– Durys aitasyń. Almatynyń úlken zaldarynda kesh uiymdastyrý ońai emes. Biraq jaǵdaiǵa qarailasaq otyra beretin túrimiz bar. Biyl Oraz aǵam tiri bolǵanda 40 jasqa tolǵanyn toilap, qushaǵy gúlge tolyp, máz-meiram bolar edi. Biraq oǵan jaratýshy mundai qyzyqty qimapty. Orazdyń kózin kórip, qatar júrgen zamandastarymen aqyldasa kele «Stýdentter saraiynda» eske alý keshin uiymdastyrýdy jón dep taptyq. Bul keshti jalǵyz ózim uiymdastyryp jatqanym joq. Bul keshtiń ótýine Janarbek Áshimjan, Almat Isádil syndy azamattar airyqsha qoldaý kórsetip jatyr. Eske alý keshiniń birinshi kúni, iaǵni 29 sáýir kúni estrada juldyzdarynyń qatysýymen kontserttik baǵdarlama uiymdastyrmaqpyz. Al ekinshi kúni halyqaralyq aitys ótedi. Oraz marqum kóziniń tirisinde aitysker aqyn retinde Qazaqstandy bylai qoiyp, kórshiles túrki tildes memleketterge keńinen tanylǵany belgili. Sondyqtan aitys ónerinde Orazben sóz talastyryp saiysqan, syilasqan ózge elderdiń aqyndary men ózimizdiń aqyndardyń basyn qosyp, úlken aitys jasamaq oiymyz bar. Alda ótetin sharaǵa Qyrǵyzstan men Qytaidan aqyndar keledi. Eske alý keshiniń atyn «Qulmambettiń qulyny» dep qoidyq. Bul Orazdyń kózi tirisinde aityskerler arasynda naqyl sózge ainalyp ketken sóz tirkesi ǵoi.
– Eki kún qatarynan dúbirletip kesh ótkizý ońai emes. Qarjylai qoldaý kórsetip jatqan azamattar bar ma?
– Shyndyǵynda qarjylai qoldaý kórsetip jatqan azamattar joq. Osy keshti uiymdastyrý týrasynda oi kelgende biraz dáýletti adamdardyń esigin qaǵyp, demeýshilik kórsetý týrasynda usynysymyzdy aittyq. Ókinishke orai, apaitós aǵalarymyz álemdik qarjy daǵdarysyn syltaý etip, qoldaý kórsetýge múmkinshilikteri joq ekenin aityp, shyǵaryp saldy. Osydan keiin qaltalylarǵa jáýteńdep qarai berýdiń orynsyz ekenin túsinip, eske alý keshinde satylǵan biletterdiń qunymen barlyq shyǵyndy óteýdi jón dep sheshtik. Orazdyń ónerin qurmetteitin adamdar kóp qoi. Solar bilet satyp alyp, keshke keletinine senimdimiz. Eshkimge shaqyrý biletin taratqan joqpyz. Orazdy qurmetteitin janashyr azamattar keshke kelip, óziniń azamattyǵyn kórsetsin dep sheshtik. Qazirgi tańda uiymdastyrý jumystarymen shapqylap júrgen jaiymyz bar.
– Ekinshi kúni aqyndar aitysyn uiymdastyrýdy kózdep otyrsyńdar. Aqyndardy qur qol qaitarmaityn shyǵarsyńdar?
– Halyqaralyq aitys dep ataǵan soń, top jarǵan aqyndardy júldesiz qaitarmaitynymyz anyq. Jaqsy aitysyp, jurttyń yqylasyna bólengen aqyndarǵa daiyndap otyrǵan syi-siiapatymyz bar.
– Oraz halyqqa aitysker aqynnan bólek, jazba aqyn retinde tanylǵanyn bilemiz. Marqumnyń jazǵan óleńderin jinaqtap shyǵarý oilaryńda bar ma?
