Kshishtof Rybinski: «Bilimdi bizneske ainaldyrý kerek»
– Kshishtof myrza, siz Eýropanyń bilim berý salasynda jumys istep, mol tájiribe jinaǵan mamansyz. Aityńyzshy, batys elderinde jekelegen ýniversitetter stýdentterdiń áleýmettik máselelerimen ainalysa ma?
– Álbette. Stýdentterdiń jai-kúii ýniversitet úshin birinshi orynda turýy shart. Qazirgi tańda Qazaqstandaǵy joǵarǵy oqý oryndary da stýdentterdiń ál-aýqatyn arttyrýǵa barygsha kúsh salyp jatyr. Bir baiqaǵanym, Qazaqstanda stýdentter men olardyń ata-analary qandaida bir másele týyndasy ony sheshý úshin rektordyń bolmasa prorektordyń aldynda uzaq ýaqyt kezekte turady eken. Al Batys elderinde mundai máselemen arnaiy komissiia ainalysady. Arnaiy komissiia stýdentterdi belgili bir ýaqytta qabyldap, olardyń ótinishterin tyńdap, onyń sheshýmen ainalysady. Budan basqa Eýropada ýniversitetterdiń ishinde stýdentterdiń áleýmettik máselelerin sheshýge baǵyttalǵan qorlar jumys isteidi. Árine, qorlarǵa qyrýar aqsha túsip, bar máseleni sheshilmeitini anyq. Biraq azdy-kópti bolsa da kómegin tigizedi. Osyndai is-tájiribelerdi Qazaqstandaǵy joǵarǵy oqý oryndaryna da eńgizýdiń mańyzy zor dep esepteimin. .
– Stýdentterdiń belsendiligin qalai kóterýge bolady?
– Stýdentterdiń belsendiligin qoǵamdyq jumystar arqyly kóterý kerek dep esepteimin. Bul baǵyttaǵy jumystar Qazaqstanda da óz deńgeiinde júrip jatyr. Qazir ýniversitetimizdegi stýdentter uiymy belsendileriniń keńsesi meniń kabinetime jaqyn oranalasqan. Olarmen jii kezdesip, oi-pikirlerin tyńdaimyn. Sol kezde olarǵa jastarǵa belsendi bolýy óz qolynda ekenin udaiy aitamyn.
– Rektor myrza, T.Rysqulov atyndaǵy Jańa ekonomikalyq ýniversitetiniń strategiialyq damý baǵdarlamasyn qabyldap jatqandaryńyzdan habardarmyz. Syrtqy bailanystardy damytý jolynda ózge elderdiń qandai joǵarǵy oqý oryndarymen áriptestik bailanys ornatýǵa kúsh salyp jatyrsyzdar?
– Qazaqstan bilim berý salasyn damytýda «Ballon úrdisine» qosylǵan elderdiń biri. T.Rysqulov atyndaǵy Jańa ekonomikalyq ýniversiteti buǵan deiinde syrt elderdiń ýniversitetterimen bailanys ornatyp, bul baǵytta mańyzdy jumys atqarǵan. Aldaǵy ýaqytta bizder sol jumystardy qarqyndy jalǵastyratyn bolamyz. Bul bizdiń strategiiamyzdaǵy basym baǵyttardyń biri. Keleshekte AQSh, Resei jáne Ulbritaniianyń jetekshi oqý oryndarymen áriptestik bailanysty kúsheitýge bar kúsh jigerimizdi jumsaityn bolamyz.
– Qazir Qazaqstanda stýdentterdi jumysqa ornalastyrý ózekti máselelerdiń biri. Aityńyzshy, Eýropa elderindegi joǵarǵy oqý oryndary stýdentterdi jumysqa ornalastyrý isimen ainalysa ma?
