Din, din jáne din...
Ermekbaev aldymen «2017-2020 jyldarǵa arnalǵan dini tujyrymdamanyń» erekshelikteri men basymdyqtaryna toqtala ketti. Tujyrymdamaǵa sáikes, budan bylai dini birlestikterdi eki shoqyp, bir qaraityn memlekettik qyzmettiń aiasy keńeiedi jáne dini nasihatty baqylaý jumystary kúsheitiledi.
Sarapshylardyń sózinshe, Ermekbaev osy arqyly eldegi dini radikalizmniń aldyn-alýdy kózdep otyr. Árine, nátijesin berse...
Baqylaý kúsheigenmen bilik báz baiaǵydai dindegi dogmalyq tujyrymdarǵa aralaspaityn bolady.
«Solai bola tura destrýktivti dini aǵymdarǵa qarsy is-áreketterge ideologiialyq ári aqparattyq turǵydan toitarys beretin sharalar qabyldap jatyrmyz. Osy maqsatta Úkimettiń janynan tek qana dini máselelermen ainalysatyn Vedomstvoaralyq komissiia qurylýda», – deidi Ermekbaev.
Byltyrǵy jyldy qorytyndylai kele Ermekbaev atqarylǵan istiń nátijesi qazirden sezilip jatqanyn tilge tiek etti. Aitýynsha, osy ýaqyttyń aralyǵynda dini mekemelerdiń ainalasyndaǵy qaýipsizdik kúsheitilgen jáne kúsheie túsedi, dini materialdardy taratý arnalaryna turaqty monitoring júrgizý jumysy jolǵa qoiylǵan.
Qaýipsizdikti qaitip qamtamasyz etemiz?
Ermekbaev osy pikirlerdi eskergen siiaqty.
«Tamyzdyń basynan bastap Bas prokýratýra, Aqparat jáne kommýnikatsiialar ministrligimen birlesip, «Kiberqalqan» jobasyn iske qostyq», – deidi ministr.
Bul ne? Qandai joba? Qandai baǵdarlama? Maqsaty qandai? Bilsek, «Kiberqalqan» tek teris dini aǵymdardyń aqparatyn anyqtaýǵa qurylmaǵan, jalpy aqparattyq keńistikti tutas qamtidy. Joba aiasynda kibernadzor.kz saity qurylǵan-tuǵyn.
Ministr bolsa: «Bul resýrs túrli saittarǵa monitoring jasaýmen ǵana shektelmeidi, sonymen birge kitap jáne baspa ónimderin de nazarǵa alady. Sonymen qatar Ishki ister ministrligimen birigip, dini lańkestik úshin sottalǵandardy ońaltýdyń arnaiy ortalyǵyn qurdyq», – dep otyr.
Aitpaqshy...
Ministrdiń bul kórsetkishke kóńili tolmai otyrǵanǵa uqsaidy. Bilsek, «ońalǵandarǵa» qaraǵanda, «adasqandardyń» sany áldeqaida kóp.
Din ministrligi aqparattyq jumystyń áseri qandai ekenin endi túsingen siiaqty. Bul baǵyttaǵy jumystardy biylǵy jyly erekshe jetildiripti. Ermekbaev buǵan birqatar dálel keltirdi.
«Eń aldymen aqparattyq-nasihattyq jáne teologiialyq toptardyń quramyn qaita jańarttyq. Jańadan jasaqtadyq. Toptyń quramyna teologtardan bólek, úkimettik emes uiymdardyń sarapshylary, qoǵam belsendileri, BAQ jáne dini birlestikterdiń ókilderi, saiasattanýshylar kirdi. Jyl basynan beri bulardyń kómegimen 2 millionǵa jýyq azamatty qamtyǵan 17 myńǵa jaqyn dini sharalar ótkizdik. Munyń ishinde jastarmen jumysqa basa nazar aýdardyq. Shamamen 700 myńǵa jaqyn jasty qamtyǵan 6 myńnan asa shara uiymdastyryldy osy kúnge deiin. Jáne bir mańyzdy jait: qaýipti toptarmen bailanysqa túsýdiń jańa tásilderin taptyq», – deidi Ermekbaev.
