Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev 2024 jyly Qazaqstanda Ulttyq jasandy intellekt platformasyn iske qosýdy tapsyrdy. Bul elimizdiń tsifrlyq damý jolyndaǵy úderisin jyldamdatyp, memleket pen iri biznes derekterin biriktirip, olardyń ózektiligi men qoljetimdigin qamtamasyz etedi dep kútilýde. Bul týraly Memleket basshysy "Memlekettik organdarda jinaqtalǵan ushy-qiyrsyz derekter qoryna qoljetimdilik shekteýli bolýyna bailanysty onyń áleýeti áli tolyq paidalanylmai otyr. Bul jerde aqparattyń "ashyqtyq prezýmptsiiasyn" basshylyqqa alý kerek. Smart Data Ukimet arqyly anonimdi derekterge erkin qol jetkizýdi qamtamasyz etý qajet. Men bul jerde barlyq aqparattyń anonimdi bolǵany ári senimdi qorǵalǵany jón ekenin aityp otyrmyn. Jeke derekterdiń taralyp ketýine qatysty barlyq qaýipti joiý kerek", – dedi. Rasynda da sońǵy kezderi elimizde keibir adamdardyń jeke derekteriniń taralýy, halyqtyń alańdaýshylyǵyn týǵyzyp otyr.
Ásirese tsifrlyq damýmen birge alaiaqtardyń kúsheiip ketýi eldiń alańdaýshylyǵyn týǵyzyp otyr. Tipti jekelegen adamdardyń derekterin qolǵa túsirip, attarynan nesie rásimdep, odan qaldy bank atynan habarlasyp, telefonyna keletin kodty aitqyzyp alý arqyly onloain nesie rásimdep alý derekteri qazir halyqty úreilendirip otyr. Osy oraida jeke derekterdiń qorǵalýymen birge nesie rásimdeý sekildi áreketterdi de kúrdelendire tússe degen halyq tilegi bar. Óitkeni málimetter kópke qoljetimdi bolýy kerek degen sóz, olardyń árkimniń qolynda júrýi emes, kersinshe ekinshi jaǵynan, qaýipsizdigi qamtamasyz etilip, jeke málimetterge qol suqpaý, málimetterdiń sapaly bolýyn platforma arqyly qamtamasyz etemiz dep kútilýde.
Iaǵni, memleket basshysy atap ótkendei jeke derekterdiń qorǵalýymen birge, qarjylyq qaýipsizdik sekildi máseleler de kúsheie túsýi qazir basty nazarda bolyp otyr. Sondai-aq qazirgi tańda Prezidenttiń usynysymen jasandy intellektige mamandanǵan data-ortalyqtar salynyp, maman daiarlaý isi de jolǵa qoiylýda. Bul týraly ol "Eń aldymen, biz esepteýish ortalyqtardyń qýatyn arttyrýymyz qajet. Úkimetke eki jyl ishinde jasandy intellektige mamandanǵan data-ortalyqtardyń qurylysyn júrgizýdi tapsyramyn. Bul iske Amazon, Google, Mastercard jáne Citigroup siiaqty álemge tanymal kompaniialardy tartýǵa bolady. Jaqynda Niý-Iork qalasyna jasaǵan saparymda atalǵan kompaniialardyń basshylarymen kezdestim. Tiisti ýaǵdalastyqtarǵa qol jetkizdik. Sonymen qatar jasandy intellektige arnalǵan derekter ekojúiesin damytý mańyzdy", – dedi Qasym-Jomart Toqaev. Memleket basshysynyń bul iske bilek sybana kirisýi elimizdiń damýy jolynda qolǵa alynǵan isterdiń mańyzdy ekenin ańǵartady. Onyń ústine bul iske Amazon, Google, Mastercard jáne Citigroup siiaqty álemge tanymal kompaniialar tartylatynyn eskersek bul baǵyttaǵy jumystardyń nátijeli bolaryna úmit zor. Bul da bolsa elimizde tsifrlyq damý baǵytynda atqarylyp jatqan jumystardyń qarqyndy júrip jatqanyn ańǵartady.
Sondyqtan qazir elimizde tsifrlyq damý úderisimen birge maman daiyndaýǵa da kóńil bólgen jón. Prezidenttiń aitýynsha, ozyq IT-infraqurylym tsifrlyq indýstriiadaǵy keleshek progreske, atap aitqanda jasandy intellektiniń damýyna negiz qalaidy. Sondyqtan infraqurylymdy damytqan kezde IT-ónim ázirleýshilerdiń qajettiligi árdaiym aldyn ala eskerilýge tiis. Mamandar ǵana júieniń damýyn jyldamdata alady.
Qazirgi tańda elimizdegi belgili kompaniialar da ózderiniń damý jolyn jasandy intellektpen bailanystyrýǵa tyrysýda. Óitkeni Prezident bastap qolǵa alynǵan tsifrlyq tehnologiia jetistikteriniń qoǵam damýyna yqpaly zor ekenin baiqatyp otyr.
