Búgin Májilistiń «Halyqtyń kóshi-qony» týraly Zań jobasyn talqylaýǵa arnalǵan jetinshi otyrysy bolyp ótti.
«Kóshi-qony» zańy degenimizben, osy bir zańǵa bailanysty birneshe Zańdy túgel ózgertýge, tolyqtyrýǵa týra keledi eken. Ýaqyttyń biraz sozylyp bara jatqany soǵan bailanysty bolyp otyr. Bul jóninen «nege tez bola qoimaidy?!» dep, kinalaý orynsyz. Ábden talqylap, kemeldi etip qabyldaǵan, árine, qandastarymyzǵa durys bolmaq. Degenmen, kóbi bitip, azy qaldy. Úkimetten sheshilip, jasalyp kelgen ózgerister baiaǵyda maquldanyp boldy. Endigi qaralyp, talqyǵa túsip jatqan másele – bizdiń tarapymyzdan usynylǵan usynystar. Búgin sonyń bir qatary otyrystyń áńgime arqaýyna ainaldy.
Atap aitar bolsam, ol – myna usynystar:
Birinshi qaralǵan, aty shýly EKI ANYQTAMAǴA bailanysty 49-baptyń 2) jáne 9) tarmaqtary.
Depýtat Aldan Smaiyl 9) tarmaqshada kórsetilgen «aýyr nemese asa aýyr qylmys jasaǵany úshin sottalǵandyǵy bolǵan ne bolmaǵandyǵyn» anyqtýdy Ishki ister organdarynyń ózderiniń quzyretine qaldyrýdy usyndy.
Depýtat Gúlnár Seiitmaǵambetova men Baqytbek Smaǵul 2) tarmaqshany «etnikalyq qazaqtardy qospaǵanda, sottalǵanǵa deiin turaqty turǵylyqty jeri Qazaqstan Respýblikasynan tys bolǵan, bas bostandyǵynan aiyrý oryndarynan bosatylǵan;» dep, «9) tarmaqshadaǵy «aýyr nemese» degen sózder «etnikalyq qazaqtardy qospaǵanda, aýyr nemese» degen sózdermen aýystyrylsyn» dep ózgertý týraly usynystaryn ortaǵa qoidy.
Negizi, biz «sottalǵanǵa deiin turaqty turǵylyqty jeri Qazaqstan Respýblikasynan tys bolǵan, bas bostandyǵynan aiyrý oryndarynan bosatylǵan;» degen 2) tarmaqshany birjola alyp tastaýdy, 9) tarmaqshada kórsetilgen «aýyr nemese asa aýyr qylmys jasaǵany úshin sottalǵandyǵy bolǵan;» (ne bolmaǵanyn) anyqtýdy Ishki ister organdarynyń ózderiniń quzyretine berýdi usynǵamyz.
Zańger Maqsat Nurypbai osy eki tarmaqshanyń da aldyna «etnikalyq qazaqtardy qospaǵanda»degen sózdi qosýdy qup kórgen bolatyn.
Atalmysh Zańnyń 14-babynda Ulttyq qaýipsizdik organynyń quzyreti kórsetilgen. Sonda «3-1) kóship kelýshilerdiń Qazaqstan Respýblikasynda ýaqytsha jáne turaqty turýyna ruqsat berýdi kelisedi;» dep jazylǵan.
Búgin men osy tarmaqqa silteme jasai otyryp, «UQK-niń dáleldi sheshimderi bolǵan jaǵdaida ǵana sol etnikalyq qazaqtardy turaqty tirkeýge turý quqyǵynan aiyratyn tarmaq engizilsin» degen oiymdy aittym. Qalǵan qazaqtarǵa tosqaýyl qoimai, turaqty tirkeýge ala berý kerek dedim.
Bir qyzyǵy, IIM Kóshi-qon politsiiasy departamentiniń ókilderi osy usynystardyń bárine qarsy boldy.EKI ANYQTAMANY Qytai jaǵynyń bermeitinin, soǵan bailanysty neshe myńdaǵan qandastarymyzdyń turaqty tirkeýge tura almai otyrǵanyn, kóptegen otbasylardyń keri kóshkeli jatqanyn bile turyp, ózgeris engizýge qulyqsyz. Ne ózderi tiimdi joba usynbaidy. Suradyq, táýelsizdik jyldarynan beri elimizden qansha million ózge ult ókilderi óz otandaryna kóship ketti, solardyń bir de bireýi sottylyǵy týraly anyqtama suramapty. Tek, Resei ǵana anda-sanda suraityn kórinedi. Onyń ózinde jeke adamdar emes, quzyrly oryndary. Al, bizde nege suralýy tiis? Jaýap joq! Ábden mezi bolǵan Halyq qalaýlylary ashýǵa basty. Kelesi otyrysqa deiin ońtaily joba jasap kelýdi tapsyrdy jáne otyrysqa osy salaǵa jaýaty Ishki ister vitse-ministrdiń ózin shaqyratyn boldy.