Ministrliktiń «oń qoly» kimder?
Ministrlik ózi jalǵyz túk atqara almas edi. Oǵan da kómek kerek. Qoǵamnyń kómegi keregi kerek. Ministrdiń ilgeride aitqan aqparattyq-nasihattyq jáne teologiialyq toptyń qataryna úkimettik emes uiymdardy shaqyrýy sonyń dáleli.
Dál qazir Ermekbaev basqaratyn vedomstvo «Aqniet» ońaltý ortalyǵymen birigip, jumys isteýde. Bul ortalyqtyń maqsaty ne? Atqarar isi qandai? Bilsek, «Aqniettiń» mamandary abaqtyda otyrǵandar, onyń ishinde teris dini aǵymdardyń yqpalyna túskendermen jumys isteidi.
«Iá, solai. Dini ekstremizm úshin bas bostandyǵynan aiyrylǵan azamattyń ózimen ǵana emes, onyń otbasymen jumys júrgizedi. Budan syrt sektalardan zardap shekkenderge qol ushyn sozatyn keńes berý ortalyqtaryn qurdyq. Jalpy alǵanda 20-dan asa úkimettik emes uiymmen seriktespiz.
Teris dini aǵymdardyń yqpalyndaǵy adamdardyń psihologiialyq kúizeliske túsýi tez. Osy maqsatta «Jedel jeli-114» jobasyn qurǵanbyz. Osy jelige byltyrǵy jyly 500-den astam habarlama túsken eken. Bul neni bildiredi? Memlekettiń «adasqandardy» qutqarýǵa degen nietin kórsetip otyr. Ýaqyt óte kele eldegi dini ahýaldy tolyqtai baqylaýǵa alatyn bolamyz. Mine, sol kezderi qaýipti dini ideialardyń yqpaly ózinen-ózi tómendeýi tiis» deidi Ermekbaev.
Osy ras pa?
Ministr sonymen qatar nashid (dini áýen) tyńdaǵan Almaty turǵynyna qatysty saýalǵa da jaýap berdi.
Biraq jel turmasa, shóp basy qimyldamaidy ǵoi. Ministrdiń bul týraly egjei-tegjeili aityp berýine týra keldi.
«Másele: dini án tyńdaǵanynda emes, qandai dini án tyńdaǵanynda jáne ony taratqanynda jatyr. Ázir osy másele boiynsha tekserý jumysy júrip jatyr. Iá, bir azamat tutqyndaldy. Oǵan násildik, ulttyq, dini, tektik-toptyń jáne áleýmettik alaýyzdyqty qozdyrǵany úshin aiyp taǵylyp, ári terrorizmdi nasihattaǵan materialdardy taratqany úshin qylmystyq is qozǵaldy», – deidi Ermekbaev.
Ministrdiń sózinshe, álgi azamattyń ne sebepti jaýapkershilikke tartylǵanyn túbegeili anyqtamai jatyp, asyǵys aqparat taratý jurtty jańyldyrady. Demek, saq bolý kerek. Ministrliktiń resmi habarlamalaryna ǵana sengen jáne sony ǵana jariialaǵan durys.
Oqyrman habardar shyǵar, budan buryn «V kontakte» áleýmettik jelisinde arab tilindegi dini áýenderdi tyńdaǵan Almaty qalasynyń turǵyny qamaýǵa alynǵan.
Dini tujyrymdama ne úshin ázirlendi?
Úkimettiń baspasóz jiynynda Ermekbaev osy máselege de toqtala ketti. Óz sózimen aitalyq.
– Qoǵamdaǵy dini ahýal memlekettiń turaqtylyǵy men qaýipsizdigi úshin asa qajet.Taiaý Shyǵystaǵy, Afrika, Ońtústik Aziia elderindegi tájiribe kórsetkendei, osy saladaǵy protsester, qoǵamdyq qatynastardyń saiasi júiesi men memlekettiń qurylymyn qysqa ýaqyttyń ishinde túbegeili ózgertip jibere alady.
