Eń aldymen Kóksý qant zaýytyna at basyn burǵan oblys ákimi A. Batalov mundaǵy júrip jatqan jańǵyrtý jumystarymen tanysty. Zaýyt direktory Altynbek Abatovtyń aitýynsha, 2015 jyly zaýyt iske qosylǵaly beri kezeń-kezeńmen jańǵyrtý jumystary júrgizilip keledi. Ótken jyly zaýytqa 1,0 mlrd. teńgege modernizatsiia jasalsa, biylǵy jyly zaýyttyń ishki jóndeý isine 235 adam tartylyp, olar búginde jumys aýqymynyń 80%-yn aiaqtaǵan. Joǵary tehnologiialy qural-jabdyqtardy qoldaný nátijesinde zaýyt ár tonna shikizattyń ónimdiligin 13,3 %-ke deiin jetkizbek. Bul kórsetkish ótken jyly 10% bolatyn.
Sonymen qatar búgingi kúni zaýytty tabiǵi gazǵa qosý jumystary júrip jatyr. Osyǵan deiin mazýt paidalanyp kelgen zaýyttyń jalpy shyǵynyn kógildir otyn endigi jerde 20-25%-ǵa azaitady dep josparlanyp otyr. Únemdelgen qarjy esebinen ónimdilikti arttyrýǵa, ónimniń ózindik qunyn ósirýge, ainalymdaǵy qarjyny molaitýǵa múmkindik bar.
Zaýyttyń ishin aralaǵan oblys basshysy jańǵyrtý jumystary barysynda qoldanysqa jaraityn burynǵy qural-jabdyqtardy jóndeý jáne jańa qurylǵylar men stanoktardy ornatý barysyna kýá boldy.
Munan soń A. Batalov «Karimov» JK-niń 400 basqa arnalǵan sút-taýarly fermasyna baryp, sharýashylyq jumysymen tanysty. Memlekettik-jekemenshik áriptestik negizinde qurylǵan ferma búginde sútti baǵyttaǵy iri qara ustap otyr. Ferma basshysy Oljas Karimovtyń baiandaýynsha, mundaǵy siyrlar Germaniiadan satyp alynyp, sharýashylyqta olardy saýatyn 4 robottandyrylǵan júie kesheni ornatylǵan. Búgingi kúni tóldegen 309 siyrdan táýligine 10 myń tonna sút saýylady. Jyl sońyna deiin taǵy 66 bas alý josparda bar.
Aralaý sapary «Jambai» jáne «Keń dala» sharýa qojalyqtarynyń alqaptarynda jalǵasty. Ieliginde 80,5 ga sýarmaly jeri bar «Jambai» sharýashylyǵy osy maýsymda 10 gektarǵa bidai, 10 gektarǵa qyzylsha, 50 gektaryna soia jáne basqa da jerlerine kóp jyldyq shópter egipti. Eginniń bári de bitik shyqqan,qazir shóp shabý naýqany júrip jatyr. Sharýashylyq jetekshisi Serik Naýryzbaev memleket tarapynan tuqymǵa, gerbitsidke, tyńaitqyshqa, sýǵa sýbsidiia berilip, qoldaýdyń arqasynda sharýalardyń jermen jumys isteýge, aýyl sharýashylyǵy daqyldaryn ósirýmen ainalysýǵa degen yntasy artqanyn aita kele, qamqorlyq sharalary úshin rizashylyǵyn bildirdi.
Al «Keń dala» qojalyǵynyń basshysy Qalibek Alpysbaevtyń málimetinshe, 160 gektarda qant qyzylshasy, 130 gektar jerde soia jaiqalyp ósip tur. Budan ózge jemis-jidek pen júgeri de ósiriledi. 2015 jyly osy sharýashylyq bazasynda «Alan» servistik-daiyndaý ortalyǵy qurylyp, lizingige qant qyzylshasyn ósirýge arnalǵan 28 birlik tehnika 141 mln. teńgege satyp alynǵan edi. Ótken jyly osy ortalyq aýdandaǵy 10 sharýashylyqtyń jalpy kólemi 350 gektar jerindegi qant qyzylshasyn kútip-baptaý men jinaý naýqanyna qyzmet kórsetip úlgergen. Osy maýsymda da 12 sharýa qojalyǵy bul tehnikalardyń igiligin birge kórip otyr.
Ótken jyly keńdalalyqtar qyzylshanyń ár gektarynan 600 tsentner ónim alsa, biylǵy jyly bul kórsetkishti 1000 tsentnerge jetkizsek degen oida. Ár tátti túbirdiń qazirdiń ózinde 2 keliden astam salmaq tartýy jospardyń oryndalatynyna sendirgendei.
Sapardy qorytyndylaǵan oblys ákimi Amandyq Batalov Kóksý aýdanynyń aýyl sharýashylyǵy salasyndaǵy jumystaryna oń baǵa berdi.
– «Óńirdi gazdandyrý tek jeke úilerge ǵana emes, kásiporyndarǵa da úlken septigin tigizip otyr. Kóksý qant zaýyty tabiǵi gazǵa kóshý arqyly shyǵynyn 20-25%-ǵa tómendetýge qol jetkizedi. Zaýyttyń iske qosylyp, qaita jańǵyrtylýy osy óńirdegi qant qyzylshasyn ósirýshi sharýashylyqtar úshin úlken serpilis týǵyzdy. Sýbsidiia berilip jatyr, zamanaýi tehnikalarmen jabdyqtalǵan SDO-lar quryp berdik. Biylǵy jyly qant qyzylshasynyń ár tonnasyna qyzylsha ósirýshiler 18 teńgeden alady. Osynyń bári qyzylsha ósirýshilerge úlken stimýl. Oǵan qosa oblystaǵy irrigatsiialyq júilerdi qalpyna keltirý jumystarynyń esebinen sýarmaly jerler ainalymǵa engizilýde. Onyń igiligin ózge aýdandarmen birge Kóksý aýdany da kórip otyr. Búginde qant qyzylshasy, soia, júgeri ósirýdi durys uiymdastyrý jaqsy nátije berip otyr. Aldaǵy ýaqytta kúrish sharýashylyǵyn damytýdy da basym baǵyt retinde qarastyrmaqpyz. Irannan jaqsy tuqym jetkizip, kúrish ósirýge arnalǵan SDO qurý josparymyzda bar. Elbasynyń óndiris pen aýyl sharýashylyǵyn modernizatsiialaý arqyly eńbek ónimdiligin arttyrý týraly tapsyrmasyn negizge ala otyryp, osy baǵyttaǵy jumysty jalǵastyra berýimiz kerek», – dedi A. Batalov.
Jalpy, Kóksý aýdany biylǵy jyly 2 myń gektar jerge qant qyzylshasyn sepse, osy daqyldy ósirýmen kóksýlyq 280 sharýashylyq ainalysyp otyr. Aýdan aýmaǵynda sebilgen maily daqyldar kólemi 12 myń gektar bolsa, sonyń 11 700 gektary soiaǵa tiesili. Al dándi daqyldar 9 600 gektardy qurap otyr.
Baljan Qairatqyzy,
Almaty oblysy.
