Qadirinen qasyreti shash etekten, bostandyqtan bodandyǵy mol kelmeske ketken qoǵamnyń qyr-syrlaryn jetik bilgendikten ustaranyń júzinde júrip, ultyn qasterleýge sert etken, ult teńdigin mádeniet pen ádebiet, ǵylym men bilimnen izdegen, Orta Aziia men Qazaqstandaǵy shoqtyǵy biik kemeńger uiymdastyrýshy, orator Temirbek Qarauly Júrgenov qoǵamdyq jumysqa erte aralasyp, halqynyń muń-muqtajyna sai aýqymdy isterdiń sheshimin taýyp, jolǵa qoia bildi.
Batys, Shyǵys halyqtarynyń bilimi men ilimin boiyna sińire bilgen tulǵa qazaqtyń marǵasqalarymen tize qosyp, eldiń damýy men órkendeýi barysyndaǵy memlekettik deńgeide atqarylatyn is-sharalardyń basy-qasynda boldy.
Ózekti ómirdiń ókinishtisi - óz qolymen jasap atqarǵan eńbeginiń nátijesin kóre almaý... Nebári otyz toǵyz jasynda, qoǵamǵa eńbegi sińip, marapatqa ie bolyp, halqynyń qalaýlysy – depýtat ári narkom bola turyp, óz qoǵamynyń jaýy atanýy, qandai ádilet?! Dámesh Ámirhanqyzy Ermekova apaimen suhbat bolǵan kezde óz aýzynan estigenimiz esten ketpeidi.
Temirbek Qarauly tutqyndalǵan kúnnen bastap, Dámesh apai segiz jyl ǵumyryn Aljirde halyq jaýynyń jesirleri qataryndaǵy sany jeti myńnan astam analarmen birge ótkizdi. Asyl jarlara qansha qiynshylyqty bastarynan keshse de, sótkesine on eki-on alty saǵat jumys istep, bas bostandyǵyn alý úshin, súiikti jarlarynyń «halyq jaýy» emestigin sońǵy tynysy bitkenshe dáleldeýge bekingenin; adami rýh pen senimdi bir sátte de esten shyǵarmaǵanyn; tipti otany úshin, halqynyń jarqyn bolashaǵy úshin talai márte aryz da jazǵanyn, ( ol kisi maidanǵa da suranypty) janaryna jas ala otyryp áńgimeledi.
1989 jyldyń 28 qańtarynda Úkimet qaýlysymen Almaty memlekettik teatr jáne kórkemsýret institýtyna T. Q. Júrgenovtyń mártebeli aty berilgen edi. Sol jyldary institýttyń balamaly konkýrstan ótken rektory bolyp sailanǵan basshysy retinde T. Q. Júrgenovtiń jan-jary Dámesh apaidy izdep, arnaiy kezdesýdi ustazdar men stýdentter arasynda ótkizgenimizdiń aiǵaǵy ujym arasyndaǵy Dámesh apaimen túsken estelik sýretter.
Dámesh apai Temirbek aǵa elimizdiń tili men mádenietin órkendetýdegi orasan zor eńbegi men qazaq ultynyń ziialy qaýym ókilderiniń basyn qosyp, bolashaqqa degen oi-armany, is-qimyldarynyń bastaýshysy bolǵanyn, mektep, teatr, óner, bilim salalaryna sony jol salyp, órkendetý asyl aǵanyń taýsylmaityn armany ekenin sheber tilmen, ózek órter muńmen jetkizdi.
Temirbek Qarauly tutqyndalǵan kúnnen bastap, Dámesh apai segiz jyl ǵumyryn Aljirde halyq jaýynyń jesirleri qataryndaǵy sany jeti myńnan astam analarmen birge ótkizdi. Asyl jarlara qansha qiynshylyqty bastarynan keshse de, sótkesine on eki-on alty saǵat jumys istep, bas bostandyǵyn alý úshin, súiikti jarlarynyń «halyq jaýy» emestigin sońǵy tynysy bitkenshe dáleldeýge bekingenin; adami rýh pen senimdi bir sátte de esten shyǵarmaǵanyn; tipti otany úshin, halqynyń jarqyn bolashaǵy úshin talai márte aryz da jazǵanyn, ( ol kisi maidanǵa da suranypty) janaryna jas ala otyryp áńgimeledi. Iia, Temirbektei ult ziialysyn kórmesek te kórgendei, eli úshin «etikpen sý keshken», bilimdi de parasatty jannyń estelik sazyna oranǵan rýhani beinesimen tanysý sáti boldy.
Asyl jarynyń yjdaǵatty, sabyrǵa toly hám ókinishtiń de hrti sharpyǵan sózderin Qazaqstan Respýblikasynyń Halyq ártisi, professor Asqar Toqpanov jalǵady. Ol kisiniń esteligi T.Q.Júrgenovtyń jastarǵa jasaǵan qamqorlyǵy, oqýǵa, bilimge tárbieleýdegi róli týrasynda órbidi. Asqar Toqpanov Máskeý qalasyna – GITIS-ke oqýǵa joldamany qazaqtyń bir týar rejisseri Jumat Shanin men Temirbek aǵanyń yqylasymen alǵanyn, oqyp júrgen kezderinde Máskeý qalasyndaǵy qazaqstandyq stýdenttermen bolǵan birneshe kezdesýlerin eske túsirdi. Temirbek aǵa stýdentterdiń oqý úlgerimderi, jatyn oryndary, shákiraqylaryna qosymsha aqsha bólip, alańdamai bilimdi de bilikti maman retinde elge oralýlaryna tilek bildirip, zor senim artqanyn jetkizdi.
