Kópbalaly ana jylyjai biznesine den qoidy
Sarqan aýdanynyń Birlik aýdanynda boi kótergen jylyjai jyl on eki ai jumys istep, aýdan turǵyndaryn qyzanaq pen qiiarmen qamtamasyz etýdi kózdep otyr.
– Jylyjai salý isi kópten beri oiymda júrgen edi. Oiǵa alǵan isti júzege asyrý úshin qarjy men kúsh kerek ekeni belgili. Búgin sol arman-maqsatyma qol jetkizip otyrmyn. Jylyjaidyń qurylysyn qysta bastaǵan bolatynbyz. Birinshi kezekte nysandy jylytý júiesin ornattyq. Kókónisti tamshylatyp sýarý júiesimen sýaratyn bolamyz. Óitkeni bul júie sýdy tiimdi paidalanýǵa múmkindik beredi. Qazirgi tańda tez arada pisip jetiletin kókónistiń sorttaryn egip, kútip-baptap jatqan jaiymyz bar. Alǵashqy ónimdi sáýir aiynyń aiaǵynda jinap, saýdaǵa shyǵarmaqpyz, – deidi sharýa.
Dildana Bókeidiń áńgimesin tyńdaǵanymyzda, onyń jylyjai biznesine úlken daiyndyqpen kelgenin bildik. Ol «Damý» qory uiymdastyrǵan «Bastaý» jobasyna qatysyp, jylyjai biznesin júrgizý isin jan-jaqty zerttegen. Budan basqa óndirgen ónimin saýdalaýdyń marketingtik joldary boiynsha da biliktiligin jetildirgenin alǵa tartty.
– Bizdiń otbasymyz úlken. Búginde otaǵasy ekeýmiz bes bala tárbielep otyrmyz. Sol sebepti bizder otbasylyq biznestiń negizin qalap, ony jetildirýdi kópten beri armandadyq. Ótken jyly jazda «Bastaý» biznes-jobasyn aiaqtaǵannan keiin «Aýyl sharýashylyǵyn qoldaý qorynan» 2,9 mln teńge shamasynda jeńildetilgen mólshermen nesie alyp, iske kirisken bolatynbyz. Qazirgi tańda oiǵa alǵan isterimiz ret-retimen iske asyp keledi, – dep jylyjai isine bar ynta-yqylasymen kirisken Dildana Bókei óziniń kásibi jaiynda keńinen áńgimelep berdi.
Termaldi sý kózderiniń múmkindikteri
Almaty oblysy Almaty qalasynyń mańaiynda azyq-túlik beldeýin qurý maqsatynda birneshe jyldan beri eńbek etip kele jatqany belgili. Birneshe million adamdy sapaly azyq-túlikpen qamtamasyz etýde jer jannaty Jetisýdyń múmkindigi zor. Jylyjai biznesin damytýda Almaty oblysynyń ózge oblystarǵa qaraǵanda ózindik ereksheligi bar ekenin aitpai ketýge bolmas.
Almaty oblysy ákimdigine qarasty Aýyl sharýashylyǵy basqarmasy bul baǵytqa da basa kóńil bólip, birqatar mańyzdy jobalardy qolǵa alyp, iske kirisip ketkeninen habardarmyz.
Jer astynan tolassyz shyǵyp jatqan ystyq mineraldy sýlar jylyjaiǵa qajetti mikroklimat qalyptastyryp, sharýalardyń mol ónim alýyna kepildik beredi.
Aitalyq, tehnolog mamandyǵyn jetik meńgergen Artem Dydyko qazirgi tańda termaldi sý kózderin paidalanyp, jylyjai keshenderin salyp, halyqty sapaly kókónispen qamtamasyz etip otyr.
Ol zamanaýi jylyjai keshenin salý barysynda Ýkrainadan arnaiy mamandardy tartyp, olardyń is-tájiribesimen bólisken. Qazirgi tańda jylyjai biznesine den qoǵan kásipker aptasyna 20 tonna kókónis jinaityn deńgeige jetken.
