Memleket menshigine qaitarylǵan jerler qaitadan josyqsyz jer paidalanýshylardyń qolyna túsý qaýpi bar. Bul týraly sarapshy Ernur Ábjan aitty, - dep habarlaidy Dalanews.kz "Atameken" kásipkerler palatasyna siltep.
Sońǵy jyldary Qazaqstanda paidalanylmaǵan ne zańsyz berilgen jerlerdi qaitarý boiynsha belsendi naýqan júrip jatyr. Osy maqsatta 2022 jyly qurylǵan respýblikalyq komissiia rekordtyq 10 mln ga aýylsharýashylyq jerlerin qaitardy. Osy qyrkúiekte komissiia qaita formattalyp, qaitarylǵan jerlerdi fermerler men agroónerkásiptik keshenderge ádiletti túrde bólý jáne olardy tiimdi paidalanýdy qamtamasyz etý baǵytynda maqsat qoidy.
Búginde osy 10 mln gektardyń 4,3 mln ainalymǵa qaita shyǵarylatyn boldy, alaida bul protseske senimsizdik týyp jatqany jasyryn emes. Qaita bólý boiynsha júieniń ashyqtyǵy men ádildigine qatysty suraqtar kóbeiip keledi. Tórtinshi jyl qatarynan UKP-ne kásipkerlerden shaǵymdar túsýi toqtamaýda.
Esterińizge sala keteiik, jańa jáne buryn qaitarylǵan aýyl sharýashylyǵy jer ýchaskelerin berý aýdan ákimdikteri ótkizetin konkýrstar arqyly júzege asyrylady. Konkýrstardy ótkizýdiń negizgi sharttary men tártibi QR Jer kodeksiniń jeke babynda, Aýyl sharýashylyǵy ministrliginiń buiryǵymen bekitilgen Erejelerde de aiqyndalǵan.
«Atameken» UKP Qurylys jáne jer qatynastary departamenti direktorynyń orynbasary Ernur Ábjan atalǵan máselege qatysty óz oiyn bildirdi:
AShM óz erejelerin tym jeńildete otyryp, qatysýshylardyń konkýrstyq usynystaryn baǵalaýdy kásipkerlik qyzmetke bailanysty jalǵyz kriteriimen – josparlanǵan investitsiialardyń mólsherin baǵalaýmen shektedi. Bul negizinen, bolashaqta damýǵa investitsiia salý týraly «ýádelerin» baǵalaýdy bildiredi. Olardy rastaý qajet bolmaidy ári osy ýádelerdiń oryndalýyn baqylaý jetkiliksiz.
Bul rette, Jer kodeksi aýyl sharýashylyǵy jerlerin berý kezinde qatysýshylardyń neǵurlym mańyzdy jáne shyn máninde qajetti ólshemderin, atap aitqanda, aýyl sharýashylyǵy daqyldaryn ósirý alańdaryn, qolda bar mal basyn, qoldanylatyn agrotehnologiialardy, aýyl sharýashylyǵy tehnikasy men tehnologiialyq jabdyqtardyń, bilikti mamandardyń bolýyn, qurylatyn jumys oryndarynyń sanyn jáne t. b. baǵalaýdy talap etedi.
Alaida, bul kriteriiler Erejelerde múldem joq.
«Biz UKP atynan 2020 jyldyń maýsym aiynan bastap AShM-niń aldyna Jer kodeksiniń talaptaryna sáikes keletin erejelerdi jetildirý qajettiligi týraly másele qoiyp kelemiz. Jerdi maqsatyna sai paidalanatyn fermerler úshin basymdyqtyń bolǵanyn qalaimyz. Sondai-aq, biz iri agroholdingtermen básekelespeý úshin jańadan bastaǵan kásipkerler úshin jeke konkýrstar qurýdy usynamyz. Mundai konkýrstarda aýyl sharýashylyǵy tehnikasynyń bolmaýy siiaqty jeńildetilgen talaptardy kózdeýge bolady. Jaiylymdar úshin 300 ga deiin jáne egistik jerler úshin 50 ga deiin aýdany boiynsha shekteýge bolady», - dep atap ótti spiker.
Vedomstvonyń qoldanystaǵy erejeleriniń eleýli kemshilikteri bar: olar biýrokratiialyq kedergilerdi arttyryp qana qoimaidy, sonymen qatar Qazaqstannyń agrarlyq sektorynyń damýyn báseńdete otyryp, fermerlerdi jerdi ádil alý jáne odan ári arttyrý úshin naqty múmkindikterden aiyrady. Aýyl sharýashylyǵy jerlerin jalǵa alý quqyǵyna arnalǵan konkýrstardy aýdan ákimdikteri ótkizedi. Onda jeńiske jetýdiń negizgi kriteriii gektaryna málimdelgen investitsiialardyń kólemi. Qatysýshylar kóbirek upai jinaý úshin maksimaldy somalardy kórsetedi. Upailar teń bolǵan kezde jeńimpazdy jer komissiiasynyń músheleri daýys berý arqyly anyqtaidy. Bul óz kezeginde sybailas jemqorlyqqa jol ashyp, bázbireýlerdiń jeke qalaýy men usynystary negizinde iske asady.
