- Asqar, sizdi matematika pániniń muǵalimi, matematikany tereńdetip oqytatyn Qalan.kz platformasynyń avtory retinde bilemiz. Matematikany jańa tehnologiiamen oqytý ádistemesin birneshe jyldan beri zerttep kele jatyr ekensiz. Bul pánge qushtarlyq qai kezden bastaldy?
- Meniń Bolat atam matematik bolǵan. Ol kisi birinshi synypqa barǵan kezimnen bastap kóbeitý kestesin úiretip, esep shyǵarýǵa degen qyzyǵýshylyǵymdy oiatty. Sodan ilip alyp kettim. Oǵan qosa, bastaýysh synyptaǵy muǵalimim Amanshaeva Álima apaimnyń arqasynda matematika pániniń myqty irgetasy qalandy. Mekteptegi bilikti ustazdar qabiletimdi jetildirip, matematikaǵa degen súiispenshiligimdi kúsheitti. Osylai matematikaǵa túbegeili keldim.
- Esep shyǵarý týabitti qasiet pe álde júre kele damytýǵa bolatyn qabilet pe?
- Kez kelgen baladan matematikany orta deńgeide, standartty túrde biletin oqýshy daiyndap shyǵarýǵa bolady. Bul júre kele qalyptasady. Al Asqar Jumadildaev sekildi talantty matematik bolý úshin boiyńyzda týa bitken qasiet bolýy kerek. Biraq tek qabiletti bolý jetkiliksiz, tabandy eńbek kerek. Biz Qalan.kz platformasyn ashqanda kez kelgen baladan matematik daiyndap shyǵarý degen maqsatymyz bolǵan. Keiin tájiribe jinaqtai kele túsingenim, boiynda qabileti men pánge súiispenshiligi bar balany ǵana talantty matematik etip shyǵarýǵa bolady. Kez-kelgen aqyl esi saý bala standart matemaatikany meńgere alady.
- Matematikany tez meńgerip alýǵa bola ma? Matematikany jetik bilý qazirgi zamanǵy adamnyń ómirine qalai áser etedi? Jalpy bul pánniń paidasy nede?
- Eń aldymen, matematika sizge ne úshin kerek degen suraqqa jaýap berip kórińiz. Osy suraqty men oqýshylarǵa da qoiyp kórdim.
Eń qyzyǵy, bizdiń qoǵamda aqsha sanai alsań boldy, eseptiń ne keregi bar degen kózqaras bar eken. Nemese men bolashaqta jýrnalist bolamyn, maǵan sinýs-kosinýs kerek emes degender de boldy. Biraq qoǵam bir nárseni túsinýi kerek. «Matematika – ǵylymdar atasy» dep beker aitylmaǵan.
Barlyq bilim-ǵylymnyń negizi, irgetasy matematika arqyly qalyptasady. Matematika arqyly mi shynyǵady. Mysaly, deneni shynyqtyrý úshin kirdiń tasyn kóteremiz, matematika dál sol siiaqty midy jattyqtyrady. Miy jaqsy jumys isteitin adam qai salaǵa barsa da eń myqty maman bolady. Tipti jýrnalist bolsa da eń myqty jýrnalist bolyp shyǵady.
Matematikamen bastaýysh synyptan bastap dos bolǵan balanyń este saqtaý qabileti jaqsarady, jańa nárseni tez úirený, taldaý qabileti, logikasy, syni oilaýy, aqparatty tez qabyldaýy jaqsy damidy. Qarjylyq jáne tsifrly turǵydan saýatty bolady. Mektep bitirgen soń jańa tehnologiialar (IT) sekildi zamanaýi, jalaqysy joǵary mamandyqtarǵa oqýǵa túse alady. Tipti qazir marketing, dizain, jýrnalistikanyń ózi tsifrly formatqa ótip jatyr. Iaǵni, matematika eńbek naryǵynda suranysqa ie jáne joǵary eńbekaqy alatyn maman bolýǵa mol múmkindik beredi. Tsifrly álemde ózin sýda júzgen balyqtai sezinedi.
- Siz qazir tabysty kásipkersiz. Matematikalyq qabiletińiz bizneste qalai kómektesedi?
- Meniń matematikalyq qabiletim biznes júrgizýge tikelei kómektesetinin aitqym keledi. Máselen bizneste ártúrli qiyndyqtar kezdesedi. Men kez kelgen problemaǵa esep siiaqty qarap, onyń sheshý joldaryn izdeimin. Ártúrli formýlamen, neshe túrli amalyn oilastyramyn. Sóitip sońynda eń týra sheshimin tabamyn.
- Siz negizin qalaǵan Qalan.kz onlain platformasy matematikany qalai úiretedi? Basqa platformalardan aiyrmashylyǵy nede?
- Bala taqyrypty jaqsy túsingenmen, tájiribe bolmasa, jaqsy matematik bola almaidy. Eń negizgi ádisimiz diagnostika júrgizý. Balanyń qai taqyrypta qalyp qoiǵanyn anyqtaý. Sol arqyly baǵyttamaly tapsyrmalar beriledi. Ekinshi ádisimiz – personaldy oqytý umytyp qalǵan taqyryptary boiynsha qosymsha esepter berip otyramyz. Ol óziniń qazirgi synyp baǵdarlamasymen qatar alyp júrý múmkindigi beriledi. Iaǵni, biz is júzinde kóbirek esep shyǵartýǵa kóńil bólemiz. Eger esepti shyǵara almasa, sheshýin kóre alady. Eger odan da túsinbese, video túsindirmeni qarai alady. Osylar kómektese almasa, muǵalimge habarlasyp, onlain kómek surai alady. Aiyp esebin alǵan jaǵdaida, platforma sol taqyrypty este saqtap, keiin qaitalap berip otyrady. Áitpese bala umytyp qalýy múmkin.