Elimiz dini turǵyda ustanǵan negizgi baǵyt – zaiyrlylyq. Bul ateistik kózqarasty emes, ulttyq bitim-bolmysyzdy saqtai otyryp, túrli etnos ókilderi arasyndaǵy toleranttylyqty nyǵaitatyn uǵym. Osy maqsat-mindetti júzege asyrý úshin memlekettik saiasattyń 2017-2020 jyldarǵa arnalǵan tujyrymdamasy ázirlendi.
Tujyrymdamanyń ne úshin jáne qandai maqsatpen ázirlengenin bildińizder. Qazir buǵan sáikes zań jobasy ázirlenýde.
Zańnyń artyq-kem tustaryn elep-ekshep jatqan sarapshylardyń pikirinshe, barlyǵy 13 zań jáne 4 kodekske 60 jýyq túzetý engizilmek. Solar týraly aitalyq.
Budan bylai...
«Qujat jobasynda qoǵamdyq oryndarda adamnyń betin búrkemeleitin nemese túrin anyqtaýǵa kedergi keltiretin kiimmen júrýge qatań tyiym salatyn norma eskerilgen», – deidi bul rette Ermekbaev.
Bir qyzyǵy, bet-aýyzdy tumshalaityn qara kiimge tyiym salynǵanymen, munyń qysqa balaq pen shoqsha saqalǵa qatysy joq eken. Dál qazir Din isteri ministrligi bul máseleni qarastyryp jatqan joq.
Al qara kiimge kelgende, Din isteri jáne azamattyq qoǵam ministrliginiń din isteri komiteti basshysynyń mindetin atqarýshy Erkin Ońǵarbaev: «mundai zań barlyq elde bar» deidi.
«Betti tumshalaityn kiim kiiýge bolmaidy degen norma bar Batysta. Máselen, bul parandja, basqa da kiimder. Osy másele boiynsha kóptegen Eýropa elderinde tájiribe jinaqtalǵan, sot tájiribesi bar. “Bul adam quqyqtaryn buzady” dep osy eldiń azamattary adam quqyqtary jónindegi eýropalyq sotqa shaǵymdandy. Biraq sot barlyq ister boiynsha osy normalar engizilgen elderdiń zańdaryna qoldaý tanytty”, – deidi Ońǵarbaev.
Budan syrt
Din isteri ministrliginiń bastamasymen bilik mektep baǵdarlamasyna arnalǵan jańa oqýlyq daiyndaýǵa kirisip ketti. Oqýlyq álemdik dinder týraly bolmaq. Aty – «Qoǵam jáne din». Kelesi jyldan bastap basylatyn bolady.
Ermekbaev óz kezeginde, bul oqýlyqtyń Bilim ministrligimen birigip, ázirlengenin aityp otyr.
«Oqýlyq mektep baǵdarlamasyna engiziletin bolady. Oqýlyqta álemdik dinder, memlekettiń zaiyrly negizderi jóninde ǵylymi turǵyda beriletin bilim kontenti kúsheitilgen», – deidi ol.
Oqýshylar óz aldyna, eresekterdiń dini saýatyn ashý maqsatynda arnaiy ortalyqtar qurylmaq. Din ister ministiniń aitýynsha, qazirgi tańda Batys óńirlerde, Jambyl, Qyzylorda jáne Shyǵys Qazaqstanda dintaný mamandyǵyn ashý máselesi qarastyrylyp jatyr.
Ekpege kim qarsy?
«Bala belgili bir jasqa tolǵanda dinge qatysty sheshimdi ózi qabyldasa quba-qup bolar edi. Balalardyń ata-anasy ajyrasyp ketken jaǵdailar bolyp, olardyń biri qandai da bir dini uiymǵa tartylyp jatady. Bala jol apatyna túsip, oǵan qan kerek bolǵan jaǵdailar boldy. Mysaly, sol kezde anasy qan quidyrtýǵa qarsy boldy. Mundai kezde oilanatyn ýaqyt joq, adam ómirin qutqaryp qalý kerek. Sondyqtan da osy normany kúsheitý týraly usynys aitylyp otyr», — degen budan buryn el aldynda esep bergen ministr.
