– Kópshilik qyzdardyń zorlyq-zombylyqqa tap kelýine qandai sebepter bolýy múmkin dep oilaisyz?
«Saqtansań — saqtaimyn» degen. Eń aldymen, qyzdar ózderin saqtaý kerek, tańǵa deiin túngi klýbta qydyrý, ishimdikke áýestený – zorlyq-zombylyqqa aparatyn birden-bir faktor. Bul faktordyń ar jaǵy tárbie máselesine kep tireledi. Ekinshi bir sebebi – jigitterdiń nápsiqumarlyǵy… Úshinshi sebep – qyzdarǵa zorlyq jasaityn erkekterdiń psihikasynyń aýytqýy. Tórtinshiden – zorlyq jasaityndar úshin zańnyń solqyldaqtyǵy. Zań qatal bolsa, tipti, ólim jazasyna deiin jetkizetin zań bolsa, onda «kúshtiler» názik jynystylarǵa zorlyq jasamas buryn, oilanar ma edi…
– Nege qazaq áieli kúieýiniń urǵanyna kóndigip ketken?
Bir-eki shapalaqqa kónýge bolady. Keide sol shapalaqty ózderi tilep alatyn áielder bar. Al endi ómir boiy kúieýiniń taiaǵy men tepkisiniń astynda ómir súrip júre beretin áielder – beisharalar. Jalpy, qazaq áieliniń bolmysy o bastan kónbis, jýas, momyn bolǵan ǵoi. Biraq, «áielim kónbis beishara» dep ata-babalarymyz apalarymyzdy tepkilei bermegen shyǵar?.. Erkektiń erkektik minezine bailanysty dep oilaimyn. Keibir ezder úshin áielderin sabaý – maqtanysh.
Al naǵyz erkekter áielge qol kóterýdi namys sanaidy. Qazirgi zamannyń áielderi ondaiǵa kónbeidi de. Aldyńǵy býyn apalarymyz, tipti, bizdiń býyn kúieýleriniń taiaǵyna kóner, bir urpaq almasqan soń, bul da qalady dep oilaimyn. Óitkeni ýaqyt basqa, zaman basqa, «zamanyna qarai — adamy» demekshi, urpaq basqa… keler zamannyń áielderi kúieýleriniń tepkisi túgil, shapalaǵyna kónbeitin bolady…
– Jáne bizdegi bir jait, jalǵyzbasty analardyń burynǵy kúieýine salyq salmaýy. Bul erkekterdi esirtip jibermei me?
Árine, áiel balany kúlge aýnap tappaidy, ár balanyń ákesi bar. Bala – ekeýge ortaq bolǵandyqtan, onyń ystyq-sýyǵyn ekeýi birge kóterýge mindetti. Zań da, moral da osy mindetti eki adamǵa birdei júkteidi. Balany týdyrý bar da, ony baǵyp-qaǵyp, ósirý bar, durys tárbie berip, qoǵamnyń sanaly, paidaly múshesi etip shyǵarý bar.
Bul ońai emes. Ne sebepti ómirden óz ornyn tappai, basyn taýǵa da, tasqa da soǵyp júrgen jastar kóp? Onyń basty sebebi – áý basta otbasylyq jylylyq, otbasylyq tárbie almaǵandyqtan, ata-ananyń meiiri men tárbiesin teń kórmegendikten jastar adasady dep oilaimyn. Qazirgi zamanda jalǵyzbasty turmaq, bir shańyraqta tatý-tátti turyp jatqan kei ata-ananyń balaǵa qaraýǵa ýaqyty joq. Árqaisysy óz betterinshe ómir súredi. Jaqsy men jaman olardan da – tolyq otbasynan da shyǵady…
Adam óz sezinip, ózi túsinbese, onda «surap» alǵan mahabbat, «jalynyp» alǵan meiirim, «tartyp» alǵan aqsha – balaǵa qut bolmaidy. Men de eki balamdy jalǵyz ósirdim. Men de siz aityp otyrǵan «salyqty» — alimentti kúieýimnen talap etken joqpyn. Ol úshin «esirip» ketse – óz sanasyzdyǵy. Obaly ne kerek, múmkindigine qarai balalaryna qoldaý kórsetýge tyrysty dep oilaimyn. Meniń odan aliment talap etýime bolar edi – namystandym, «odan bir tiyn da suramaimyn» degen qaǵidany ustandym.
Kómektesýim kerek degen jaýapkershilikti ózi sezinip, ózi balalarynyń bir «jyrtyǵyn» jamap jatsa – ózi bilsin, ol da óz abyroiy – balasynyń aldynda júzi jarqyn bolady. Kómektespese – taǵy ózi bilsin degen oi boldy. Jaqsylyq ta, jamandyq ta adamnyń aldynan shyǵady, adam jaqsylyq istese de – ózi úshin, jamandyq istese de – óz úshin isteidi.
Meniń kózim jetken nárse, ajyrasyp ketse de, bala-shaǵasyna meiirim bere alatyn erkektiń joly ashyla túsedi eken, al bala-shaǵasynan meiirimin aiaǵan ákeniń isi de berekesiz bolady, Alla taǵala retin ózi solai keltiredi ǵoi… Osy filosofiiaǵa kózim jetkende, tańǵaldym…
Derekkóz: ikerim.kz
