Iá, Táýelsiz Qazaqstannyń Parlamentinde kishi spiker Bojko bastap, qalǵandary qostap komsomoldy kóksedi. Asylyq maqtaǵanymyz emes, emen-jarqyn eski uiymdary esterine túsip, emirenip otyrǵandarǵa minez kórsetken Azat Turlybekuly boldy. Esteri ketkenderdiń qaida otyrǵandaryn esine saldy. Qazaqstanda ondai meiram joq ekenin qadap aitty. Bárekeldi dedik.
Sonymen, komsomoldy kóksegender kimder? Árqaisysyn jeke-jeke aitamyn. Bul azamattardyń aitar argýmentine qulaq túrsek – biz, jańa býyn, Táýelsiz býyn tarihty umytpaýymyz kerek eken-mys. Oǵan da jaýabymyz daiyn.
Umytpaý men ulyqtaýdy shatastyryp alǵandar kimder?
VLADIMIR BOJKO
«Búginde Qazaqstannyń Táýelsizdik alý kezeńi men 27 jyldyq damý kezeńi týraly aitqanda, oǵan eleýli úles qosqan burynǵy komsomoldar ekenin eskergenimiz jón bolar. Burynǵy komsomoldar, komsomol mektebinen ótkender, komsomol sapynda óskender, sonyń sapynda júrip saiasi, sharýashylyq jáne uiymdastyrýshylyq tájirbie jinaǵandar derbes Qazaqstandy qurýda úlken jumystar jasady. Osy zalda otyrǵandardyń barlyǵy derlik sol mektepten ótkender. Osyny jáne bizdiń jas kúnimizdiń jaqsy isteri týraly eske alǵym keledi», - dep sóiledi Májilistiń kishi spikeri.
Vladimir Karpovich Bojko qazir Májilis depýtaty, kishi spiker. Jasy 69-da. Ol depýtattyq kresloǵa qonjiiardan buryn Tótenshe jaǵdailar ministri bolyp qyzmet etti. Ony da qaryq qylmaǵan soń, aqyry Májiliske ketti.
Ózi zeinetker. Ózi taǵy Assambleia deitin uiymnyń múshesi. Bojkonyń bylyq-shylyǵy bir basynan asyp jatyr. Ol Ýkrainalyq saiasatkerdi «jezókshege» teńedi. Ol qazaq tilin úirenbeitinin, memlekettik telde sóilemeitinin ashyq aitqan. Ol ministr bolǵan tusta sý tasyp, sel júrgen shetin oqiǵalar jii bolyp turdy (olardyń deni adami faktordyń kesirinen boldy). Aita berseń kóp, ol óz aldyna bólek áńgime.
AHMED MÝRADOV
«Biz búgin partiia pozitsiiasy atynan osylai senimdi sóilei alýymyz burynǵy komsomoldyq «tájirbieniń» arqasy. Sizdiń osylai jasaýyńyzǵa múmkindik bergen de osy komsomoldyq ótkenińiz. Sondyqtan aman bolyńyz», - dedi taǵy bir Májilis depýtaty.
Muradov degen kim ózi, qaidan shyqty? Buryn esim-soiy el-jurt esti bermeitin, sirek sóileitin, sóilegende búi deitin bul Ahmed te Májilistegi zeinetkerler kategoriiasynan eken.
Ahmed Mýradov Qostanaidyń Uzynkól deitin aýdanynda týǵan. Jasy 67-de. 2016 jyly 24 naýryzda Assambleia atynan depýtat atanypty.
Reseidiń «Dostyq» ordenimen, Resei Úkimetiniń arnaiy diplomymen, Resei Syrtqy ister ministrligi men Sheshenstan Parlamentiniń arnaiy tósbelgisimen marapattalǵan eken taǵy. Biz Qazaqstannan alǵan sólkebailaryn aityp jatpadyq.
SERGEI ZVOLSKII
«Men osynda otyrǵan barlyǵymyzdy komsomoldyń 100 jyldyǵymen quttyqtaǵym keledi. Bul jaqsy emes pe, bárimiz de komsomol boldyq», - dep ersilene ezýin yrjitqan depýtat Sergei Zvolskii degen.
