– Qazaqstandaǵy elektr energiiasynyń 70 paiyzy kómirdiń úlesinde. Bul qorshaǵan ortaǵa ońalmastai ziian keltirýde, – deidi maman. Onyń aitýynsha, qazba bailyqty molynan igerýdiń ekologiiaǵa keri áseri bar. Qazaqstandaǵy kómirqyshqyl gazynyń kólemi 1990 jylǵa kórsetkishten asyp túsip, jylyna 400 mln-ǵa tonnaǵa jetken. Qazirgi tańda iri qalalardaǵy Jylý elektr stansalarynyń qasynda taý bolyp úiilip jatqan kúldi kóremiz. Uzaq jyldan beri jinalǵan kúl aýaǵa tarap, qorshaǵan ortaǵa kesirin tigizip jatqany jasyryn emes. Bul máselege Úkimet te kóńil bólip, qýat kózin óndirýdiń jańǵyrmaly túrlerin damytýǵa bet buryp otyr. Qazirgi tańda az da bolsa alǵa jyljýshylyq bar. Aldaǵy ýaqytta bul baǵyttaǵy jumystarǵa serpin berýimiz kerek.
– Eger edel-jedel shara qoldanbasa, Qazaqstandaǵy ýly gazdardyń kólemi ulǵaia beredi. Bul memlekettiń «Parij kelisiminde» kórsetilgen «kómirqyshqyl gazynyń úlesin 2030 jylǵa qarai 15 paiyzǵa tómendetý» týraly mindetine qaishy keledi. Qazaqstandaǵy elektr qýaty óndirisiniń 70 paiyzy kómirge tiesili. Eldegi aýanyń lastanýy birinshi kezekte kómir óndirisimen bailanysty. Aýaǵa asa qaýipti kómirtegi dioksidin bólip otyrǵan elderdiń arasynda Qazaqstanda 14-shi orynda tur. Nur-Sultan men Almaty qalasyndaǵy aýanyń sapasy syn kótermeidi, – deidi sarapshy.
Áńgime basynda Qazaqstan elektr qýatnyń basym bóligin kómir jaǵyp óndiretinin aittyq. Al qazir memleketimiz jel, kún kózinen elektr qýatyn óndirý isine shyndap qolǵa alýda. Bul rette Qazaqstan Úkimetiminiń bul baǵyttaǵy kóptegen halyqaralyq kelsimderge qol qoiyp, mańyzdy mindetti moinyna alǵany aiqyn dálel bolady.
Aitalyq, atqarýshy bilik 2030 jylǵa deiin elimizde óndiriletin qýat kóziniń 10 paiyzyn jańǵyrmaly qýat kózderinen óndirýdi josparlap otyr. Qazirgi tańda onyń kólemi 3 paiyzdan asady. Búginde Almaty, Aqmola, Jambyl oblysynda jel elektr stansalary kóptep salynýda.
Osy rette Úkimet ǵalymdardyń basyn qosyp, Qazaqstanda jel elektr stansalaryn ornatýǵa laiyqty oryndardyń kartasyn jasaýy, bul baǵyttaǵy jumystardy naqtylai túskeni anyq. Eger bizder osy baǵytta taimasaq, kómir jaǵyp, elektr qýatyn óndirýdiń kólemin birshama azaitatyn múmkindigimiz bar.
Búginde damyǵan elderdiń kópshiligi kómirden sanaly túrde bas tartýda. Aitalyq, Daniia men Kanada 2030 jyly, Italiia 2025 jyly, Germaniia 2038 jylǵa qarai kómirden tolyqtai bas tartpaq. Beijiń de bul bastamaǵa qosylǵan. Qytai 2025 jyldan bastap energetikadaǵy kómirdiń úlesin 20 paiyzǵa deiin qysqartpaq.
Sarapshy Qazaqstan da ainalasyndaǵy elderden úlgi alyp, «jasyl energetikany» damytýǵa kúsh salyp jatqanyn alǵa tartty
Qazir elimizde 30 myńǵa jýyq shahter bar. Nariman Manapbekov olardy qaita daiarlaýdan ótkizip, ózge kásipke baýlý kerektigin aitady. Sebebi ýaqyt óte kele álem boiynsha kómirge suranys azaiady. Myńdaǵan adam jumyssyz qalmaý úshin Qazaqstan úkimeti qazirden qam jasaǵany jón.
– Ol úshin Qazaqstan ǵylym salasyna bólinetin qarjy kólemin arttyrýy qajet. 2019 jyly Úkimettiń ǵylymi zertteýler men ónertabysqa baǵyttaǵan investitsiiasy ishki jalpy ónimniń 0,1 paiyzyn ǵana qurady. Damyǵan elderde bul kórsetkish 2-3 paiyzǵa jetedi. Ǵalymdarǵa demeý berse, olar Qazaqstandy ekologiialyq taza elektr qýatymen qamtamasyz etýdiń joldaryn izdestirer edi. Ekinshi másele, eldegi jer úilerdiń kópshiligi, anyq aitqanda 30 paiyzy áli kúnge deiin kómirdi paidalanady. Bul baǵytta múlde jańa kontseptsiia kerek, – deidi sarapshy.
Onyń atap ótkenindei Qazaqstannyń «jasyl ekonomikaǵa» qarjy quiar áleýeti bar. Qazba bailyqtan túsken kapitaldy kómirsýtek ónimderin bas tartý úshin innovatsiialyq jobalarǵa baǵyttaý qajet.
Qazaq eli «jasyl ekonoikaǵa» kóshýdiń Kontseptsiiasyn 2013 jyly qabyldaǵany belgili. Atalmysh qujat elimizdiń jańǵyrmaly qýat kózderin damytýdaǵy basty shamshyraq desek bolady.
Mamandardiń esebinshe, 2050 jyly «jasyl ekonomikanyń» kómegimen Qazaqstan JIÓ-in 3 paiyzǵa deiin kóterýge múmkindik alyp, 500 myń jańa jumys oryndaryn quratyn bolady. Osy mejege jetýimiz úshin elimiz «jasyl ekonomikany» damytýǵa baǵyttalǵan jobalarǵa jyl saiyn 3,4 mlrd dollar kóleminde investitsiia quiyp otyrýy shart. Sol kezde alǵa qoiǵan maqsatymyz qol jetkizetin bolamyz.
Elimizde atqarylyp jatqan jumystarǵa nazar aýdarsaq, Qazaqstannyń taiaý bolashaqta kómirdi tutyný kólemin azaityp, belgilegen mejege qol jetkizetin áleýeti bar ekenin baiqaýǵa bolady.
