranys az. Tipti, dástúrli ánniń jarnamasy da joqtyń qasy. Osy jaǵdai dástúrli ánniń damýyna qandai salqyndyq tigizip otyr?
– Qazyrgi tańda halyqtyń qulaǵy dańǵaza estradalyq ánge úiir bolyp ketti. Sondyqtan da estradalyq ánniń jarnamalanýy erekshe joǵary. Biraq bul dastúrli ánniń tyńdarmany múlde joq degen sóz emes. On adamnyń joq degende ekeýi dastúrli ándi súiip tyńdaitynyn kesip aita alam. Jeńil ánge halyqtyń suranysy joǵary bolǵan soń, dastúrli ánniń jarnamasy tómendeý ári radio-telearnalarda arnaiy baǵdarlamalar az. Eger dastúrli ánderdi de joǵary deńgeide jarnamalasa, kontsertter kóp ótkizilip tursa, onda bul ónerdi tyńdaityndardyń sany artar edi. Dastúrli án erteden kele jatqan ári qazaqtyń qanynda bar óner bolǵandyqtan,óz tyńdarmanyn joǵaltpas edi. Keide jarnamanyń azdyǵynan belgili ánshilerdiń kontsertteri jetim qyzdyń toiyndai bolyp ótetin jaǵdailar da kezdesedi. Dástúrli án keshteri, respýblikalyq baiqaýlar teleekrandardan kóp kórsetilmeidi. Bul da dástúrli ánniń jastar qulaǵyna sińýine tosqaýyl bolady. Sonaý jyldary «Án – kókpar» degen bir ádemi baǵdarlama bolyp edi, keiin toqtatyp tastapdy. Aldaǵy ýaqytta dástúrli án men kúi týraly baǵdarlamar kóbeise, jaqsy jarnamalar jasalsa nur ústine nur bolar edi.
– Dástúrli án jazatyn adamdar qazirgi tańda sanaýly-aq. Burynǵy ánshiler ándi ózderi shyǵardy jáne ózderi aitty. Sondyqtan da ol kisiler ózderiniń ánderi erteńgi urpaqqa jeterine bek sengen. Al qazir ándi bireý shyǵaryp, ony basqa bireý oryndaidy. Sol úshin de keide oryndaýshysyn tappai jatatyn ánder kóp. Eger ózi shyǵaryp, ózi aitsa quba-qup bolatyn edi. Ýaqyt synyna tótep bere alatyn án jazǵandardyń qataryna kúni keshe dúnieden ótken Tursynǵazy Rahimov aǵamyzdy jatqyzar edim. Muqaǵali Maqataevtiń sózine jazylǵan «Kelshi qarǵam shashyńnan iskeiin», «Sábi bolǵym keledi» degen ánderi árqashanda óz tyńdarmanyn tabaryna senimdimin. Sondai-aq, Kentaý Nazarbekov, Tursynjan Shapai aǵalardy arnaiy aitýǵa bolady. «Dariǵa dáýren», «Arman» ánderi qandai keremet. Osy jáne basqa da sanaýly kisiler ǵana óshpes án jazdy. Bul ánder búgingi kúni de óz tyńdarmandaryn taýyp úlgirdi ári erteńgi kúnge de jete alady.
https://www.youtube.com/watch?v=sEkAEEt5Tuc
– Alla qalasa, osy beisenbi kúni, 20 sáýirde Jambyl Jabaev atyndaǵy Qazaq memlekettik filarmoniiasynda ózińizdiń jeke kontsertińiz ótedi eken. Osy keshtiń jalpy mazmuny týraly aityp berseńiz?
– Alla amandyǵyn berse beisenbi kúni «Men – qazaqpyn» degen esep berý kontsertimdi ótkizemin. Esep berý demekshi, osy jumysqa kirgenime, mine, bes jyl boldy. Toldym, tolystym demeimin. Tipti bul esep berý de eme. Osy salada júrgen soń, ózimizdi ózimizi shyńdap, jańa baǵyt-baǵdar izdemesek bolmaidy. Elge buǵan deiin igergen dúniemdi kórsetip, aldaǵy kúnderge jospar qurý oiymda bar. Biyl Alash orda úkimetiniń 100 jyldyǵy bolǵandyqtan, keshtiń atyn Kentaý nazarbekovtyń «Men – qazaqpyn» degen ánimen atadym. Kesh osy «Men – qazaqpyn» ánimen bastalyp, Qadyr Myrzalievtiń sózine jazylǵan «Qazaq osy» degen ánmen aiaqtalady. Keshke elimizge keńinen tanymal Sáýle Janpeiisova, ustazym Erlan Rysqali, Nurǵisa Tilendeev atyndaǵy «Otyrar sazy» ult aspaptar orkestri, Baqytjan Baiqadamov atyndaǵy memlekettik Hor kapellasy, taǵy basqa ónerpazdar qatysady. Dástúrli án ónerin súiip tyńdaityn jurtshylyqty keshime shaqyrǵym keledi.
– Áńgimeńizge rahmet.
Suhbattasqan Qýanáli ALMASBEKULY