Ekinshi kezekte Oqý maqsatynda keletin etnikalyq qazaqtarǵa kezeksiz viza berý (N.Sábiliianov arqyly usynylǵan); Shetelden kelip Joǵary oqý oryndaryna oqýǵa túsken ulty qazaq stýdentterdiń jataqhanada turaqty tirkeýge turyp, azamattyq alýy (Gúlnár Seiitmaǵambetova arqyly usynylǵan); Qazaqstan Respýblikasynyń azamattarynyń bólingen otbasyn biriktirý maqsatynda sheteldegi týystaryn óz kepildikteri arqyly shaqyrý negizdemesin (Kóshi-qon shaqyrtýyn) zańmen bekitý; Oralmandardyń uraqty tirkeýge turýda Qazaqstan Respýblikasy aýmaǵyndaǵy kez-kelgen meditsinalyq ortalyqtan spravka alýy syndy usynystar kezek-kezegimen talqyǵa salyndy.
Munyń bári burynǵy Zańda bolǵan, qandastarymyz kezinde igiligin kórgen jeńildikter edi. Nege ekeni, kim alyp tastaǵyny belgisiz, qazir joq. Onyń ústine, bular qandastarymyz úshin óte kerek.
Qarańyz, Oralmandar Turaqty tirkeýge turý, azamattyq alý úshin mindetti túrde meditsinalyq tekserýden ótedi. Biraq shalǵai aýdandardyń keibireýinde olardy tekseristen ótkizetin meditsinalyq qural joq. Mysaly, Aqmola oblysynyń Qorǵaljyn aýdanyna solai. Ýaqytsha tirkelgen oralman otbasy músheleri túgelimen meditsinalyq tekserýden ótý úshin Astanany basyp ótip, sonaý Kókshetaýǵa barýyna týra keledi. Nege Kókshetaýdan góri irgesine jaqyn ornalasqan Astananyń meditsinalyq ortalyqtarynan bul qujatty ala salýyna bolmasqa?!!
...
Aitpaqshy, Aldan aǵa Smaiyl otyrys bastalǵaly usynyp kele jatqan taǵy bir asa kerek usynys talqylandy búgin. Ol – «Etnikalyq qazaqtardyń tabiǵi apattyń, ekonomikalyq daǵdarystyń jáne etnikalyq qaqtyǵystyń saldarynan bolatyn májbúrlik kóshi-qony».
Qudai urǵanda, bul usynysqa da QR Densaýlyq saqtaý jáne áleýmettik damý ministrligi tis-tyrnaǵymen qarsy bop keledi. Búginde sóitti. Qazaq tilinen maqurym vitse-ministr Dáýlet Arǵyndyqov eki qolyn tóbesine qoiyp betpaqtyrmady. Júz jasaǵyr Aldan aǵa Reseidiń shettegi qandastary týraly osyndai ÚSh birdei zańynyń bar ekenin alǵa tarta otyryp, eshkimnen shóp suramaityn, túbi bir kerek bolyp qalýy bek múmkin bul usynysyn ózi baryn salyp dáleldedi jáne qorǵady. Qyzyq bolǵanda, óz qandastarymyz qarsy bolǵan bul usynysty birinshi bolyp Kikolenko Olga Andreevnaapaidyń jan-tánimen qoldaǵanyn aitsańshy! «Bul jaǵynan Resei bizge úlgi» dedi ol. Sheteldegi qandastarymyzdyń Táýelsiz Qazaqstannan basqa barar jeri, basar taýy joq ekenin, jalǵyz súienishi, izdeýshisi osy Qazaq Eli ekenin Olga Andreevna qapysyz túsinip otyr. Jylaǵym keldi. Rahmet aittymOlga apaiǵa!
Kezegimen sóz alǵan aǵa-ápkelerimiz Quttyqoja Ydyrysov ta, Gúlnár Seiitmaǵambetova da, Gúlmira Isimbaeva da, Merýet Kazbekova da bir aýyzdan qoldaý bildirdi. Biz de «Ýkrainanyń urys júrip jatqan aýmaqtarynan 667 otbasy, Ahyska túrikteri Túrkiiaǵa qonys tebetin boldy. Túrkiia syrtqy ister ministrliginiń kóshirip alý usynysyn túrik májilisi maquldaǵan. 1992 jyly qabyldanǵan zańǵa sáikes kóship kelgen Ahyska túrikterin belgili bir aimaqtarǵa qonystandyrý erejesi bekitilgen. Ministrlikten habar shyǵysymen túrik baspasózinde 667 otbasymen shektelmeý kerektigin, Ýkrainadaǵy barlyq 8 myńǵa jýyq Ahyska túrikterin kóshirip alý týraly usynystar aitylyp jatyr» degen sý jańa aqpartty otyrǵandardyń esine saldyq...
Qortyndy:
Barlyq usynystyń óte kerek, tym mańyzdy ekenin Depýtattar tolyq túsindi, moiyndady. «31» arnadan berilgen qandastarymyzdyń Turaqty tirkeýge tura almai, Qytaiǵa qaita kóshkeli jatqanyna qynjylys bildirgen top, qalai da bul EKI ANYQTAMANY joiý kerek degen kesimge keldi.
Jumys tobynyń jetekshisi depýtat Gúlnár Seiitmaǵambetova kelesi otyrysqa deiin qatysty salanyń mamandary bul usynystardy Zań-erejelerge sai etip daiyndap kelýdi tapsyrdy. Kelesi otyrys aldaǵy aptada bolady.
Aýyt Muqibek
Aýyt Muqibek
"Qamshy" silteidi
