Qazirgi kezde kóptegen juptar qarym-qatynastan eshbir jaqsylyq kútpeidi. Lázzat ala almai ótedi. Ómir súrýdiń ornyna olar kim aqsha tabýy kerek, kim esepshotty tóleýi kerek degen suraqtarǵa bas qatyrady. «Nege erkekter ǵana tabys tabýy kerek?» deidi tabysker erkekter. «Naǵyz erkekter joiylyp ketken» deidi názikjandylar. Nege bári kerisinshe bolyp bara jatqany týraly óz oiyn «Praktikým» atty konsaltingtik kompaniianyń direktory, psiholog Oleg Siliavskii bildiredi.
– Naǵyz erkek pen naǵyz áieldiń róli qandai edi?
– Ózimniń treningterime kelgen áiel men erkekterge qarapaiym biologiialyq nusqamen jiti tanysýdy usynamyn. Máselen, taý baýraiynda kishkene úi tur. Onda eri men áieli, bes balasy turady. Baiaǵy zamandaǵydai. Osy jerden árkimniń óziniń róli belgilenip shyǵady. Kim ne isteýi kerek, kimge qandai qarym-qatynas ornatý tiis degen siiaqty. Qazir, árine, materialdy jáne áleýmettik deńgei kóp ózgeriske ushyrady. Qazir adamdar yńǵaily páterlerde turady. Aǵash shaýyp, otyn tasýdyń qajeti joq. Biraq adamnyń arhetiptik tabiǵaty sol qalpynda qaldy. Eger adamdar sol joldan taisa, aýytqysa, túitkil paida bolady. Psihologiialyq, áleýmettik.
Qazirgi zamanaýi adamdar qoǵamynda er men áiel rólin búldirý beleń aldy. Adamdar tamyrynan úzilip barady. Oilaryna kelgenin isteidi. Erkekter óziniń mindeti men jaýapkershiligin umytty. Áielder óz tabiǵatyn joǵaltty. Ómir shaldyr-shatpaqqa toldy.
– Árine. Erkek mindetti. Basqasha bolýy múmkin emes. Áitpese, ol erkektik qasietinen aiyrylady. Degeneratsiiaǵa ushyraidy. Rýhani jol bar. Ár erkek soǵan túsýge talpynady. Ózi bilse de, bilmese de soǵan qarai júredi. Eger erkek óziniń biologiialyq qyzmetin atqarmasa, onyń psihikasy aýytqýshylyqqa ushyraidy. Áielder de sóitedi.
– Erkek áielge ne bereshek?
– Eger ol shynymen erkek bolsa, ol eń aldymen ózine, óziniń erkektik tabiǵatyna, rýhani eseiýine táýeldi. Erkektiń mindeti jaýynger bolý, qorǵaý, qoldaýshy bolý. Ol osy qyzmetin bilmese, onda ol erkek emes. Árine, ár adam oiyna kelgenin isteýge quqyly. Eshkim eshkimge eshteńe bereshek emes. Biraq óziniń tabiǵatyna qarsy shyqqan soń sonyń nátijesin qabyldaýǵa daiyn bolsyn. Al nátije qaiǵyly bolatyny anyq. Erkek úshin de, áiel úshin de. Tabiǵat syilaǵan jolmen júrmese, jany da qinalady. Ómiriniń de kúli kókke ushady.
– Qandai nátije?
– Erkektiń kásibi toqyraidy. Ómirdiń máni joǵalady. Kúizeliske ushyraidy. Iship ketedi. Belsizdikke dýshar bolady. Tabiǵat ázirlegen nusqalar jetip artylady. Áielderde tabiǵatyna qarsy júrý sulýlyǵynan aiyrylýǵa ákeledi, tez semirip ketedi, obyr aýrýyna shaldyǵady.
