– Oqýlyqtar týraly syn buryn da aitylatyn. Bul 2016 jyldan búgingi kúnge deiin jalǵasyp kele jatqan mundai syn buryn-sońdy bolǵan emes. Nege? Óitkeni bilim berý júiesi Kembridj modeline kóship, ony praktika júzinde saraptamadan ótkizbedi. Oqýlyqtar asyǵys, ústirt jazyldy, jyl saiyn úsh synyp osy júiege kóshirildi. Avtorlar men sarapshylardyń jetkilikti deńgeide daiyndyǵy men aitarlyqtai tájiribesi bolmady. Ári oqý pánderi qalyptasqan modelge sáikes kelmedi, – depti senator.
Jumaǵulov óziniń depýtattyq saýalda oqýlyqtardyń qurylymy men mazmuny tereń ózgeristerge ushyraǵany aitylǵan. Búginde oqýlyq mátinderi, grammatikalyq qateler, illiýstratsiialar jáne taǵy basqa máseleler jurtshylyq tarapynan synǵa ushyrap kele jatqany jasyryn emes.
Senatorlar muny durys dep sanaidy. Degenmen, ol máseleniń sebepteri aýqymdy bolyp otyr. Olar standarttar men oqý baǵdarlamalarynyń ózinde, oqýlyqtar solardyń negizinde jasalady.
– Qajetti zertteýler, ádistemelik keshensiz, oqý baǵdarlamalaryn jańa tujyrymdamaǵa sai qaita qurý, jańa mazmunmen tolyqtyrý jaǵdaiynda júrgizilmedi. Barlyq mektep baǵdarlamalarynyń mazmuny óte qysqa merzimde qaita jańǵyrtyldy. Kóptegen mektep pánderiniń qurylymy men mazmuny óziniń metodologiialyq júiesinen, tutastyǵynan, pánaralyq jáne deńgeiaralyq jaǵdaiynan aiyrylyp qaldy. Oqýshylardyń jeke deńgeii eskerilmesten oqý materialdary tolyqtyryldy, – dep Baqytjan Jumaǵulov biraz jaittyń betin ashyp tastapty.
Oqýlyqtar jasalǵan kezde barlyq pánderdiń oqý baǵdarlamalaryna ózgerister men tolyqtyrýlar engizildi. Bastaýysh bilim berýdegi oqýdyń úlgi baǵdarlamalary 3 ret ózgertildi jáne qaita bekitildi. Senatorlardyń pikirinshe, baǵdarlamalar oqýlyqtardy ázirleýshilerden múlde bólek daiyndaldy.
Sapaly baǵdarlamalarsyz sapaly oqýlyqtar jasaý múmkin emes. Ústirt jasalǵan oqý baǵdarlamalary ázirleýshiler tarapynan da, muǵalimder tarapynan da suraqtar men qaishylyqtar týdyrmaýy kerek. Depýtat bul problemalar sebepteriniń biri retinde Y.Altynsarin atyndaǵy ulttyq bilim akademiiasy qyzmetkerleriniń ǵylymi ataǵy men eńbekaqysynyń tómendigin atady. Bul akademiia osy normativtik qujattardy ázirleýshi bolyp tabylady.
– Akademiianyń 85 qyzmetkeriniń 24 paiyzynyń ǵana ǵylymi dárejeleri bar (3 - ǵylym doktory, 3-PHD, 17- ǵylym kandidaty). Bas ǵylymi qyzmetkerdiń jalaqysy – 119 526 teńge, jetekshi ǵylymi qyzmetker aiyna – 106 678 teńge alady, aǵa ǵylymi qyzmetkerdiki – 95 192 teńge, al ǵylymi qyzmetkerdiń alatyny – 81 955 teńge. Mundai ailyqpen otyrǵan adamnan qandai sapaly jumys kútýge bolady? Aita ketelik, bul elimiz boiynsha ortasha ailyqtan eki ese tómen, – dedi depýtat.
Senator saraptama júrgizý rásimderi men tetikterin jetildirýdi, oqýlyq basylymdary sarapshylaryn jańa deńgeige kóterýdi usyndy. Olardyń biliktiligin arttyrý ádistemesin ázirleý, qajetti quzyretin jáne olardyń jaýapkershilik dárejesin aiqyndaý kerek. Oqýlyq avtorlarynyń ózderine degen kózqarasyn da ózgertý qajet. Baspalardyń barlyǵy derlik oqýlyqtar jazýǵa joǵary oqý oryndarynyń ǵalymdaryn, mektep muǵalimderi men ádiskerlerdi tartady. Barlyq tartylǵan avtorlardyń negizgi jumysy bar, olar úshin shyǵarmashylyq demalystar joq. Senator terminologiia máselesine de toqtaldy.
«Lingvisterdiń ózi keibir ǵylymi terminderdi paidalanýda bir pikirge kele almaidy. Avtorlar terminderdi ár sátte, ártúrli paidalanyp shatastyrýǵa jol beredi. Oqý ádebietine qatysty terminderdi bekitý úshin aýqymdy jumystar júrgizý qajet» dedi Baqytjan Jumaǵulov.
Senator sonymen qatar mektep oqýlyqtary avtorlardyń qalaýy boiynsha jasalatyn bilim berý salasyndaǵy derbes ónimder emes ekenin atap ótti. Olar Memlekettik jalpy bilim berý standarttaryna, tiptik oqý josparlary men baǵdarlamalarynyń talaptaryna sai jasalýy tiis, sondyqtan osy máselelerdiń barlyǵyn keshendi túrde qaraý kerek ekenin eskertipti.
Birtekti, ómirsheń oqý baǵdarlamalaryn jasaý keshendi túrde qarastyrylýy kerek. Usynylǵan oqýlyqtardy aldyn ala talqylaý úshin kásibi saraptamany, avtorlar ujymyn, baspagerler men pedagogikalyq qaýymdastyqty qatystyra otyryp ótkizgen jón.