Aidos Sartaidyń AQSh-qa qonys aýdarǵanyna 4 jyldyń júzi boldy. Bastapqyda arnaiy vizamen sapar shekken ol, jaqynda Green card-qa ie bolǵan. Osy tusta Aidos myrza Dalanews.kz-ke AQSh-taǵy ómir salty men jumys naryǵyn, qala berdi viza men grin-karta alý jolyn bólisip ótti.
Keiipkerimizdiń sózinshe, Ámirikaǵa sapar shegýine pandemiia tikelei áser etken.
"Pandemiia talai adamnyń qarjylyq jaǵdaiyn quldyratyp jiberdi. Jumys birde bar, birde joq. Bir shetinen jalaqy da mardymsyz boldy. Bereshegim de kóbeie bastady. Munyń sheshimin tabý kerek boldy. Sonyń biri – Ámirikaǵa barý edi. 2020 jyldyń jazyna qarai men AQSh-qa attandym", - deidi ol.
Al viza alýyna alys qurlyqta turatyn dostary kómek qolyn sozǵan.
"Dostaryma qarap, men de viza alýǵa sheshim qabyldadym. Sóitip, olar maǵan osy ispen ainalysatyn mamannyń nómirin berdi. Viza alý anaý aitqandai ońai emes, mamannyń aqyl-keńesin qulaǵyma quiyp, konsýldyń aldyna bardym. Munda ár adam óziniń jeke strategiiasyn qurýy kerek. Biz jubaiym ekeýimiz vizaǵa tapsyrysty bir ýaqytta berdik jáne qaityp kelerimizdi rastaityn argýmentimiz boldy. Ámirikaǵa qydyryp bararymyzdy, al balalarymyzdyń Qazaqstanda qalaryna aktsent berdik.
Viza boiynsha keńes bergen maman, naqty shtatty tańdaý kerektigin aitty. Al biz Pensilvaniia shtaty, Pittsbýrg qalasyna baramyz dep sheshim qabyldadyq. Eger búkil Ámirikany sharlaimyz deseńiz, konsýldyń kúdigin týǵyzasyz. Úshinshisi, tólqujatyńyzda túrli vizalardyń bolýy edi. Ásirese, Eýropanyń Shengen vizasy, Angliia nemese Kanadaǵa barǵanyńyzdyń aiǵaǵy bolsa, viza alý ájeptáýir jeńildeidi.
Dei turǵanmen, munyń ózi de sizdiń viza alýyńyzǵa tolyq kepildik bermeidi. Qatty qobaljýdyń da qajeti joq. Psihologiialyq daiyndyq kerek. Elshiliktegi mamandardy aldaý múmkin emes, sebebi siz ben biz sekildi azamattardyń minez-mulqyn ábden tanyp alǵan. Sol úshin táýekel etip barý kerek. Meniń jaǵdaiymda baǵym jandy dep aita alamyn", - deidi keiipkerimiz.
Onyń sózinshe, Ámerikada tabys tabamyn degen adamǵa múmkindik kóp. Álbette kedergiler de kezdesedi. Oǵan biriniń tózimi jetse, endi biri kúizelistiń quzyna qulaidy.
"Munda barlyǵy adam úshin, adamnyń qolaily ómir súrýi úshin jasalǵan. Búkil infraqurylym adamnyń qajetine qyzmet etedi. Jurttyń júzi jyly. Qaida barmasań da, árdaiym kúlimsirep júredi. Iá, bizge qaraǵanda kriminal joǵary.
Bul elge aiaq basqan adam kinolardan kóretin ómirdi kútedi. Meniń jaǵdaiymda bári oidaǵydai boldy ári josparlaryma sáikes keldi. Sebebi, men osyndaǵy qazaqtardyń ortasyna top ete qaldym (joldas-joralarym jáne inim kútip aldy). Alǵashqy ýaqytta baspana turǵysynan qinalǵan joqpyn. Ras, barlyǵynyń bulai joly bola bermeidi.
Bóten elge, bóten jerge tanys-tamyry joq, kók tiynsyz keletin adamdar da bar. Arman etip kelgen Ámirika qabaq shytyp kútip alǵan kezde "bári qurysyn" dep keri ketip qalatyndar da kezdesedi", - deidi Aidos myrza.
Keiipkerimizge AQSh-tyń ómir saltyna beiimdelý úshin biraz ýaqyt ketken.
"Eliń men jerińdi tastap, múlde jańa ortaǵa túsken kezde úlken adaptatsiiadan ótesiń. Qaitqyń keletin sátter de bolady. Sol kezeńge shydas berý kerek, ári qarai Ámirikanyń ómir daǵdysyna beiimdelip, tolqynǵa ilesip ketkenińdi ańǵarmai da qalasyń", - deidi ol.