Jas kúninde bári oiyn siiaqty kórinedi. Nátijemen betpe bet kelgenge deiin. Indýizm men býddizmde karma degen nárse bar. Menińshe, bul keremet zańdylyq. Ámbebap ádilettilik zańdylyǵy. Bul zańdylyq shynymen júzege asady. Reinkarnatsiiaǵa jetpei-aq kóz jetkizýge bolady. Bul zańdylyqtyń túp negizi óte qarapaiym: keshe jasaǵan tańdaýymyz búgingi ómirimizdi anyqtaidy, búgin jasaǵan tańdaý erteńimizdi baǵdarlap otyrady. Sondyqtan búgin tabiǵatyna qarsy tańdaý jasaǵan adamdar az ýaqyt qana lázzat alady. Sońynan tańdaýynyń qateliginen kóp qiyndyq kóredi. Erkekter áielge kóńil bólýden, ony barynsha qamtamasyz etýden qutyldym dep oilaýy múmkin. Áiel erine qyzmet etýi, otbasynyń otyn óshirmeýi, balasyn ósirýdi durys dep bilgeni jón. Durys dep bilmegen jaǵdaida bul tańdaýdyń nátijesi bir jyldan soń, birneshe jyldan soń, áiteýir qýyp jetedi. Al, segiz jyldan soń bul jaǵdai adam tózgisiz ahýalǵa ainalady. Men jiyrma jyl ótili bar psihologpyn. Mundai jaǵdaidy kúnbe kún kóz aldymnan ótkizemin. Shyn mánisinde bul zańdylyq saǵattyń tilindei tyqyldap turady. Kei adam sony baiqamaidy. Bul ómirde ne istegiń kelse, sony iste degisi keletinder bolady. Al, bul álem sonshalyqty qarapaiym emes. Bul álemniń óz erejesi bar.
– Naǵyz erkektiń joly qandai sonda?
– Eń aldymen onyń óz isi bolýy kerek. Er adam úshin óte mańyzdy. Ainalysatyn isi bolmasa, onda ol erkek emes. Mamandyq dep aitý durys bolmas. Kásipker, sýretshi – mamandyq pa? Biologiialyq nusqaǵa qaityp oralsaq, erkek kúndelikti ańshylyqqa shyǵýy, tamaq tabýy. Sonda ol tiri qalady. Úrim-butaǵyn asyrap, jetkizedi. Sondyqtan erkektiń rýhani jetilýi onyń isimen tikelei bailanysty.
Ekinshi mańyzdy másele - áieli. Óz isinen tapqan tabystan ol der kezinde qutylyp otyrýy tiis. Eger janynda ózi súietin áieli bolmasa, er adam kúizeliske ushyraidy. Ómiri turaqsyzdanady. Tapqan tabysyn qaitara iske salady. Áielmen qarym-qatynasy ornyqpaǵan erkekter solai etedi. Kóp biznesmender solai jasaidy. Bir isti ainaldyrdy. Tabys tapty. Qaida jiberedi? Eger bir isti ainaldyra alsa, ekinshisin de jasai alady. Odan da tabys túsiredi. Osylai ómirin aqshaǵa bailap qoiatyndar bar. Baqytyn tappai júredi sosyn. Jetpiske kelgende ómir ótip ketipti ǵoi deidi. Sondyqtan erkektiń tabysyn jumsap, aqshasyn jelge shashyp otyratyn súiiktisi bolýy zańdy. Sonda ǵana ol ómirden lázzat alyp ótedi.
– Jelge shashyp?
– Týra solai. Áieldiń bári solai isteitini aqiqat qoi. Biraq aldymen, eri tabys taýyp úirenýi kerek. Dástúrli mádenietterdiń barlyǵynda bul naqty kórsetilgen. Dástúrdi umytyp baramyz. Onyń mánine tereń úńilmeimiz. Degenmen, mundai dástúr kei memleketterde saqtalǵan. Shyǵys elderinde. Olarda áli kúnge deiin qalyńmal degen dástúr bar. Bul óte maǵynaly dástúr. Sebebi, qyryq qarasyn tólei almasań, saǵan áiel zatyn amanattap, tapsyrýdyń jóni bar ma? Mundai erkekke qalai bireý óz qyzyn bere salady? Bolmaidy. Óz basyn alyp júrýdi úirensin.
– Eger áiel qyryq qarany qalamasa she?
– Shyǵysta áiel qalamady degen sóz joq. Ondai túsinik joq. Olarda basqa tárbie. Erkek qyryq qara tólese, onda ol áiel ony da, odan bala súiýdi de, onyń ashanasyna ie bolýdy da oilaitynyna senimdi bolady. Men muny óz kózimmen kórdim.
