"Kaspi alda keledi". Sarapshy halyqtyń ne sebepti nesiege batyp jatqanyn aitty

Biýdjetti tolyqtyrýshy munai baǵasynyń qulaýyna túrtki bola alatyn ǵalamdyq ekonomika retsessiiasy qaýpiniń beti áli qaitpai tur. Úzilis jariialanǵanyna qaramastan AQSh pen Qytaidyń saýda qaqtyǵysy ýshyǵa túsýde. Onyń ústine  qosymsha qun salyǵyn 12%-dan 16 %-ǵa ósiretin, 1,3 trln teńgeniń jolyn jabýshy 128 túrli salyqtyq jeńildikterdiń kózin joiatyn jańa Salyq kodeksi kelesi jyly qoldanysqa engizilip qalýy da múmkin. Mundai jaǵdaida jabylatyn ekonomikalyq nysandar qarasy da kóbeiýi yqtimal. Sondyqtan Úkimet qazirden aldaǵy qiyn-qystaý kezeńdi ótkerýdiń stsenariin daiyndaýdy qolǵa alýda. Bul rette, eń birinshi kezekte elimizde nesie alýshylar qarasynyń kóptigi Úkimetti de, Ulttyq bankti de alańdatyp otyrǵan jaiy bar, dep habarlaidy Dalanews.kz.

Banktik qaryzdardyń jalpy jiyntyǵynda tutynýshylyq nesieler úlesi 39,2% -dy quraidy. AERC konsaltingtik qyzmetter departamentiniń aǵa sarapshysy Erasyl Serikbai ishki kredittik naryq qurylymyndaǵy osy segmenttiń basym mánge ie ekenin rastaidy. Ásirese, iskerlik belsendiliktiń baiaýlaýy jáne memlekettik yntalandyrýdyń shekteýli yqtimal jaǵdaiynda. Sarapshy tutynýshylyq nesielendirý el damýynyń negizgi draiverleriniń biri ekenin eske salady.

"Mundai belsendilik, ádette, saýda, qyzmet kórsetý jáne turǵyn úi qurylysy salasynda oń dinamikany qalyptastyra otyryp, ekonomikalyq órleý kezeńderimen qatar júredi. Alaida, mundai modeldiń turaqtylyǵy, kóbinese qaryz alýshylardyń óz mindettemelerin oryndaý qabiletine jáne qarjylandyrý júiesiniń sapasyna bailanysty", - deidi ol.

Onyń aitýynsha, 2025 jyldyń basynda elimizde qaryz alýshylar sany 8,6 millionnan asty. Bul ekonomikalyq turǵyda belsendi halyqtyń aitarlyqtai úlesin tanytady. Onyń 53%-ǵa jýyǵy 1 mln teńgeden az bereshegi ba,  olar nesielendirýdiń jiyntyq somasynyń 7%-yn ǵana quraidy. Al bankter aldyndaǵy negizgi bereshek (shamamen 93%) iri qaryzdary bar aýqatty tulǵalarda shoǵyrlanǵan, dep naqtylaidy Serikbai.

"Osy jaǵynan alǵanda,makroekonomikalyq turǵyda qarastyrlatyn respýblikamyzdaǵy halyqtyń nesielendirilý deńgeii táýekelder týdyrmai, qalypty mánder sheginde dep aitýǵa bolady. Alaida, mikro deńgeide boryshtyq júktemelerdiń kórinisteri baiqalady, ásirese tabysy tómen, jumysy turaqsyz jáne qarjylyq aqparatqa qoljetimdiligi shekteýli úi sharýashylyqtary arasynda. Halyqtyń osy sanattary boryshtyq júktemege, onyń ishinde qamtamasyz etilmegen nesielerdiń jappai berilýine jáne qarjy quraldaryn tańdaý shekteýiligine bailanysty qaryzǵa batýǵa kóbirek ushyraidy",-dep atap ótti AERC ókili.