Muny IT mamany Arman Ábdýáli de rastap otyr. «Biz damyǵan elderdiń qataryna enýdi maqsat etken el retinde ýaqyt suranysyndaǵy úderisterden qalys qalmaýymyz kerek. Ásirese jasandy intellektini damytýǵa basa nazar aýdarý qajet. Halyqaralyq sarapshylardyń baǵalaýynsha, 2026 jylǵa qarai álemdegi kásiporyndardyń 80 paiyzdan astamy jasandy intellekt quraldaryn qoldanady dep kútilýde. Dál qazirgi tańda bul kórsetkish 5 paiyzǵa da jetpegenimen, aldaǵy ýaqytta jedel ózgeris bolatynyn sala mamandary moiyndap otyr. Óitkeni bul ýaqyt suranysy. Meditsina, bilim berý, kreativti indýstriia salalarynda jahandyq ózgerister bolyp jatyr. Tipti qolymyzdaǵy uialy telefonnyń ózi jasandy intellektke negizdelgenin baiqap otyrmyz. Iaǵni biz buǵan qazirdiń ózinde kýá bolyp otyrmyz. Eger sol ózgeriske beiimdelip úlgermesek, ýaqyt aǵymynan qalyp qoiamyz. Naqty aitqanda, jasandy intellekti arqyly biz ekonomikamyzdy qarqyndy túrde damytamyz, damyǵan elderdiń qataryna qosylamyz. Sondyqtan tezirek damý kóshinen qalmaýymyz kerek» deidi.
Jasandy intellekt týraly memleket basshysy únemi atap ótip keledi. Sonyń arqasynda qazirdiń ózinde bul baǵytta kóptegen igi jumystar júzege asty.
Máselen qazirgi tańda elimizde qolma qol aqsha alyp júretinderdiń qatary tym azaiyp ketti. 2023 jyldyń qorytyndysy boiynsha qolma-qol aqshasyz tólem úlesi 88 paiyzǵa jetken eken. Bul óz kezeginde halyqtyń da jumysyn jeńildetti. Burynǵydai bankomattyń aldynda kezekke turmai, nesiesin de onlain tólep, halyqtyń qolma qol aqsha izdep sabylýyn azaitty.
Atap óter jait, 2020 jylǵa deiin bul kórsetkish 50 paiyzdan aspaǵan edi. Halyq barynsha qolma qol tólem jasap, únemi aqshasyn qolda ustaǵandy qolaily kóretin. Al qazir uialy telefony bolsa bolǵany, kez kelgen jerde esep aiyrysa alatynyn túsinedi. Nebári tórt jyldyń ishinde elimizde qarjy tehnologiiasy qarqyndy damydy. Tipti sol sandyq júie, mobildik aýdarym arqyly kommýnaldyq tólemdi de úiden shyqpastan onlain tólep, bar sharýasyn qashyqtan júzege asyrýyna múmkindik týdy. Alystaǵy taýardy da úide otyryp tapsyrys berip, qoǵamdyq kólikte jolaqy tóleý, gazetke jazylý, týrlardy rásimdeý, qujat jańartý tipti temirjol men iýe joldary biletin ala beretin boldy. Mundai tiimdi júiege halyqtyń yqylasyn kórgen soń jappai barlyq sala, barlyq deńgeidegi mekemeler óz jumysyn sandyq júiege aýystyrýǵa jappai tyrysýda.
Nátijesinde elimizde sandyq júie, zamanaýi tehnologiia ózgerisi tez júzege asty. Eń bastysy alystaǵy, tipti shekaranyń arǵy betindegi týysyna da qajetti qarjyny sol zamatta túsetindei etip aýdara alatyn boldy. Bul da bolsa sandyq júieniń artyqshylyǵy edi. Halyq qazir sandyq júieniń artyqshylyǵyn, kúndelikti turmysqa qolaily ekenin túsinip keledi. Sondyqtan ózgeristerge de shoshymai barynsha beiimdelip úlgerýde. Iaǵni halyq tarapynan zamanaýi ózgeristerge qarsylyq baiqalmaidy. Qazir tipti shetelde turyp kelgen qandastyrymyz da elimizdegi bul ózgeristerge oń baǵa berýde. Elimizdiń sandyq júiege, jasandy intellekt pen zamanaýi tehnologiiaǵa tez beiimdelýi aitarlyqtai baiqalyp otyr. Máselen elimizdiń sot júiesi tsifrlyq damýǵa eń alǵashqylardyń biri bolyp ótti. Ásirese álemdi jailaǵan kovid juqpaly derti kezindegi karantinde de elimizdiń sot júiesiniń jumysy toqtamady. Tsifrlyq júie arqasynda onlain sot otyrystaryn uiymdastyryp, halyq úide otyryp aq sot otyrystaryna qatysýǵa múmkindik aldy.