Sergei Adamovich Zvolskii Kókshetaýdyń týmasy eken. Ózi arrarlyq salada qyzmet etken. «Nur Otannyń» múshesi. 2016 jyly partiialyq tizimmen Májiliske barǵan. Depýtat atanǵan. Jasy 55-te. Orys tilinen basqa til bilmeitin kórinedi. Óziniń biografiiasynda solai dep jazylǵan eken.
SERIK SEIDÝMANOV
«Komsomol adamzattyń eń joǵarǵy ideialaryna qyzmet etti. Qurannyń, Injildiń jáne basqa da kieli kitaptardyń ideialaryna, sol qoǵamnyń idealyna qyzmet etti. Kommýnizm ideia túrinde shyn máninde kieli qasietti edi. Ras, repressiiamen, durys basqarmaýmen ony búldirdi. Onyń atyna kir keltirgenden – komsomoldar emes kommýnister», - dedi Seidýmanov.
Seidýmanov ta Májilis depýtaty. Máskeýde bilim alǵan. Jańaǵy Mýradov ekeýi bir komitette jumys jasaidy. Jasy 61-de.
Májiliske «Nur Otannyń» partiialyq tizimimen barǵan. Keýdesindegi temir-tersek bir basyna jetip artylarlyq eken. Olardy tizip jatpadyq. Aitpaqshy, Serik Seidýmanov 100-ge tarta ǵylymi maqala jazyp tastaǵan eken. «Qazaqstan kóppartiialylyǵynyń fenomeni» degen monografiiasy taǵy bar.
Parlamenttiń tórtinshi jáne besinshi shaqyrylymyna úmitker bolǵan. Besinshi jáne altynshy shaqyrylymda depýtat bolǵan. 2013 jyldan beri depýtattyq kreslodan túspei keledi.
TURǴYN SYZDYQOV
«Jastarmen jumys isteýde komsomolda kóp paidaly tásilder boldy. Sol metodtardy qaldyryp, Úkimettiń saiasatyna sáikes kelmeitinderin ala bersin. Ony eshkim daýlap jatqan joq», - deidi Syzdyqov.
Turǵyn Syzdyqov Májilis depýtaty, Kommýnistik partiia atynan sailanǵan. Jasy 71-de.
Aitpaqshy Turǵyn Syzdyqov 2015 jyly óz partiiasy atynan Prezidenttik sailaýǵa túsken. Qazir depýtat. Úsh uly, alty nemeresi bar.
IRINA SMIRNOVA
«Ol jaqta nukte qoidy. Sovet ókimetinde komsomol degen uiymnyń bolǵanyna núkte qoidy. Sovet ókimeti qulaǵannan keiin komsomol uiymynyń sońǵy hatshysynyń úiinde saqtalǵan komsomol týyn muraǵatqa tapsyrdy», - deidi taǵy bir depýtat.
Irina Smirnova da Kommýnnistik partiianyń ókili. Sol partiiadan depýtat bolyp sailanǵan. Jasy 58-de.
Qyrǵyzdyń Ystyq kól aýdanynda týǵan.
QÝANYSh SULTANOV
«Komsomol saiasi uiym retinde jumysyn toqtatqanymen, kezinde sol uiymnyń jumysyn adal atqarǵan myńdaǵan adam barmyz. 15 jylǵa jýyq ýaqytym tikelei komsomolmen bailanysty. Sondyqtan men komsomoldaǵy qyzmetim úshin uialatyn, qysylatyn, qyzaratyn esh nársem joq, kerisinshe, óstim óz qatalarymdyv adamdardy jetelei júrip, ózim úirendim. Keńes odaǵynyń tusynda asharshylyq boldy. Oǵan komsomol kináli emes. Olar jas balalar sizder siiaqty. Keńes odaǵynyń tusynda asharshylyq boldy. Oǵan komsomol kináli emes. Olar jas balalar sizder siiaqty. Áke sheshelerińizdei adamdar tapsyrma berdi, zaman solai boldy. Sondyqtan tarihty betaldy kústanalai berýge bolmaidy», - dedi Sultanov.
