Qolymyzda – «Shosa» JShS shyǵarǵan jihaz tireý ónimi. Bir qaraǵanda, qarapaiym kóringen osy buiym Qazaqstan asyp, Reseidiń kóptegen qalasyna taraidy. Áýelde buǵan senbegenimiz ras. Bara kórmekke bekindik. Qala syrtyna jaqyn óndiris alańynda ornalasqan tseh jumysymen tanysqanymyzda, alǵashqy kúmándi oidan aryldyq.
Joba úsh jigittiń jetekshiligimen bastalǵan. Olar – Almat Shaimanov, Sáken Aiqumbaev, Saian Sádýaqasov. Kásipker jigitter biznes bastaý, ony iske qosý, sonyń ishinde óz elimizden shyqpaityn taýardy oilastyrǵanda, aldymen osy ónim oiǵa oralǵan. Nátijesi jaman emes.
Arnaiy biznes-jospar daiyndap, memlekettik baǵdarlama arqyly 150 mln teńge nesie alypty. «Damý» kásipkerlikti damytý qory arqyly 6 paiyz jeńildikpen berilgen mundai qarjyǵa Qytai elinen úsh túrli zamanaýi stanok aldyrǵan.
Sonymen qatar ol jaqtan arnaiy mamandar kelip, jańa tehnologiiamen avtomattandyrylǵan qurylǵyny oqytý hám igerý kýrstaryn da úiretken.
Bizge tsehtyń ishki jumysyn Saian tanystyryp júrdi. Aitýynsha, ideia 2022 jyly paida bolǵan. Bastaýdyń sáti byltyr túsipti.
– Bul – korpýstyq jihazdyń tireýi, iaǵni qazaqshalap aitsaq, «aiaǵy», – dedi qolyndaǵy plastik ónimdi kórsetken Sáken. – Qurastyrmaly zat. Ár úidiń ashanasynda nemese ózge bólmede turatyn shkaftardyń astyna ornatylady. Edenniń tegistigine qarai tireýdi arnaiy kiltpen rettep, osy arqyly jihazdy qalypty ári túzý turǵyzýǵa bolady.
Buryn bul ónim Germaniia, Polsha, Italiia siiaqty syrt memleketterden Resei arqyly keldi. Ózimizde buryn-sońdy shyqpaǵan. Qazir ózińizge belgili, saiasi jaǵdailarǵa bailanysty kórshimizge sanktsiia salyndy. Sondyqtan elimizdiń barlyq óńiri bizge tapsyrys beredi. Reseidiń 7-8 qalasyna, iaǵni Ekaterinbýrg, Omby, Túmen, Novosibir, Máskeý qalalaryna jol shyǵynyn ózimiz kótere otyryp jiberemiz. Ónimniń sapasy nemister daiyndaǵan dál osyndai jihaz «aiaǵynyń» sapasymen birdei, – deidi.

Qazir tsehta 10 adam jumys isteidi. Bir kúnde jeti-jeti jarym myń dana jihaz «aiaǵyn» shyǵaratyn tsehtyń bir ailyq múmkindigi budan da kóp. Mysaly, keiingi ýaqytta orta eseppen ai saiyn 60-70 myń jihazdyń tireýish-aiaǵy kóterme baǵamen satylǵan.
– Bul – jihazdyń bir bólshegi. Al jihaz túzý ári ornyqty turý úshin astyndaǵy tireýishtiń mańyzy erekshe. Ádepkide tapsyrys berýshiler otandyq ónimge senimsizdikpen qaraǵany ras. Qazir ondai kúdik joq. Shyny kerek, ashana men bólme jihazdaryn tapsyryspen isteitin jekelegen shaǵyn nemese orta deńgeidegi barlyq tseh bizdiń tireýishti paidalanady. Al jihaz fabrikalary men ony satýmen ainalysatyn kompaniialar odan da kóp tapsyrys berip jatady. Durysy, úlken kompaniialar birden kóterme baǵamen alyp, esik-tereze men shkaftarǵa qajetti qosymsha (tutqa, topsa degen sekildi) buiymdardy satatyn shaǵyn dúkenderge óz baǵasymen taratyp otyrady, – deidi Saian.
Óndiris ornyna keletin shikizat ta elimizde shyǵady. Úsh jyl buryn Atyraý qalasynda ashylǵan, munai qaldyqtaryn qaita óńdep, plastik buiymdarǵa qajetti jiyrmadan astam qajetti zatty shyǵaratyn «KPI» kompaniiasymen kelisimshartqa otyrǵan tseh ieleri qaldyqsyz biznesti iske asyryp otyr. Mysaly, munai ónimderinen qalǵan shikizatqaldyqtan (polipropilen dep atalady) jihaz bólshegin shyǵaryp, odan aýysqan qaldyqty qaita óńdep, arnaiy polietilen qaptama daiyndaityn óndiriske satady.
Bir jaqsysy, atalǵan tsehqa Astana qalasyndaǵy kásiptik-tehnikalyq kolledj stýdentteri jii kelip turady. Tipti arnaiy oqý-tájiribeden ótkenderi de bar. Al bul jobanyń tehnikalyq mamandyqqa qyzyqqan jastardyń keleshek biznes bastaýyna shabyt beretini anyq. Kásipker Saian ózinen keiingi býynnyń qol qýsyryp bos júrýine alańdaýshylyqpen qaraidy. Qandai da bir memlekettik organdar tarapynan qoldaý bolsa, kásipti keiingi jastarǵa úiretýge de ýaqyt bóler edik deidi. Aitpaqshy, seriktestik jaqynda taǵy birneshe jobany iske asyrmaqshy. Biraq basty kedergi – qarjylyq qolbailaý.
– Árine, memleket tarapynan qoldaý joq emes. Áńgimemniń basynda aitqandai, biz úsh jigit bolyp bastaǵan jumysymyz aqyryndap dóńgelenip keledi. Úsheýmizdiń ózimiz bólip alǵan fýnktsiiamyz bar. Mysaly, men tseh jumysymen, ónim daiyndaýmen ainalyssam, Sáken óńirler men Reseige ónimdi satý jumystaryna jaýap beredi. Al Almat tsehtyń jarnamasyn júrgizip, ónimge tapsyrysty kóbeitý úshin jumys júrgizedi. Aita keteiin, biz búginde investor izdep jatyrmyz. Óitkeni tsehty úlkeitip, odan ary damytý jospary aldymyzda tur. Usynǵan jobalarǵa qyzyǵýshylyq tanytar investor bolsa, Qazaqstanda kóp tabyla bermeitin ónimderdi birlese shyǵarýǵa ázirmiz. Otandyq kásipke udaiy kómek berilse, syrtqy importqa táýeldi bolmai, ishki qajettiliktiń barlyǵyn ózimizden shyǵaryp, bizneske basymdyq beretin jigitter bizde kóp-aq, – deidi kásipker.
Rasymen, is kózin tapsań, qazir ózińe de, elge de jumys taýyp berip, jaǵdai jasaýǵa ábden bolady. Al taýar sapasyna basa mán beretin tsehtyń ónimi elge eleýsizdeý kórinse de óńir ekonomikasyna serpin berip, ótimdiligi jaǵynan da aldyńǵy orynnan kórinip otyrǵany ras. Bas qalanyń ózinen shyǵyp jatqan óndiris ornynyń aimaq qazynasyn arttyrýdaǵy alar orny erekshe dep bilemiz.