«Qaitalaý – bilim anasy» degen sóz bolýshy edi ǵoi. Biz dál sol qaǵidany basshylyqqa alamyz. Bul tek matematikaǵa ǵana qatysty emes, kez kelgen bilimdi, basqa tildi durys meńgerip, keiin qaitalaý arqyly tez meńgerýge bolady. Bul birinshiden, jeńil, ekinshiden, ádet qalyptasady.
Bizdiń platformada esepti úiretýdiń algoritmi qaitalaýǵa negizdelgen. Iaǵni, biz kúnine 20 esep beremiz, sońyna deiin shyǵarsa jetkilikti. Osyny ádetke ainaldyryp alǵan bizdiń balalar ony basqa pánderde de qoldanady. Esep shyǵarýdy úirenýdiń taǵy bir joly – bilmeitin taqyrypqa qaita oralý. Ókinishke qarai, bizdiń mektepter balanyń meńgermei qalǵan taqyrybyn túsindirýge kóńil bólmeidi. Muǵalim qanshalyqty bilikti bolǵanymen, synyptaǵy búkil balanyń kenjelep qalǵan taqyrybyn túsindirýge 40 minýt jetpeidi. Sondyqtan, jańa tehnologiialar, gibridti oqytý júiesi osy máseleni sheshýge kómektese alady.
- Matematikany sizdiń portal arqyly qansha ýaqytta meńgerip shyǵýǵa bolady? Merzimin belgileý múmkin be?
- Negizi kez kelgen bilimdi tez úirený, 30 kúnde aǵylshynsha sóilep ketý nemese 20 kúnde matematikany jańǵaqsha shaǵý degen bos áńgime. Sebebi esh nárse tez bola qalmaidy. Ózimniń de matematik bolýyma 11 jyldyq mektep bilimi, júieli jumys isteýim, qabiletimdi úzdiksiz jetildirý sebep boldy. Bizge ata-analar kelip, az ýaqytta balaǵa esep shyǵarýdy úiret deidi. Alaida 8 synypta oqityn bala 5 synyptyń baǵdarlamasynan qalyp qoiǵan bolsa, biz ony qalaisha qysqa merzimde miyna quiyp jiberemiz? Ókinishke qarai, qazir marketiń dep kóbi osyndai jalań ýáde berýge qumar. Men óz isimde oǵan jol bermeimin. Óitkeni buǵan jyldam qol jetkizý múmkin emes. «Bilim – inemen qudyq qazǵandai» dep beker aitylmaǵan.
- Qazir balanyń nazaryn ustap turý qiyn. Gadjetter, internet, áleýmettik jeli – barlyǵy balanyń kóńilin basqa jaqqa aýdaryp jatyr. Al matematika – tyńǵylyqty jumys isteýdi talap etetin pán. Osy máseleni qalai sheshtińizder?
- Bizdiń óz ádis-tásilimiz bar. Júiede 30 kúnge esep beriledi. Ony oryndamai qoiýǵa bolmaidy, qatelesse de, qosymsha esep berilse de, sońyna deiin jetkizý kerek. Sońyna deiin jetkizgen balaǵa 100 teńge taǵaiyndadyq. Kúndelikti tapsyrmany sońyna deiin jetkizgen balaǵa aqshalai syilyq beriledi. Júie ádiletti bolýy úshin syilyq qoryn qurdyq.
Mysaly, 100 balanyń elýi esepti sońyna deiin shyǵarsa, ózine de, oryndamaǵandarǵa da taǵaiyndalǵan aqsha úzdikterge úlestiriledi. Bul balaǵa eki jaqty motivatsiia berip, kúndelikti esebin shyǵarýǵa ári aqsha tabýǵa yntalandyrdy. Bul júie balalarǵa qatty unaidy. Osy kúnge deiin 110 million teńge keshbek berdik.
- Balam esepke júirik bolsa degen ata-analarǵa qandai keńes berer edińiz?
- Mektepte muǵalim bop júrgende baiqaǵanym, bizde balanyń 5 synypqa deiin matematikasy jaqsy bolady da, 5 synyptan keiin quldyrai bastaidy. Bastaýyshta bir muǵalimge úirengen kóptegen bala nazary shashyrai bastaidy, al keibir ata-ana balasy ósken saiyn qadaǵalaýdy azaitady. Jasóspirim balanyń fiziologiialyq erekshelikteri baiqalatyn kez bolǵandyqtan, ata-ana da, muǵalim de oqýshyǵa kóbirek kóńil bólip, birlesip jumys isteýge umtylýy kerek.
Jaýapkershilikti muǵalimge artyp qoiady. Onyń ústine jasóspirimdik kezeńde balalardyń boiynda ózgerister bastalady. Bul jasta ata- ana da, muǵalim de kóbirek kóńil bólip, birlesip jumys isteýge tiis. Qadaǵalaý degenimiz úsh jaqty jumys: muǵalim, iaǵni mentor, ata-ana jáne oqýshy. Biz osy úsh jaqty jumystyń arqasynda oqýshynyń kúndelikti úi jumysyn oryndaý kórsetkishin 85 paiyzǵa deiin jetkizdik. Bastapqyda 80 paiyz bolatyn. Bizdiń endigi maqsatymyz – 100 paiyzǵa meilinshe jaqyndatý. Bul balalardyń bolashaǵy úshin, qabiletin shyńdaý úshin qajet. Matematikany oqytý – balanyń bolashaǵyna salynǵan tiimdi investitsiia ekenin ár ata-ana túsinse deimiz.
- Áńgimeńizge raqmet!