Parlamenttiń eń egde jastaǵy depýtattarynyń biri. Jasy 73-te. Bul kisiniń qyzmettik jolyn tizbelep jatpadyq. Tek biren-saranyn jazdyq. 1995-2001 jyldary QHR, Mońǵoliia, Vetnam, Soltústik Koreiada elshilikte qyzmet etken.
Májiliske 2016 jyly «Nur Otannyń» atynan ótken. 1981 jyly «Qazaqstan komsomoly» degen kitap jazǵan. Uzyn-yrǵasy 200-den astam maqalasy taǵy bar eken.
VLADISLAV KOSAREV
«Menińshe, solai. Múmkin Mádeniet jáne sport ministrligi járdemdesti. Kontsert óte tamasha ótti. Almaty ákimdigi zaldyń jalǵa alýyn tóledi. Biz (qatysýshylar- red.) 800 adamnan kóp boldyq», - depti bir suhbatynda.
Vladislav Kosarev te Kommýnistik partiia atynan Májiliske ótken adam. 16 qarashada 81 jasqa tolady.
Májilistegi eń egde depýtat Vladislav Kosarev eken. Seksenniń seńgirine shyqty biyl. Kári súiek kommýnist sailaýdyń sanyn kórgen. Qaisybir jyly túlen túrtti me, joq túsinde kórip, shoshyp oiandy ma, áiteýir eshkim kerek qylmaǵan kósemniń qańqa súiegin qazaq jerine ákelý týraly usynys aitqan. Qazan tóńkerisiniń 100 jyldyǵynda. Máskeýdiń Kremlinde jatqan proletariat kósemi Leninniń múrdesin ákeleiik degendi osy Vlad ata Májiliste kótergen. Dál sol jyly Dýma daýryǵyp, «Kremlde jatqan qańqanyń kózin qurtaiyq» dep bastama kótergende, «senderge kerek bolmasa, bizge kerek» dep ózeýregen. Keiin Máskeý Lenindi Kremlde qaldyrdy.
Qazaq Hany Keńesarynyń bas súiegin elge qaitarý máselesinde "lám-mim" demegen, keshegi Keiki batyrdyń basyn elge jetkizerde jaq ashpaǵan Kosarev edi ǵoi bul.
Aitpaqshy, Almatydaǵy kommýnister toiyna kelgen taǵy birneshe depýtat bar. Olar - senator Baqytjan Jumaǵulov, májilismen Jambyl Ahmetbekov, senator Birǵanym Áitimova. Bularǵa qosa, Qazaqstannyń Reseidegi elshisi Imanǵali Tasmaǵambetov te álgi jerge qonaq bolyp keldi...
Bul azamattar Qazaqstannyń negizgi Zań shyǵarýshy organy sanalatyn – Parlamentte (Senat pen Májiliste) depýtattyq mandatty taǵynyp otyrǵandar. Biri «Nur Otandyq», endi biri Assambleialyq, taǵy biri Kommýnist.
Belgili jýrnalist Dina Elgezek, «Keńestik júieniń kez kelgen elementin qorǵaý – ultymyzdy qorlaý» dep jazdy. Óte-móte durys pikir. Dina hanymnyń sózin jalǵai kele, keńestik júieniń kez kelgen elementin ulyqtaý – Táýelsizdikti moiyndamaý der edik.
Kelmeske ketken keńestik júieni saǵyný, onyń ideologiiasyn jastarǵa dáripteý – keńes ókimetin ańsaý, sol júieniń ornaǵanyn kókseýmen para-par.
Keńes júiesi qazaqtyń 3/1-in qasaqana óltirdi. 100 jyl boiy maǵan, meniń ultyma, meniń ata-babama qasaqana genotsid jasaǵan júiede meniń, meniń ata-babamnyń kegi bar. Keshirińizder, men endi bul aǵalarǵa senbeimin. Úlgi bolar azamattardyń ai jaryqta aljyp, adasyp, joldan taiǵany ókinishti.
1.Bul azamattardyń bizdi basqarýyna, basqarýshy organda qyzmet etýine qarsymyn. Óz erikterimen qyzmetten ketsin!
2.Biz Táýelsiz eldiń jastarymyz! Jastardan keshirim surasyn!
Nurgeldi ÁBDIǴANIULY
Derekkóz: Abai.kz