Ministr mindetti vaktsinalaýdy jaqtaidy. Al dini ustanymdaryn balasynyń densaýlyǵynan joǵary qoiǵan birqatar ata-ana, birqatar deimiz-aý biraz otbasy ekpeden bas tarqany esimizde.
Onyń saldary qandai bolǵanyn da bilemiz.
Ermekbaev bylai dep otyr. Mindetti vaktsinalaý engizilse, bul birinshi kezekte asa qaýipti infektsiialar men parazittik aýrýlar boiynsha qarastyrylady.
«Atap aitqanda, bul qadam bir baladan ekinshi balaǵa beriletin qaýipti infektsiialar aiasynda eskerilýde. Eger de bireý ekpe jasamasa, onda ol ózine ǵana emes, sonymen qatar basqalarǵa da juqtyrýy yqtimal. Sondyqtan da, bul turǵyda ózge adamdardyń da quqyqtary buzylady. Iaǵni buǵan jol berilmeýi qajet», –deidi Din isteri ministri.
Ermekbaev degenine jetpei tynbaityn túri bar. Degenmen, bul daýǵa núkte qoiyldy degen sóz emes. Vaktsinatsiiany mindetti túrde talap etý máselesi áli de talqylanýda.
Nege? Sebebi, jaqtaýshylar da, dattaýshylar da bar. Al ministr bolsa, eki taraptyń pikirin tyńdap baryp, sheshim qabyldamaq.
Mindetti ekpeni qoldaityndardyń kózqarasyn ilgeride Ermekbaevtyń aýzymen aittyq. Al qarsy tarap ne deidi.
Bulardyń pikirinshe, ekpeden bas tartyp jatqan musylmandar da, hristiandar da bar. Demokratiialy elde ómir súretindikten Din ministriniń adamdy ekpe jasaýǵa nemese qan quiýǵa májbúrleýge quqyǵy joq.
Anyǵynda, Ermekbaev ta osyny aityp otyr. «Munyń bári ainalyp kelgende azamattardyń óziniń túsinigi men jaýapkershiligine bailanysty» deidi ol. Áliptiń artyn baǵaiyq nede bolsa...
Ministr: «Memlekettik qyzmetker dini senimin ashyq túrde kórsetpeýi tiis»
Esterińizde bolsa, budan buryn memlekettik qyzmetkerlerge jumys kezinde dini joralǵylarǵa qatysýǵa (aitalyq, meshitke barýǵa) shekteý qoiylýy múmkin ekendigi habarlanǵan.
Keiin umyt qaldy. Bul máseleni aqyr aiaǵynda jyly jaýyp qoiady degen úmit bolǵan. Ermekbaev umytpapty.
«Bul máselege bailanysty memlekettik qyzmetshiniń etika kodeksi bar, bilesizder.Muny memlekettik qyzmet isteri jáne sybailas jemqorlyqqa qarsy kúres agenttigi qabyldaǵan bolatyn. Osy etika kodeksi boiynsha árbir memlekettik qyzmetshi óz dini senimin ashyq túrde kórsetpeýi tiis. Odan basqa eńbek kodeksi de bar. Eńbek kodeksinde jumys ýaqytynda kez kelgen jumysshy nemese qyzmetshi óz jumys ornynda otyrýy tiis. Osy sebepti, bul arada tek etika kodeksi men eńbek kodeksin saqtaý máselesi. Aita keteiin, jumystan tys ýaqytta eshkimge eshqandai shekteý qoiylmaidy. Bos ýaqytynda nemese demalys kúninde kez kelgen azamat kez kelgen dini mekemege, meshit bolsyn, shirkeý bolsyn emin-erkin bara alady», — dedi Din isteri ministri úkimette ótken baspasóz máslihatynda.
Toq eterin aitqanda, bul tarapta da jaýapkershilik kúsheiýi múmkin. Ermekbaev solai dep otyr...
Daiyndaǵan Dýman BYQAI