– Sonda erkek áieli tabysyn shashady degennen qandai lázzat alady?
– Lázzat alǵanda qandai! Tatý otbasy degen áiel aqshanyń qaidan keletinin bilmeitin, eri qaida jumsalatynyn eskermeitin otbasyny aitamyz. Aqsha júiesi úshin taptyrmas jol - yntymaqty otbasy. Áiel aqshany durys jumsaýdyń jolyn árdaiym tabady.
Erkek únemi esepteidi, únemdeidi, artyq qor jinasam, qandai iske salsam dep tolǵanady. Ár isinen tabys túskenin ǵana oilaidy. Áielge aqsha shashý ońai. Júzik satyp alady. Gaýhar tasy bar saqina alady. Sóitip aqsha ainalymǵa túsedi.
Mańdaiǵa bitken myqty erkekter joiyldy. Óltirmegenin shetelge qýdy. Itjekkenge aidady. Kim qaldy Reseide? Esesine áielder ǵana qaldy. Bir aýylda bir erkek tabylsa, dátke qýat bolǵan zamandar ótti. Sodan beri áielder bárin ózimiz isteýimiz kerek degen qyńyr jolǵa túsip ketti. Olardyń balalary áieldiń ǵana tárbiesinde ósti. Osy stsenarii jalǵasyp keledi. Urpaqtan urpaqqa berilip jatyr. Kúieýi tastap ketse de meili. Balasyn ózi jetkizedi.
– Erkekke áiel aqsha shashqannan basqa ne úshin kerek?
– Jalpy erkek úshin áiel investitsiianyń qainar bulaǵy. Árine, adal, súigen jar bolsa. Eri áieline aqsha salady. Áieli túrli nársemen shuǵyldanady. Qolynan bári keletin bolady. Birinshi salymynan bala súiedi. Ekinshi ret úi alyp beredi. Úshinshi ret salym salǵanda oqýǵa aqsha jasap beredi. Erkek úshin osy nárse mańyzdy. Materialdy qundylyqtyń ózine sezim bolyp oralýy.
Áleýmettik deńgeide – mártebe bul. Meniń áielim eń sulý, eń aqyldy, eń ǵajap degen toqmeiilsý. Bul toqmeiilsý erkekke myqty qorǵan beredi. Ózine de, áieline degen de senim ornyǵady.
Rýhani álemde ne ózgeredi? Bul da mańyzdy. Rýhani beleste áiel erkekti myna nársege jeteleidi: aqiqatty tabýǵa septesedi. Erkek ómir boiy bir aqiqatty ańsap ótedi. Sodan da bolar, ǵylym salasynda erler basym turady. Nobel syilyǵyn alýshylardyń deni kim? Olar shyndyqty izdeýshiler. Ǵylymi qyzmetkerler, dini ýaǵyzshylar, saiasatkerler de álem neden turatynyn bilgisi keledi. Olar álemdi bilegisi keledi. Sol úshin aqiqatty izdeý mańyzdy.
Óziniń osy álemde kim ekenin bilýge umtylady. Muny tek syńary, júreginiń egizi ǵana aita alady. «Ógiz» deidi. Mysalǵa. Nemese «meniń hanzadam» der. Erkek ómir boiy izdegen obrazdy oǵan súigen áieli bir aýyz sózben aityp jetkize salady. Sony estigen soń erkektiń sanasy saýyǵady. Óitkeni, áiel ǵana onyń bolmysyn anyq kórip, tunyǵynda ne baryn betine shyǵarady. Senimge ie bolǵan erkek: men batyrmyn, men jeńimpazbyn, myna álemde men eń jaqsymyn, sebebi ol meni súiedi degen sezimdi bastan keshedi.
– Biraq qazir bári ózgerdi. Buryn bólmege áiel kirse, djentlmender ornynan turatyn. Qazir qoǵamdyq kólikte oryn bermeidi.