– Jylyjai biznesinde qoldanǵan tehnologiiamyz búginde óziniń nátijesin berip otyr. Bizdiń jylyjai kesheniniń basqalarǵa qaraǵanda aiyrmashylyǵy bizder kókónisterdi arnaiy jasandy sýbstratta (jasandy topyraq) ósirip, ósimdikterge qajetti mikroelementterdi sýǵa aralastyryp beremiz. Bizder ádette, ósimdikterge qanshalyqty mikroelementter qajet ekenin esepke alyp, sol mólsherden aspaimyz. Mikroelementterdiń ishinde eshqandai nitrattar joq.
Biz jylyjaida kókónisti jasandy jolmen ósirgenimiz bolmasa, ónimderdi ekologiialyq taza ónim dep ataýǵa bolady. Jylyjai keshenimiz barlyq halyqaralyq standarttardyń talabyna jaýap beredi. Jer astynan shyǵyp jatqan 65 gradýstyq ystyq sý kózderi jyl boiy jylyjai ishinde ósimdikterge qajetti mikroklimatty saqtaýǵa múmkindik berip otyr. Kerek deseńiz, bizder kómir, gaz jaǵyp, qorshaǵan ortany lastamaimyz.
Aýdandaǵy jylyjai biznesiniń damý qarqyny jaiynda Uiǵyr aýdany ákiminiń orynbasary Quralbek Bekmuhanbetov te oiyn ortaǵa saldy. Ol aýdandaǵy termaldi sý kózderin paidalanyp jumys isteitin jylyjailardyń jalpy aýmaǵy 10 gektardan asqanyn alǵa tartty.
Biyl aýdanda 6 gektar jerge jerasty ystyq sýymen jumys isteitin jylyjai keshenderin salmaqshy eken. Termaldi sý kózderin paidalanyp, jylyjai salýǵa birqatar investorlar qyzyǵyp otyrǵanyn da bildik. Qazirgi tańda Uiǵyr aýdany aýmaǵyndaǵy jylyjai keshenderinde óndirilgen ónimder negizinen, Almaty qalasyna, keide elimizdiń ózge oblystaryna da jóneltiledi eken.
«Green Land Alatau» – Jetisýdyń maqtanyshy
«Green Land Alatau» jylyjai kesheni Almaty oblysyn bylai qoiǵanda, elimizdegi eń iri jylyjai kesheni ekeni belgili. Jaqyn bolashaqta Ile aýdanyndaǵy bul jylyjaidyń aýmaǵyn 60 gektarǵa deiin ulǵaitý josparda bar. Óndiristik jylyjaidy salýǵa 75 mlrd teńge investitsiia qarastyrylǵan. Aýqymdy joba óz máresine 2022 jyly jetetin bolady.
Jobanyń ekinshi kezeńi 2018 jyly iske qosyldy. Jylyjai aýmaǵynda tabiǵi gaz júrgizgennen keiin jylyjai kesheniniń aýmaǵy taǵy da 15 gektar jerge keńeidi. «Green Land Alatau» seriktestigi ótken jyly myńdaǵan tonna qyzanaq pen qiiardy elimiz ben Resei naryǵyna eksporttaǵanyn maqtanyshpen aitýǵa bolady.
Sońǵy ýaqyttary Almaty oblysynyń aýmaǵyn gazdandyrý isi qolǵa alynǵaly beri jylyjai biznesi de damyp kele jatqanyn atap aitýǵa bolady. Jalpy, oblys aýmaǵynda jańa kólik dálizderiniń salynyp, gazdandyrý jumystary qarqyndy túrde iske asa bastaǵaly beri aýdandarda jylyjai salý isi damyp, jańa kezeńge aiaq basqanyna kýá bolyp otyrmyz.
Nurlan ÁÝBÁKIR
