Mysaly, Ile Alataýyndaǵy Bogdanovich muzdyǵy aimaǵyna (teńiz deńgeiinen 3700 metr biiktikte) toǵyz týrist barǵan, olardyń bireýi syrqattanyp qalady. Onyń epilepsiiamen aýyrǵany belgili boldy, denesindegi tyrysýlar 40 minýtqa deiin sozylǵan. Kóp uzamai Respýblikalyq jedel-qutqarý jasaǵynyń qutqarýshylary kómekke bardy. Aspaly jol jumys istemegendikten týristerge jetý de qiynǵa soqqany anyq. Qutqarýshylar Shymbulaqtan Talǵar shatqalyna deiin, odan ári Bogdanovich muzdyǵynyń etegine deiingi qashyqtyqty jaiaý júrip ótti. Tań atqanda bir top týristerdi taýyp alǵan qutqarýshylar alǵashqy meditsinalyq kómek kórsetip, er adamnyń jaǵdaiy qanaǵattanarlyq ekenine kóz jetkizip, ony tómenge alyp tústi.
Kóbinese qutqarýshylar qazaqstandyqtardy órtenip jatqan úilerden shyǵarýǵa kómektesý kezinde óz ómirlerine qaýip tóndiredi. 2020 jyldyń 16 qyrkúieginde Petropavlda bes qabatty turǵyn úi órtendi. Órt ornyna jetken qutqarýshylar 75 turǵyndy evakýatsiialady. Olar 25 adamdy baspaldaqpen, taǵy 50 adamdy túrli amaldarmen qaýipsiz aimaqqa shyǵardy, zardap shekkender bolǵan joq. Jaqynda ǵana, 14 qazanda Astana qalasynda jeti qabatty úidegi páter órtendi. Órt sóndirýshiler de jalyndy der kezinde aýyzdyqtap, tez arada sóndirdi.
Kóbinese politsiia qyzmetkerleri de qutqarýshy retinde áreket etedi. 2020 jyldyń 5 qazanynda Rýdnyida dál osyndai jaǵdai boldy: politsiia qyzmetkerleri órt shyqqan bes qabatty úidiń turǵyndaryn evakýatsiialady. Qutqarý kezinde olardyń biri úshinshi qabattyń balkonynda jańa týǵan balasy bar áieldi kórip qalǵan. Aitýynsha, anasy balany podezge alyp shyqsa, tútinnen tunshyǵyp qala ma dep qoryqqan. Ofitser kórpeniń kómegimen balany tómen túsirgen. Bul sáttiń beinejazbasy jelige tarap ketip, kópshiliktiń súiispenshiligi pen rizashylyǵyn týdyrdy.
Dárigerler de keide ózderiniń resmi ókilettikterinen shyǵyp ketip, adamdardy órtte belgili bir ólimnen qutqaryp qalyp jatady. 21 tamyzda Almatydaǵy №1 perzenthananyń dárigerleri jańa týǵan segiz balany qutqaryp, tótenshe jaǵdailar qyzmetiniń mamandary kelgenshe ózderi órtti sóndirýge kirisken.
Osyndai oqiǵalarǵa qarap, kez kelgen qazaqstandyq qutqarýshy bola alady degen tujyrym jasaýǵa bolady. Tek batyldyq, janashyrlyq, otanshyldyq qasietter kerek. Naǵyz qaharmandar – oqiǵa ornyna kezdeisoq tap bolsa da, ol jerden beijai ketip qala almaityn qarapaiym adamdar. Máselen, naýryz aiynda Soltústik Qazaqstan meditsinalyq kolledjiniń eki stýdenti 19 jastaǵy Nikita Kazakov pen kásiptik pedagogikalyq kolledjdiń stýdenti 20 jastaǵy Dmitrii Esikov sýǵa batyp bara jatqan adamdy qutqarýǵa asyǵa jóneldi. Baiǵus balyqshyny muzdy sýdan ózen jaǵasyna shyǵaryp alǵan jastar oǵan qajetti kómek kórsetip, tipti úiine deiin shyǵaryp saldy.
Osy Almatynyń ózinde taǵy bir stýdent sýǵa batyp bara jatqan sheteldikti qutqaryp qalǵany bar. Jaǵajaida demalyp júrgen 18 jastaǵy almatylyq Marǵulan Dúisesh 43 jastaǵy aýǵan azamatynyń sýǵa batyp bara jatqanyn baiqap qalyp, bir sekýnd ta oilanbastan, dereý sýǵa túsip, er adamdy jaǵaǵa shyǵarǵan. Osy kezde sýǵa batyp bara jatqan adamdy sý qoimasynyń jaǵasynda kezekshilikte júrgen 109 qyzmetiniń qyzmetkeri Qozy Búrkitbaihan da kórgen. Jigit jábirlenýshini alyp shyqqan sátte qutqarýshy júgirip jetip, zardap shegýshige kómektesip úlgergen. 28 tamyzda ekeýi de sýda kómek kórsetkeni úshin marapattaldy.
2020 jyldyń 26 tamyzynda Almatyda kezdeisoq ótip bara jatqan adamdar aryqtan náresteni taýyp alǵan. Bul oqiǵa da túnde oryn alǵan. Bala dereý kanaldan shyǵarylyp, jedel járdem men politsiia shaqyrylǵan. Osy oqiǵanyń beinejazbasy qazaqstandyqtardyń keibir týystaryna qaraǵanda, beitanys adamdar qanshalyqty adamgershilik tanyta alatynyn uzaq ýaqyt eske salady.