«Elimizdiń mádenieti men biliminiń kásibi deńgeiin kóterý bolashaqta Sizderdiń úlesterińde degen oiyn aityp, qiialymyzǵa qanat bitirip, asqaq armanǵa bir taban jaqyndatqany keshe ǵana aitqandai jadymyzda saqtaýly qaldy. Darhan da parasatty aǵanyń maǵan «Máskeý» meimanhanasyndaǵy kezdesýden soń: «Asqar keshki teatrlarǵa barǵanda kiip júr», - dep, sheteldiń «baston» matasynan tigilgen «qara-qóq» kostiýmdi satyp alyp bergeni, dál búgingi kúndei esimde. Sodan Almatyǵa oralǵannan keiin uly Áýezovtyń «Abai» pesasyn sahnalaǵanda «yrym qylyp» alǵashqy ózim qoiǵan premeraǵa Temirbek aǵanyń kigizgen kostiýmimen sahnaǵa shyqqanym uly adamdardyń seniminen shyǵý men «árýaq qoldasyn!» - degen sana túisigindegi sezimniń syry bolatyn», - dep, estelik oiyn túiindep aitqan qazaq sahna pedogogikasynyń irgesin qalaǵan, alǵashqy professional rejisser, professor Asqar Toqpanov boldy.
Taǵy bir úlken dáiekti derekti Asqar aǵa Temirbek Qaraulynyń ósken, bilim alǵan ortasy týraly oi tolǵaǵanda keńinen tolǵady. Syr boiynyń belgili aǵartýshy aqyny Turmaǵambet Iztileýov pen alǵashqy «Qazaq-orys sózdiginiń» avtory Dosmuhammed Býkin syndy alyp ustazdardan alǵan tálim-tárbie ekenin, «ustazy myqtynyń - ustamy myqty» atty qanatty sózdiń qashanda qadiri barlyǵyn basa aitty.
-Bir sátke kóńil bóleiikshi, myna bir jaidyń ózi - otyzynshy jyldarda Tájik ASSR-iniń qarjy narkomy, Ózbekstan men Qazaqstannyń halyq aǵartý komissary qyzmetterin abyroimen atqarýy neni bildiredi. Otyzdan aspai mundai biikke jetýiniń syry týa bitti minezi men júre jiǵan biliminiń kenendigi bolsa kerek. Orta Aziia men Qazaqstan elderinde teńdesi joq uly qoǵam qairatkeri ǵoi? - degende, zal tik turyp, dý qol shapalaqtap, qurmet kórsetti.
Asqar Toqpanov sóz sońynda:
Taǵy bir irkilis kezinde Dámesh apaidyń keshki astan soń kóshege shyǵyp serýendep kele jatqanda Temirbektiń ulttyq mádeniettiń bolashaq qara shańyraǵynyń boi kóterer jeri dep Kalinin kóshesindegi Abai atyndaǵy akademiialyq opera jáne balet teatrynyń ornyn qadap kórsetkeni, jáne sol ǵimarattyń monýmentaldi asqaq eńsesiniń biiktigi qazaq óneriniń shyńy ispettes árdaiym kóńilge kórik uialatady dep basa aitqanyn jetkizgende, zal toly tyńdaýshy tereń tebirenispen qoshemet kórsetkeni kóz aldymyzda.
Temirbek Júrgenov týraly nebir ańyzǵa bergisiz baǵalar bar. Ataqty akademik A.Jubanov óz esteliginde mynandai joldar kezigedi: «T.Júrgenovtyń kabinetinen shyqqanda Alataýdy aiyryp, Qarataýdy qaiyryp shyǵatyndai kúsh-jigermen shyǵatyn edik»- dep sheshendik, bilimdarlyqtan tulǵalanǵan qajyr-qairatyna baǵa berse, akademik Ǵ. Músirepov: «T.Júrgenov - tildi de tisti, jigerli de isker adam» degen shynaiy pikirin Dámesh apa aitqanda sol bir dáýir kóz aldymyzdan ótkendei kúi keshkenbiz...
Dámesh apaidan soń da T.Q.Júrgenovtyń týǵan baýyr-týystarymen kezdesýler jalǵasyn tapty. Biraq, akademiia aldyna tulǵanyń tuǵyrda turǵanyn oilastyrý kezinde Rektorattyń aqyldastar keńesinde qalaýymyz belgili múminshi Esken Amanjoluly Sergebaevqa tústi. Sodan Qazaqstannyń eńbek sińirgen qairatkeri, Memlekettik syilyqtyń iegeri Esken aǵa: «Aman Bekenuly, Sen bastadyń, rektorymyz Tileýǵali Áshirbekuly Qyshqashbaev qoshtady, men kafedra ustazdarymen aqyldasyp, bastaǵan isti aiaqtaýǵa tyrysaiyn» dep ýaǵdalastyq. Eskertkishtiń eskizin, jobasyn jasap, Es aǵa Rektoratqa ákelip, ornyn anyqtap, igilikti istiń iske asýyna ter tókkeni úshin zor qoshemetpen tilegimizdi aittyq. Mine, osylai eskertkish 2001 jyly saiasi qýǵyn-súrginge ushyraǵan azamattarymyzdy eske alý kúni qarsańynda óz tuǵyryna qondy.
Mundai kemeńger, birtýar - Temirbek Qarauly Júrgenovtyń torqaly toiy bir mekemeniń, bir eldiń merekesi emes, ol isi túrki qaǵanatynyń tól merekesi bolýy lazym.
Zeinolla Abajanov
