Kez kelgen salanyń damýy úshin oǵan qolaily jaǵdai týǵyzatyn zańnama qajet. Biyl elemizdegi ǵylymnyń órisin keńeitetin sý jańa «Ǵylym jáne tehnologiialyq saiasat týraly» zań qabyldanyp, qoldanysqa endi. Iá, buǵan deiin de ǵylymdy damytýǵa qatysty zańnamalar jańaryp, oǵan tiisti ózgerister men tolyqtyrýlar engizilip kelgenin bidemiz. Biraq zaman bir orynda turmaidy. Qazir kez kelgen sala kún ótken saiyn ózgerip, jańarýda. Sondyqtan elimizdegi ǵylymdy damytýǵa qatysty jańa zańnyń paida bolýynan elimiz utpasa, utylmaityny anyq.
Endigi kezekte jazda qabyldanǵan «Ǵylym jáne tehnologiialyq saiasat týraly» zań otandyq ǵylymdy qalai damytady degen suraqtarǵa jaýap izdep kórsek. Mamandardyń sózinshe, jańa zań eldiń ǵylymi áleýeti men tehnologiialyq saiasatyn jan-jaqty damytýǵa baǵyttalǵan.
Onyń negizgi maqsattary Qazaqstannyń básekege qabilettiligin arttyrý úshin ǵylymi jetistikterdi óndiriske engizip, ǵylymǵa qatysty strategiialyq, kásibi jáne áleýmettik máselelerdi sheshýdi kózdeitinin aita ketýimiz kerek.
Qazirgi tańda damyǵan elder ǵylym men óndiristi túiistirip úlken ekonomikalyq jetistikterge jetip otyrǵan jurttyń bári biledi. Táýelsizdik jyldary bizdiń elimizde de ǵylym men óndiristiń arasyn bailanystyrý úshin kóptegen jumystar atqaryldy. Ókinishke orai, onyń bári nátijeli boldy dep aita almaimyz. Ǵalymdardyń ǵylymi-zertteý jumystarynyń bári kommertsiialanyp, tabys tapqan joq. Shyndyǵyn aitsaq, bul baǵyttaǵy jumystardy júzege asyratyn ǵalymdar da, kásipkerler de daiyn bolmai shyqty.
Keńes zamanynda ǵalymdar memlekettiń qarjylandyrýmen ǵylymi-zertteý jumystarymen alańsyz ainalysty. Al onyń nátijesin óndiriske engizýge memleket jaýapty boldy. Bul iske ǵalymdar basyn aýyrtpady desek te bolady.
Al naryq zamanynda ǵalymdar kóz maiyn taýysyp, zerttegen jumystarynyń kommertsiialanyp, birinshi kezekte ózine, odan keiin elge paidasyn tigizýi kerek ekenin birden túsinip ketpedi. Qazaq ǵalymdarynyń naryqtyń osy basty talabyn túsinýi úshin ondaǵan jyl ótti.
Qazir ǵalymdar ǵylymi-zertteý jumystarynyń nátijelerin tartpaǵa salyp qoimai, onyń óndiristi órkendetetin kúshke ie kenin túsindi. Osy rette elimizde ǵylymi jumystardyń nátijelerin kommertsiialaý uǵymynyń keń taraýyna syrt elderde oqyp kelgen qazaq jastary airyqsha yqpal etkenin aita ketýimiz kerek. Biyl qabyldanǵan «Ǵylym jáne tehnologiialyq saiasat týraly» zań aldaǵy ýaqytta elimizde ǵylymdy kommertsiialaýǵa keńinen jol ashatyny sózsiz.
Osy rette taǵy aita ketetin másele, qazaq ǵalymdary uzaq jyldar boiy qoldanbaly jáne irgeli ǵylymdar boiynsha ǵylymi-zertteý jumystarymen ainalysyp kelgen-di. Irgeli ǵylymdar boiynsha júrgizilgen zertteýler jalpy ǵylymnyń máselelerin sheshýge baǵattalsa, qoldanbaly ǵylymdar negizinen óndiristi órkendetýge negizdelgen bolatyn. Táýelsizdik jyldary bizder osy eki baǵyttyń qaiysyna basymdyq berý máselesine bas qatyrmadyq.
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev óziniń Joldaýynda elimizdegi jetekshi ýniversitet men Ǵylymi-zertteý instiýttardyń bazasynda qoldanbaly ǵylymdy damytyp, ony óndiriske engizýge basymdyq berý týrasynda naqty tapsyrma bergennen keiin ǵana baǵytymyz aiqyndaldy desek bolady. Qazirgi tańda osy baǵyttaǵy jumystar ýniversitet qabyrǵalarynda qarqyndy júrip jatyr. Al jańadan qabyldanǵan zań bul baǵyttaǵy jumystardy júieli túrde júrgizýge jol ashatyny sózsiz.
Sóz sońynda aitatyn taǵy bir másele jańa zań boiynsha aldaǵy 2025 jyldyń 1 qańtarynan bastap ǵylymi-zertteý, ǵylymi-tehnikalyq jáne tájiribelik-konstrýktorlyq jumystarǵa jumsalǵan shyǵyndarǵa salyqtyq jeńildikter men shegerimder engiziletin boldy. Osy rette mundai jeńildikterdi akkredittelgen ǵylymi jáne ǵylymi-tehnikalyq qyzmet sýbektileri paidalana alatynyn eskertemiz.
Mamandar atalǵan shara kásiporyndardy ǵylymi zertteýler men ázirlemelerge investitsiia salýǵa yntalandyra túsetinin alǵa tartýda. Ádette kásiporyndar memleket tarapynan qandaida bir jeńildikke ie bolýǵa udai umtylatyny bárimiz bilemiz. Aldaǵy ýaqytta elimizdegi kásiporyndar ǵylymi mekemelermen birlesip, ǵylymi-zertteý jumystarynyń nátijelerin óndiriske engizetin bolsa, olar salyqtyq jeńildikke ie bolady. Keleshekte mundai stimýldy kásipkerlik orta barynsha paidalanyp, ǵylymdy kommertsiialaýǵa óz úlesterin qosatynyna senimdimiz.