Onyń sózinshe til máselesi ámirikalyq ortaǵa beiimdelýdiń basty faktorynyń biri.
"AQSh-qa barýdy armandaityn qazaqtar qazirden bastap aǵylshyn tilin qolǵa alýy qajet, erinbeńizder. Aǵylshyn tilin meńgerý arqyly óz-ózińizge investitsiia quiasyz", - deidi keiipkerimiz.
Keiipkerimizdiń aitýynsha, AQSh-ta úidi jalǵa alýdyń jyry kóp, qaǵazbastylyq bar.
"Qazaqstanmen salystyrǵan kezde, biýrokratiia joǵary. Sizdiń ótken-ketken tarihyńyzdy muqiiat tekseredi. Bacground chek, iaǵni biografiialyq maǵlumattar talap etiledi. Naqtyraq aitsaq, adamnyń kredittik reitingi, odan bólek sottalǵan-sottalmaǵanyn rastaityn qujat, bilim deńgeii, jumys tarihyn elekten ótkizedi. Sol úshin alǵash taban tiregen ýaqytta qujattardyń tolyq bolmaýynan úi jaldaý óte qiyn bolady.
Úi jaldaý quny shtat pen qalaǵa bailanysty ózgeredi. Mysaly, biz dostarymyzben eki bólmeli páterge 1300 dollar tóleimiz. Al jeke úi men kottedj baǵasy 1500-2000 dollardan bastalady. Al sapasy jaqsy kottedjderdiń baǵasy 2500-3000 dollardy quraidy. Boston, San-Frantsisko, Los-Andjeles syndy qalalarda bir bólmeli páterdi jaldaý quny 2000-2500 dollarǵa jetedi”, - deidi.
Sonymen qatar ol kólik baǵasyn da sóz etti.
"Kólik quny asa qymbat emes. Júrip turǵan, sapasy jaqsy kólikterdi 4000-5000 dollarǵa alýǵa bolady. Ámirikanyń unaityn bir tusy – ortasha jalaqy 4000-4500 dollar dep esepteitin bolsaq, artyq shyǵynsyz bir aida kólik tebýge múmkindik bar".
Ilgeride aǵylshyn tilin meńgerý máselesin beker sóz etken joqpyz. Aidos Sartaidyń aitýynsha, Ámirikada aǵylshynyń álsiz bolsa, qara jumysqa jegilesiń.
"Jalpy kez kelgen migrant Ámirikaǵa alǵash kelgende qujaty bolmaidy. Sol úshin alǵashqy ýaqytta astyrtyn, ruqsatsyz jumys isteidi. Kóp jaǵdaida buǵan adamnyń aǵylshyn tilin meńgermeýi sebep bolady. Bul – óte aýyr kezeń. Qujatyń bolmaǵasyn qolyń bailaýly. Bankterdiń ózinde kartany áreń ashasyń. Buǵan da shydaý kerek. Qujat máselesi rettelgesin jumys tabý da jeńildeidi", - deidi ol.
Osy tusta ol óziniń jumysyna toqtalyp ótti.
"Men tamaq jetkizý jáne taksilik qyzmetti qatar atqaramyn. Jalpy, bul - aýqymdy taqyryp. Eń bastysy, eńbegiń aqtalady. Mańdai terińdi syǵyp, jumys isteseń, tapqan tabysyń sonshalyqty mol bolady. Eńbek aqtalmasa, adamdar bas saýǵalap AQSh-qa aǵylmaityn edi. Sońǵy 4 jyldyń ishinde 10 milliondai migrant Ámirikaǵa kirdi desedi. Al qara jumysta joǵary tabys tabý óte qiyn. Kóbine adamdar júk tasymalyna shyǵady. Tabysy ortashadan joǵary. Biraq, bul jumysqa kópshiliktiń beli shydamaidy", - deidi Aidos Sartai.
Aitýynsha, mundaǵy adamdardyń basym bóligi "nápaqasyn" jetkizý qyzmetinen tabatyn kórinedi.
"Basqa qalalardaǵy tynys-tirshilikti bilmedim. Pittsbýrg qalasynda tamaq jetkizý servisinen táýir tabys tabýǵa bolady. Taksiletkenniń de berekesi bar. Negizgi jumys – osy. Qazaqtardyń qarasy endi-endi kóbeiip keledi. Ámerikaǵa kóshý úrdisi elimizde 2010 jyldan bastap qarqyn aldy. Menińshe, ýaqyt óte AQSh-ta qazaqtardyń úlken kommiýnitii qurylady. Qazirgi tendentsiianyń ózi osyǵan ákele jatyr", - deidi keiipkerimiz.
Aitýynsha, bul elde komfort ómir súrý úshin 15– 20 myń dollardyń tóńireginde tabys tabýyń kerek. Alaida TMD-dan keletin qaýym túsine bermeitin niýanstar bar.