Bul týraly Almaty qalalyq Medeý aýdandyq sotynyń hatshysy Aigúl Qosanova «Jasandy intellekt júiesin engizý halyqtyń óz ýaqytyn únem¬deýine jáne materialdyq resýrstaryn ońtaily paidalanýyna múmkindik beredi. Mundai avtomattandyrylǵan júie halyqtyń sotqa degen senimin de arttyrady. Sonymen qatar sýdialarǵa túsetin júk¬te¬meni tómendetýge yqpal ete¬di. Al bul úlken kómek. Qazir sottardyń júktemesi úlken másele bolyp turǵan kezeńde bul másele ózekti. Algoritmge negizdelgen nei¬ron¬dyq jeli milliondaǵan sot ak¬tisin taldaidy jáne sýdia¬larǵa eldegi uqsas ister boiynsha statis¬tika men basqa da qajetti máli¬met¬terdi usynyp otyrady. Árine, jasandy intellekt sýdialardy almastyra almaidy, alaida kúndelikti júktemeni jeńildetedi. Sonymen qatar ja¬sandy intel¬lektini qoldaný adam resýrstaryn únemdeýge, qa¬telikterdi azaitýǵa jáne sýdia-larǵa kúrdeli isterge jiti nazar aýdarýǵa múmkindik beredi. Bul, óz kezeginde, azamattardyń sot tóre¬ligine qol jetkizýin jeńil¬dete túsedi. Aldaǵy ýaqytta bul ońtaily múmkindikter tipti arta túsýi de múmkin» deidi.
Osy oraida bul máselege elimizdiń oń kózqarasy yqpal etti dei alamyz. Óitkeni memleket basshysy tarapynan ár ministrlikte óz salasyna tsifrlyq ózgeris jasaý kartasy bolýy qajettigi aitylǵan bolatyn. Osyǵan deiin tsifrlyq damý satysynan ótken Singapýr tájiribesi boiynsha tiimdi júzege asqan bul ózgeris bizdiń elimizde de bes jylǵa jetpei óziniń oń nátijesin berdi. Ol kartada ministrlikterge qarasty salalarǵa aldaǵy bes jyl ishinde qandai tehnologiianyń jappai engiziletini týraly málimet te bolýy kerektegi mindetteldi. Nátijesinde Úkimet tarapynan 87 memlekettik málimetter bazasynan quralatyn derekqor qalyptastyrdy. Qazirgi tańdaǵy saladaǵy ózgeris osy kartanyń nátijesi dep aita alamyz. Bul turǵyda Prezident «87 memlekettik málimetter bazasynan quralatyn derekqor qalyptastyrdyq. Alaida jasandy intellektiniń ozyq úlgilerin jasaý úshin munyń ózi azdyq etedi. Sondyqtan memlekettik jáne kommertsiialyq sektordaǵy iesi naqtylanbaǵan derekterdi jinaqtai bergen jón. Sondai-aq derekterdi basqarý júiesiniń biryńǵai arhitektýrasyn engizgen durys.
Biz qýaty kúshti sýperkompiýter qurýǵa kiristik. Ol ǵalymdarǵa ǵana emes, sonymen qatar bizdiń naryqta jumys isteitin túrli kompaniialarǵa da qoljetimdi bolady. Bul qadam «aýqymdy derekterdi» keńinen qoldanýǵa tyń serpin beretinine senimdimin. Sońǵy jyldary ǵylym salasyna bólinetin qarjy aitarlyqtai kóbeidi. Sonyń arqasynda ministrlikter zertteý institýttarymen birlese otyryp, jasandy intellektini óz salasynda qoldanýǵa múmkindik beretin jobalardy usyna alady. Iaǵni, elimizdi álemdegi «tsifrlyq kóshpendilerdiń ordasyna» ainaldyrýymyz qajet. Bir sózben aitqanda, zamannyń aǵymynan qalmaý kerek. Tsifrlyq tehnologiiany neǵurlym jedel ári tiimdi paidalansaq, damý qarqynymyz da soǵurlym tabysty bolmaq. Álemde aldaǵy birneshe jylda osy salaǵa bir trillion dollardan astam investitsiia salynady degen boljam bar. Jasandy intellekt ony damyta bilgen elderdiń ishki jalpy ónimine aitarlyqtai úles qosýy múmkin. Jasandy intellektiniń múmkindikterin tolyq paidalansaq, bilim ekonomikasyna tyń serpin beremiz» degen bolatyn.
Iaǵni bul baǵyttaǵy jumystar aldaǵy ýaqytta da jalǵasa bermek. Elimizdiń damýyna tyń serpin beredi dep kútilip otyrǵan tsifrly dáýir jetistikterinen qazir qoǵam zor úmit kútip otyr.