Onyń kózqarasynsha, qaryzǵa batýǵa myna sanattaǵy tulǵalar áldeqaida beiim:

• Halyqtyń áleýmettik osal toby qataryna jatatyn jáne qarjylyq táýekelderge beiimdiligi joǵary kóp balaly otbasylar, ásirese aýyldyq jerlerde turatyndar;
• Jastar, atap aitqanda, uzaq merzimdi paidalanýǵa jatatyn taýarlardy satyp alýshy, oqýǵa ashqa tóleýshi, úilený toiyn jasaýshy, saiahattaǵandy jaqsy kóretin 25-34 jas aralyǵyndaǵylar tutynýshylyq nesieler men mikrokreditterdi jii rásimdeidi. Onyń ústine olardyń tabysy da turaqty emes. MKB esepterine sáikes, qaryz alýshylar arasynda jastardyń úlesi, ásirese iri qalalarda turaqty túrde joǵary bolyp keledi.
• Tabysy shekteýli úi sharýashylyqtaryndaǵylar negizgi qajettilikterin jabý úshin nesie alýǵa kóbirek júginedi. Bul toptaǵylardyń qarjylyq saqtandyrý sapasy tómen jáne bankterge qoljetimdiligi shekteýli, sol sebepti olardyń óte joǵary syiaqy mólsherlemesindegi nesielerge urynýy qaýpi de joǵary.  
• Nesie alǵandar arasynda áiel adamdardyń belsendiligi joǵary. Ásirese,  jalǵyzbasty analar men jumyssyzdar qaryz qamytyna túsý yqtimaldylyǵy joǵary.  

"Nesielendirý tek sandyq emes, sonymen qatar áleýmettik sipatqa da ie. Bul rettegi osaldyqqa yqpal etýshi negizgi faktorlar qarjylyq saýattylyqtyń tómendigi, qamtamasyz etilmegen qaryzdardyń joǵary úlesi, mikroqarjy uiymdarynyń keńinen qanat jaiýy, aqsha jinaqtarynyń bolmaýy nemese balamaly aqsha kózderine qoljetimsizdigi bolyp tabylady", – dep esepteidi Serikbai.

 Derekkóz: Ulttyq Bank

Problemalyq nesieler qai bankterde qordalanǵan?

1. 2025 jyldyń 1 qańtaryndaǵy jaǵdai boiynsha, elimizdegi mikoqarjy uiymdary bergen nesieler boiynsha merzimi ótken bereshekter kólemi 296 mlrd teńgege jetip, kósh aldynda keledi. Eń úlken ósim  1-den 30 kúnge deiin keshiktirgender quraidy: 18,3%  nemese 100,8 mlrd teńge. Sondai-aq, NPL mólsheri 61-den 90 kúnge deiin keshiktergender 9,05%-ǵa (shamamen 47 mlrd teńge) ósti. 90 kúnnen asatyn merzimi ótken bereshek nesielerge keletin bolsaq, munda 4,7%-ǵa nemese 102,3 mlrd teńgege deiin tómendeý bolypty. Sol sekildi NPL mólsheri 31-den  60 kúnge deiingileri 11,2%-ǵa,  iaǵni 45,8 mlrd teńgege deiin azaidy.

Budan bólek, mikroqarjy uiymdarynda 90 kúnnen astam merzimi ótken mikroqaryzdar boiynsha proviziia mólsheri shamaly ulǵaidy: 87,4-ten 87,9 mlrd teńgege deiin (+0,57%).

2. Jalpy, Qazaqstanda 90 kúnnen artyq tólenbei qalǵan nesieler (NPL 90+) kólemi jóninen 2024 jyly Kaspi Bank kósh bastaǵan edi. Ulttyq banktiń statistikasyna sai, atalmysh qarjy institýtynyń keshiktirilgen nesie somasy 291,6 mlrd teńgeni quraidy. Salystyrmaly túrde alyp qarasaq, 2023 jyldyń qorytyndysy boiynsha Kaspi-diń NPL 90+ úlesi 211,3 mlrd teńge bolǵan edi.

3. Odan keiin Halyk Bank tur. Qazaqstandyqtardyń bul banktegi keshiktirgen nesie mólsheri 270,5 mlrd teńgeni qurap otyr. Esesine Otbasy banktegi (burynǵy Turǵyn úi qurylys jinaq banki) 90 kúnnen astam ýaqyt ótelmegen nesie kólemi nebári 4 mlrd teńgemen eń tómengi kórsetkishtiń qataryna ilingen.

Jalpy, búkil bank sektory boiynsha NPL 90+ kólemi 1,094 trln teńgeden asty.

Qoryta aitqanda, tólem merzimin ótkizip alǵan nesie kólemi naryqtaǵy eń iri oiynshylardyń biri Kaspi Bank-ta kóbeigenimen, onyń jalpy nesie portfeline de bailanysty ekeni belgili. Mundai dinamikany taldaý úshin bankterdiń nesie berý saiasaty, halyqtyń tólem qabileti jáne ekonomikalyq ahýal sekildi birneshe faktorlardy eskerý qajet.