«Konkýrs jeńimpazdary kásipker jaily oń pikir bildiretin aýyldyq okrýg ákimderiniń ustanymyn negizge ala otyryp, iaǵni sýbektivti baǵalaý negizinde anyqtalatyn faktiler kezdesedi. Kóbinese eki úmitkerdiń birin tańdaǵanda, olardyń bireýinde jeke mal basy bar ári jaiylymǵa muqtaj bola tura, komissiia múldem maly joq basqa bireýdi jeńimpaz dep tanyǵan faktiler oryn alǵan», - deidi sarapshy.
Bul protseske degen senimdi tómendetedi jáne ony damytýǵa shynymen qyzyǵýshylyq tanytatyn azamattarǵa múmkindik bermeidi. Sonymen qatar, konkýrs jeńimpazy ony damytamyn, investitsiia quiamyn dep jer alyp, keiin óz mindettemelerin oryndamaidy.
«Aǵymdaǵy erejeler konkýrstardyń nátijelerin is júzinde qunsyzdandyrady», - dep atap ótti Ernur Ábjan.
Ulttyq kásipkerler palatasy ǵylymi qaýymdastyq pen salalyq sarapshylardy tarta otyryp, konkýrstyq qaǵidalardy jáne konkýrstyq usynystardy baǵalaý júiesin qaita qaraý qajettigine kópten beri nazar aýdaryp keledi. UKP birneshe ret AShM-ge birqatar usynystar jiberse de, konkýrstarǵa ótinimderdi baǵalaý júiesi jetilmegen kúiinde qalyp otyr. Jerdi paidalaný tiimdiliginiń kriteriilerin engizýdiń ornyna AShM Erejege ýchaske ornalasqan aýyldyq jerde, aýdanda nemese qalada turǵany úshin, sondai-aq ótinish berýshiniń kooperativke tiesiligi úshin eń tiimdi jer paidalanýshylardy tańdaýǵa áser etpeitin faktorlar úshin ball qosqan.
Ókinishke qarai, osy mehanizm arqyly milliondaǵan gektar jer bólindi. AShM resmi derekterine sáikes, 2017-2023 jyldary aýyl sharýashylyǵy ainalymyna 13 mln ga tartylǵan, olardyń basym kópshiligi talqylanyp jatqan Ereje sheńberinde iske asqan.
Máselege nazar aýdarý maqsatynda UKP máseleni Úkimettik deńgeide kóterdi. Saraptamalyq keńes, jumys toby qurylyp, ministrlikke Ereje aiasynda baǵalaý júiesin qaita qaraý boiynsha tiisti tapsyrmalary bar jol kartasy bekitildi. Degenmen, jaǵdai ózgerissiz. «Atameken» ókiliniń pikirinshe, bul jaǵdaida jerdi tiimsiz qaita bólýdiń saldaryn túsiný qajet.
UKP jáne biznes-qaýymdastyq atalǵan másele kóterilgen kezde, AShM Erejelerine usynystar ázirlegen. Baǵalaýǵa birqatar faktorlardy mindetti túrde qosý qajettin jetkizgen, atap aitqanda, ótinish berýshiniń tájiribesi, resýrstar, personaldyń biliktiligi, biznes-jospar, tehnika, mal basy, jalpy Jer kodeksinde bar, biraq Erejelerde joq kriteriiler. Sarapshynyń aitýynsha, bul konkýrstarda tiimdi jumys isteýge daiyn jer paidalanýshylaryn tańdaýǵa múmkindik beredi.
Kelesi tarmaq jeńimpazdardyń konkýrstyq usynystar boiynsha mindettemelerin saqtaýyna turaqty baqylaý men eseptilikti engizýdi qamtýy tiis. Sonymen qatar, jeke qalaýy men sybailas jemqorlyq faktorlarynyń áserin boldyrmaityn tetikterdi engizý mańyzdy. Aǵymdaǵy jaǵdaida qaitarylǵan ýchaskeler josyqsyz jer paidalanýshylarǵa qaita túsýi múmkin, bul respýblikalyq komissiia jumysynyń tiimdiligine nuqsan keltiredi.
«Paidalanylmaityn jerlerdi anyqtaý jáne qaitarý boiynsha jumys aitarlyqtai kúsh - jigerdi, ýaqyt pen resýrstardy talap etedi jáne mundai jerlerdi tiimsiz jer paidalanýshylarǵa qaita berý osy komissiia jumysynyń tómen nátijeliligine ákep soqtyrady», - dep qorytyndylady Ernur Ábjan.