– Árine. Qazir Eýropada joǵarǵy oqý oryndy támamdap, jumys taba almai júrgen jastardyń úlesi salmaǵy óte joǵary. Sol sebepti kári qurlyqtaǵy oqý oryndary stýdentterdi jumysqa ornalastyrý isine qatty kóńil bólýde. Bul baǵytta ýniversitet janynan arnaiy psiholog mamandar jumys istep, koýchingtik ortalyqtar qurylǵan. Olar jastardyń qiyndyqtardy eńserip, ómir jolynda álsizdik tanytpaýǵa úndeidi. Qazaqstanda da bul másele ózekti ekenin baiqadym. Bizdiń ýniversitet jyl saiyn 1500 jýyq stýdent jastardyń naqty bir mekemelerde is-tájiribeden ótýine múmkindik týǵyzyp keledi. Jastardy jumysqa ornalasyp ketýine osyndai tájiribelik synaqtardyń máni zor dep esepteimin. Jastar osyndai synaqtar kezinde shynaiy ómirmen betpe-bet kelip, ózderiniń múmkindikterin tarazylaidy. Sondyqtan ýniversitet basshylyǵy aldaǵy ýaqytta stýdentterdi jappai is-tájiribeden ótkizýge kúsh salatyn bolady. .
– Qazaqstanǵa kelgenińizde bilim salasyndaǵy qandai ózekti máseleni baiqadyńyz.
– Shynymdy aitaiyn, dúniejúzindegi ýniversitetterdiń basyndaǵy máseleleri bir-birine uqsaq. Óitkeni, qazirgi ǵalamdasý zamanynda bir eldiń ýniversitetteri kelsi bir eldiń ýniversitetinen oq boiy ozyp ketken joq. Aitalyq, qazir dúniejúzinde oqý oryndary men biznestiń arasy tym alshaq. Beilenel aitsaq, ekeýi bir-birine teris qarap tur. Sondyqtan olardy jaqyndatý ózekti máselelerdiń birine ainalyp otyr. Bul másele Qazaqstanǵa da, Germaniiaǵa da tán qubylys. Polshada oqý oryna jetekshilik jasaǵanymda da osy másele aldymnan shyqty. Al Qazaqstandaǵy jaǵdaidy sizderge aityp, ýaqyttaryńyzdy alǵym kelmeidi. Qazir ýniversitet pen biznes arasyndaǵy bailanysty jaqyndatýǵa basa mán berip otyrǵan jaiymyz bar. Bul rette stýdentterge «ekonomika salasyna qatysty qandaida bir jumys jasańyzdar, ony biznes joba retinde qarastyryńyzdar» dep aqylymyzdy aitýdamyz. Óz basym biznes pen bilimniń biteqainasyp jumys istep jatqanyn AQSh pen Ulybritaniiadan baiqadym. Atalǵan elderdiń ýniversitetterinde biznes inkýbatorlardyń jumystary jolǵa qoiylǵan. Jalpy, mundai is-tájiribe Qazaqstanda qolǵa alynǵan. Aldaǵy ýaqytta bizde biznes inkýbatorlar quryp, tiimdi baǵytta jumys isteýdi josparlap otyrmyz.
– QR Bilim jáne ǵylym ministrliginiń bilim berý salasyndaǵy standarttary sizdiń erkin jumys isteýińizge qolaisyzdyq týǵyzbai ma?
– Joq. Kez kelgen oqý oryny bilim salasyna qatysty zańnyń sheńberinde jumys isteýi tiis. Sondyqtan bilim berý salasynyń standarttary bizdiń jumysymyzǵa kedergi keltiredi dep aita almaimyn. Aldaǵy mamar aiynda QR Bilim jáne ǵylym ministriligine daiyndaǵan strategiiamyzdy tanystyratyn bolamyz. Sol kezdi bilim salasyn damytýǵa qatysty oi-pikirimizdi aitamyn. Qazaqstan Prezidenti Nursultan Nazarbaev óz Joldaýynda jetekshi joǵary oqý oryndaryna avtonomiia berý máselesin kótergenin bilesizder. Avtonomiia. Bul sóz derbestik degendi bilidiredi. Qazirdiń ózinde bul baǵytta júieli jumystar qolǵa alynýda. Jalpy, ár ýniversitetke derbestik berilgen jaǵdaida, biregei oqý baǵdarlamasy qabyldap, jumys isteidi. Osy turǵydan alǵanda Bilim jáne ǵylym ministrligi ýniversitetterdiń jumysyna qatań shekteý qoiyp otyr dep aitpas edim.
Nurlan Jumaqanov, «UǴTAO» AQ Qoǵammen bailanys bólimi jetekshisi.