– 2012 jyly alǵash ret Orazáli men Ajardy eske alý keshinde «Qos juldyz» degen kitap shyǵyp, oǵan Orazdyń óleńderi men Ajardyń estelikteri toptastyrylǵan bolatyn. Jalpy, aqyn aǵamyzdyń sońynda qaldyrǵan murasy óte kóp. Ony jinaqtap, rettep, jurtshylyqqa jetkizý oiymyzda bar. Buǵan biraz ýaqyt qajet. Orazdyń qarapaiym halyqqa beimálim qyrlary jeterlik. Ol biraz án jazyp, ánshilerdiń jarqyrai kórinýine úles qosqanyn bireý bilse, bireý bilmeýi múmkin. Osy keshte ánshiler Orazdyń biraz ánderin jurtshylyqqa usynbaqshy. Sondai-aq, Orekeń ázil-ysqaq teatrlaryna arnap sketchter jazǵan. Osy keshte sonyń birin «Terisqaqpai» teatrynyń ázilkeshteri Ulan Núsipáliev pen Darhan Daiyrbek úlken sahnaǵa alyp shyǵady. Oraz ándi naqyshyna keltirip oryndaǵanda kez kelgen ánshiden kem túspeýshi edi. Ol qazaqtyń sal-serileriniń sońǵy tuiaǵy edi ǵoi. Búginde Dúisen Músiráli aǵamyz Orazdyń aitystarynyń eki tomdyq jinaǵyn daiyndap qoidy. Qoldaýshy bolsa birden kitap etip shyǵarmaqshy. Aldaǵy ýaqytta aqynnyń aitysta keńinen tolǵap aitqan tolǵaýlaryn ánge ainaldyryp, kópshilikke jetkizýdi de oilap júrmiz. Qazir Orazdyń basty qoldaýshysy halyq bolyp tur. Sońynda qalǵan qos qulynshaǵy áli jas. Sondyqtan aqynnyń beinesi kómeskilenbesin dep osy keshti ádeii uiymdastyryp otyrmyz.
– Qazaq aitysynyń jebeýshisi Júrsin Erman aǵamyz Aitys aqyndary jáne jyrshy-termeshiler odaǵyn quryp, úlken jumysty bastaǵanyn bilemiz. Bul uiym tarapynan qandaida bir qoldaý kórsetilip jatyr ma?
– Júrsin aǵamyz ózi basqaryp otyrǵan uiym atynan tiisti oryndarǵa hat jazyp, bul keshtiń oidaǵydai ótýine óz úlesin qosýda. Budan basqa eske alý keshi sheńberinde ótetin aitysqa aqyndardyń jinap, qatystyrý máselesin tolyqtai moinyna alǵan. Bul turǵydan Júrsin aǵaǵa alǵystan basqa aitarymyz joq. Odaq jańadan qurylyp jatqanyn ózderińiz bilesizder. Uiymnyń bizdiń keshke bólip bere qoiatyndai qarjysy joq. Biraq osy keshtiń ótýine Júrsin Erman qoldan kelgen kómegin aiamai kórsetýde. Aitysty ózi júrgizýdi de óz moinyna alyp otyr.
– Aitysta Orazdyń izin basyp, ónerin jalǵastyryp jatqan shákirtteri bar ma?
– Ózimizdiń Raiymbek aýdanynan Orazdyń kózindei bolyp, endi ǵana jarqyrap kórinip kele jatqan Bolatbek Orazbaev degen jas aitysker aqynymyz bar. Bastapqy aiaq alysy jaman emes. Osydan birshama ýaqyt buryn Kókshetaýda ótken respýblikalyq aitysta birinshi oryndy qanjyǵasyna bailady. Aldaǵy ýaqytta Orazdyń ornyn basyp, aitystyń kóshin órge súireitin azamat bolar dep úmitimizdi úkilep otyrmyz.
Suhbattasqan Nurlan Jumahan.