"Bul elde tabysyńyzdyń 30-35 paiyzy salyqqa ketedi. Saqtandyrý máselesi de mindetti. Kólik ne úi alsańyz, tipti densaýlyq máselesi boiynsha arnaiy saqtandyrý engizilgen".
Aidos Sartai jaqynda AQSh-tyń turaqty turǵyny ári rezidenti ekenin rastaityn jeke kýálikke ie bolǵan. Ony qazaqsha "kók karta" dep ataidy. Osy qujaty barlar elde esh kedergisiz jumys istep, kirip-shyǵyp júre beredi. AQSh azamattarymen teń oqyp, biznes ashyp, áleýmettik kómek ala alady. Osy tusta Aidos myrza grin-karta alýdyń jolyn bólisti.
"Grin-karta alýdyń joly kóp. Mysaly, grin kartany lotereia utyp alý arqyly, bosqyn nemese saiasi bosqyn statýsy arqyly, jumysshylarǵa arnalǵan baǵyt boiynsha alsa bolady. Onyń túri kóp.
Ózim jumysshylarǵa arnalǵan baǵyt boiynsha grin-karta aldym. Jalpy bul baǵyttyń, men biletin, tórt túri bar: EB1, EB2, EB2 NIW, EB3. Tolyǵyraq ár baǵyt boiynsha qarap alsańyzdar bolady. Men óz baǵytym týraly aityp keteiin. Onyń ishinde meniki EB2 NIW (Employment-Based 2 National Interest waiver).
Bul baǵyttyń artyqshylyǵy(EB2 NIW) jumys berýshini jáne belgili bir jumys ornyn kórsetýdi qajet etpeidi. Biraq ózińiz tapqan jumysyńyz nemese ashqan isińiz (biznes) Ámirikanyń ulttyq múddesin (national interest) qorǵaityn jáne osy elge paida alyp keletin is bolýy kerek. Sol úshin siz ózińizdiń bilimdi jáne tájirbieli maman ekenińizdi dáleldeýińiz kerek.
Bul baǵyt boiynsha tapsyrý úshin eki negizgi talap bar:
1. Sizde ýniversitet oqyǵan diplomyńyz bolýy kerek. Minimým bakalavr.
2. Oqyǵan mamandyǵyńyz boiynsha eń keminde 5 jyl tájirbieńiz bolýy kerek. Tájirbieni magistrdiń diplomymen de jabýǵa bolady.
Sonymen qatar qosymsha sizdi jaqsy maman retinde dáleldeitin qujattardy tapsyrsa bolady. Mysaly, ártúrli sertifikat, litsenziia, maqtaý qaǵazdary t.b.
Budan basqa, basynda aitqanymdai, tapqan jumysyńyz nemese ashatyn isińiz týraly aqparat tapsyrýyńyz kerek. Onyń Ámirikanyń ulttyq múddesin (national interest) qorǵaityn jáne AQSh-qa paida alyp keletin is ekenin dáleldeý kerek. Qysqasha osylai.
Meniń bilimim de, tájirbiem de energetika salasymen bailanysty. Sol úshin energetika boiynsha is ashamyn dep dokýmentterimdi tapsyryp, grin-kartaǵa qol jetkizdim. Búkil protsesske 3 jyl 3 aidai ketti. Qazirgi tańda jobany iske asyrýǵa kirisip kettim", - deidi ol.
Keiipkerimizdiń aitýynsha, Amerikada saiasi mádeniet jaqsy damyǵan.
"Osy tusta basymnan ótken bir keiske toqtalyp óteiin. Mysaly, meniń grin-kartam ýaqyt jaǵynan keshiktirildi. Osylaisha men shtatymyzdyń kongress-výmenine júginip, grin-kartamnyń keshiktirilip jatqanyn aityp, kómek suradym. Bir qyzyǵy, ol birden jaýap berdi. Artynsha shtattaǵy advokat bailanysqa shyǵyp, olarǵa ótinish jiberetinin jetkizdi. Osy sátte riza bolǵanym sonshalyq, eger bolashaqta AQSh azamaty atanyp jatsam, osy basshyǵa daýys beremin degen nietim boldy. Sebebi olar maǵan uzaq perspektivada bolatyn máseleni demde sheship berdi", - deidi ol.
Al AQSh-qa qonys aýdarǵan qazaqtar mundaǵy ózindik mádeniet pen tártipke baǵynýy tiis.
"Qazaqstandaǵy túsinikpen Ámirikada júrý óte qiyn. Zań múltiksiz jumys isteidi. Al adamdardyń reaktsiialary ártúrli bolady. Erejelerdi eskerip, saqtyqta júrý kerek", - deidi Aidos Sartai.