– Taptyq ózgerister oryn aldy. Jaýyngerler, bai-manaptar aldyńǵy qatarly adamdar edi. Bir kózqaraspen taý qoparatyn azamattar bolǵan. Olar soǵan sai ustaityn ózin. Sosyn soǵys, soǵys, repressiialar. Mańdaiǵa bitken myqty erkekter joiyldy. Óltirmegenin shetelge qýdy. Itjekkenge aidady. Kim qaldy Reseide? Esesine áielder ǵana qaldy. Bir aýylda bir erkek tabylsa, dátke qýat bolǵan zamandar ótti. Sodan beri áielder bárin ózimiz isteýimiz kerek degen qyńyr jolǵa túsip ketti. Olardyń balalary áieldiń ǵana tárbiesinde ósti. Osy stsenarii jalǵasyp keledi. Urpaqtan urpaqqa berilip jatyr. Kúieýi tastap ketse de meili. Balasyn ózi jetkizedi. Osy úshin oǵan bireý rahmet aitýǵa tiisti siiaqty. Soǵystan keiingi kezde bul qaharmandyq edi. Qazir zaman ózgerdi. Ákesiz ósirgen uldary úshin oǵan qyzanaq ne jumyrtqa laqtyrý kerek. Óitkeni, ákesiz bala naǵyz erkektiń qandai bolatynyn bilmei ósedi. Al qyzdar erkektermen qalai til tabysý kerektigin bilmeidi. Tuiyq sheńber. Ondai áielge: «Bulai durys emes. Ómirińe esi durys erkektiń enýine jol ber. Úsh jumys istep sharshaýdyń qajeti joq. Áiel bolýdy úiren. Kúieýge shyq. Kúieýińe qyzmet qyl. Onyń jaqsy jaqtaryn maqtap, jamanyn jasyrýdy úiren» degendi sanasyna quiý kerek.
– Sonda áielder múlde jumys istemeýi kerek pe? Tek qazan kóterse jetkilikti me?
– Áielge qyzmetpen ainalysýǵa bolmaidy. Ol áielge tán nárse emes. Jumys istese, áieldiginen aiyrylady. Áieldiń aǵzasy aýyr jumysqa laiyqtalmaǵan. Naǵyz áieldiń jany qalaityn, bar mahabbatymen shuǵyldanatyn isi bolýy kerek. Ózi jaqsy kóretin. Sol isi tabys ákelse, nur ústine nur. Tabys ákelmese de báribir. Áiel aqsha tabýdy maqsat tutpaýy kerek.
Bul áiel eshqandai salaǵa aralaspasyn, ataq-dańqqa qumartpasyn degen sóz emes. Qolynan kelgenin istesin. Biraq ony jumys dep qabyldamasyn. Jumysty tek erkekterge qaldyrsyn. Áielderdiń sanasy men aǵzasy basqaǵa arnalǵan. Ashana. Qazan kótere bilýdiń ózi óner. Biraq muny da tereń túsiný kerek. Erkek tek ur da jyq minezge laiyq degimiz kelmeidi. Oiy taiaz adam ǵana solai qabyldaidy. Erkek pen áieldiń ózindik uly maqsaty bar. Qazan men balǵa tek qarý ǵana.
Áieldiń qyzmeti – náziktik, ana bolý. Aldymen áiel bolýdyń baqytyn sezinýi tiis. Erkekti baǵyndyra bilýi, júregin jaýlap alýy kerek. Sodan keiin baryp otbasy quryp, shańyraq kóteredi. Áiel baqytyn sezinse, jaqsy ana bolatyny sózsiz. Náziktik degenimiz álemdi qutqaratyn sulýlyq. Iaǵni, áieldiń eki negizgi qyzmeti bar: sulýlyq pen qamqorlyq, náziktik pen ana ataný. Osyndai qasietterdi meńgergen áiel olardan tabys ta taba alatyn bolady. Osyndai qasietti qalaityn mamandyqtardy igerý olarǵa jeńil. Mysaly, model biznesi. Nemese meiramhana ashyp alý. Klientke jaǵdai jasaý kerek jerde áielderdiń júrgeni quba-qup. Biraq áielder zaýyt-óndiristi basqara bastasa, onda ol áieldiginen aiyrylady.
Aýdarǵan Shynar Ábildá
