Jańa álipbi – jańa dáýir bastaýy
A. Baitursynuly atyndaǵy til bilimi institýtynyń basshysy, Ulttyq komissiianyń múshesi Erden Zadauly Qajybek, atalǵan institýttyń ǵalymdary, oblysymyzdaǵy irgeli oqý orny sanalatyn I. Jansúgirov atyndaǵy Jetisý memlekettik ýniversitetiniń ǵalymdary, jergilikti atqarýshy organdar belsendilik tanytyp, súbeli úles qosýda.
Til saraiynda ótken «Jańa qazaq álipbiin engizýdiń ǵylymi jáne uiymdastyrýshylyq negizderi» atty seminar-keńeste Almaty oblysynyń tilderdi damytý jónindegi basqarmasynyń basshysy Aidar Bashbaev osylai dedi.
Óz sózinde basqarma basshysy óńirde qazaq tili álipbiin latyn grafikasy negizindegi álipbige kóshirý jónindegi «Jańa álipbi – jańa dáýir bastaýy» atty jumys toby qurylyp, el ishinde aqparattyq-túsindirý jumystaryn júrgizgenin de aitty. Barlyq aýdan, qalalardyń 70 eldi mekenin qamtyǵan kezdesýlerde 12 myńan asa adam qamtylǵan.
Seminar keńesti ashyp, júrgizgen Aidar Karbozuly qazaq álipbiin latyn álipbiine kóshirý boiynsha ártúrli taqyrypta dóńgelek ústel, konferentsiia, kezdesý, pikir almasý, aqparattyq saǵat, forým, debat, aktsiia, seminar, brifing ótkizilgendigin, mundai jumystar aldaǵy ýaqytta jalǵasyn tabatyndyǵyn tilge tiek etti.
– Latyn álipbiine kóshý – ulttyq bolmysymyzǵa qaitý dep túsiný kerek. Elbasymyzdyń ózi muny rýhani jańǵyrýdyń birinshi sharasy retinde júzege asyryp otyr. Nege? Sebebi álipbidi reformalaý arqyly biz tilimizdegi ulttyq naqyshty, ulttyq júieni saqtai alamyz. Al ulttyq júie saqtalatyn bolsa, onda miymyzdaǵy dúnieni tanityn ulttyq neirondarymyz jumys jasaidy, – dedi «Jańa ulttyq álipbi negizindegi jazý reformasy: problemalar men sheshý joldary» atty taqyrypta baiandama jasaǵan A. Baitursynuly atyndaǵy til bilimi institýty direktorynyń orynbasary Anar Fazyljanova.
Sondai-aq, ol osy reforma týraly qoǵamda san túrli pikirlerdiń aitylyp júrgenin aitty. «Ásirese, til tanýshy mamandardyń basynda ártúrli mifter órip júr. Mif degen shyndyqqa janaspaityn, biraq shyndyq sekildi qabyldanatyn ustanymdar. Máselen, «Álipbi reformasy – árip aýystyrý ǵana dep túsinedi. Qysqa, merzimde «op-ońai» ótedi. Oǵan eshqandai kúshti jumsaý qajet emes ekenin aitady. Sonymen qatar, latyn grafikasyna kóshe qalsaq qoǵamda aǵylshyn tilinde sóileýshilerdiń qatary tez arada ósip, bárimiz derlik aǵylshyn tilinde sóilep ketemiz deýshiler kóp. Tipti, osy turǵyda suqbat berip júrgen saiasatkerler de bar. Taǵy biri – otandyq softylar ózdiginen damyp shyǵa keletinin aitady. Iaǵni, latynǵa kóshsek, sof jasaityn qazaqtar kóbeiedi. Biz IT álemde aldyńǵy qatarǵa ie bolamyz degen oida. Álbette, armandaý jaqsy. Biraq, munyń bárin bir ǵana latyn grafikasyna kóshýge aparyp tirep, qarap otyrý degen durys emes», – degen Anar Muratqyzy árbir mifke qatysty problemalardyń sheshý joldaryn da atap ótti.
Baiandamashynyń sózinshe, latyn qarpine kóshýde grafikalyq keńistikterdiń aýmaǵy ózgeredi. Iaǵni, buǵan deiin úlken sheńber ishinde kirill grafikasynyń keńistigi bolyp kelse, latyn grafikasyna kóshýde onyń keńistigi keńeimek. Sonymen qatar, aǵylshyn tilin úiretinin mamandardyń qazaq tiliniń grammatikasyn jaqsy bilýi kerek degen oi da aityldy.
– Bul – jalpyhalyqtyq reforma. Biraq, ony júzege asyrýshy avangard bolady. Kez kelgen istiń basynda júretin kúsh. Olar kimder degende: tiltanýshylar, qazaq tiliniń oqytýshylary, qazaq tiliniń muǵalimderi, til saiasatynyń menedjerleri, IT-mamandary» bolyp tabylady. Endeshe, bul máselege erekshe jaýapkershilikpen qaraýymyz tiis, – dedi Anar Fazyljanova.
Latyn álipbiine kóshýdi tabysty júzege asyrý jolyndaǵy máselelerdi ortaǵa salǵan seminarda A. Baitursynuly atyndaǵy til bilimi institýynyń direktory Erden Qajybek, I. Jansúgirov atyndaǵy Jetisý memlekettik ýniversitetiniń qazaq tili men ádebieti kafedrasynyń meńgerýshisi, filosofiia doktory Aina Rahimova, oblystyq bilim basqarmasynyń bas mamany Roza Turǵanbaeva baiandama jasap, keleli oilarymen bólisti.
Jiyndy qorytyndylaǵan oblystyq til basqarmasynyń basshysy Aidar Karbozuly latyn álipbiine kóshý – qazaq halqynyń alǵa jyljýyna, jańa zaman talabyna sai ósip-órkendeýine, bolashaqta elimizdiń jan-jaqty damýyna úlken úles qosyp, jemisi men jeńisin ákeletinin aitty.