2019 jyldyń shilde aiynda da balaǵa qatysty qaiǵyly oqiǵa oryn ala jazdady. Ol kezde temirtaýlyq Andrei Semenov bolmasa, sý jutqan alty jasar qyz ólim qushar edi. Ol esh oilanbastan jasandy tynys aldyrýǵa kirisken.
«Men filmderdi kórgendi jaqsy kóremin. Kinokartinalardan sýǵa batqan adamdardyń qalai qutqarylǵanyn da ańǵarǵanmyn. Qajetti sátte men bárin esime túsirdim: keýdege 30 kompressiia jáne aýyzǵa eki ret dem berý, 30 kompressiia jáne eki ret dem berý. Bir kezde men de muny istei almaitynymdy sezindim. Ol basyn kóterdi: kliring joq, sodan keiin ne isteý kerektigin ainalamdaǵylar túsindirdi. Ol jerde menen basqa bul dúnielerdi istei alatyn jan da joq edi. Kileń úlken kisiler men balalar», - dep esine alady ol.
Kóp uzamai ol qyzdyń keýdesinen syryldaǵan dybystardy estidi. Ol qyzdyń denesin aýdaryp, arqasyn ýqalai bastady jáne qaitadan jasandy tynys aldyrýǵa kóshti. Balanyń aýzynan sý shyqqanda ǵana, Andrei onyń ómir súretinin túsindi. Ol qyzdy kóterip, kóleńkege apardy. Osy kezde jedel járdem brigadasy keldi. Balany qutqarǵany úshin Andrei medalmen marapattaldy. Bul týraly da BAQ jarysa jazdy.
Bile bilseńiz, ómir súrgisi kelmeitinder de qutqarylady. 2020 jyldyń 17 shildesinde Astana qalasynda jas qyz kópirden sekirip, óz-ózine qol jumsamaq bolǵan. Oǵan kómekke hareografiia muǵalimi Azat Kósherbaev pen injener Mihail Chijik jetken. Osy kezde «Tulpar» kópirinde patrýldeý jumystaryn júrgizgen astanalyq qutqarýshylar sý ishindegi adamdardy kórip, dereý olarǵa qaiyqpen júzip barǵan. Mine, qutqarýshylar men qarapaiym qazaqstandyqtar birigip, qyzdy ajaldan aman alyp qaldy.
Tipti vitse-ministrler de qutqarýshy bola alady. Densaýlyq saqtaý vitse-ministri Marat Shoranov ministrlik baspaldaqtarynda esinen tanyp qalǵan áieldi aman alyp qalǵan bolatyn. Ol áieldiń basyn soǵyp almas úshin júgirip baryp, ustap aldy.
«Ol hirýrg bolatyn, sondyqtan zardap shegýshini birden yńǵailap, onyń asfiksiiaǵa ushyraǵanyn baiqady, onyń bet-júzi kógerip ketken edi. Sheneýnik birden oǵan tiisti meditsinalyq kómek kórsete bastady. Ókpege aýa ótý úshin keńirdekte sańylaý jasaý kerek ekenin túsinip, traheostomiia tásilin qoldanǵan», - dedi Densaýlyq saqtaý ministrliginiń resmi ókili Baǵdat Qojahmetov.
Onyń málimetinshe, keiin áiel apparattyń kómeginsiz tynys ala bastaǵan. Al Shoranov jedel meditsinalyq járdem shaqyrtty. 1969 jyly týǵan áiel jedel ishek ótimsizdigi diagnozymen jalpy hirýrgiia jáne proktologiia bólimine jatqyzyldy.
Ókinishke qarai, adamdardy qutqarý sharalary únemi qýanyshty da jaqsy esteliktermen qala bermeidi. Biraq soǵan qaramastan, adamdar qaharmanǵa ainalady. Mysaly, 2016 jyly besinshi qabattaǵy terezeden qulap ketken bes jasar qyzdy qutqaryp qalǵan Nikolai Paniýshkinniń oqiǵasyn umyta qoiǵan joqpyz. Ol birneshe omyrtqa jaraqatyn alyp, tósekke tańylǵan. Sábidiń ata-anasy qutqarýshyǵa eshqandai kómek kórsetpedi. Tek tórt jyldan keiin Aqmola oblysynyń politseileri qyzdyń otbasyn tapty. Anyqtalǵandai, qyzdyń anasy buǵan deiin bala tárbiesine nemquraily qaraǵany úshin ákimshilik jaýapkershilikke tartylǵan. Nikolai Paniýshkin tórt jyl boiy ornynan tura almady. Áieli qaitys boldy, onyń densaýlyǵyn qalpyna keltirýge kúshi de, aqshasy da bolmady. Batyrdyń jaǵdaiy qiyn bolyp shyqty, biraq birligi jarasqan qazaq halqy ony qiyndyqta qaldyrǵan joq. Aqsha jinap, tipti ony aiaǵynan turǵyzyp aldy.
Barlyq qutqarýshylar, kimnen surasańyz da, ózderiniń áreketterin tabiǵattan tys dep sanamaidy. Eger olardyń ótkenge qaita oralý múmkindigi bolsa, olar eshteńege qaramastan bárin qaitadan solai isteitinin basa aitady.
Ashat Qoishyǵarauly
