Freedom Inside '26

 Goloshekin men Nazarbaevqa tán ortaq nárse bar – rejisser Temenov

 Goloshekin men Nazarbaevqa tán ortaq nárse bar – rejisser Temenov
ADAL Adam arnasyna teatr jáne kinorejisser, stsenarist, akter, Qazaqstannyń halyq ártisi Talǵat Temenov suhbat berip, elimizdiń Nazarbaev júiesi kezinde tozaqqa ainalǵanyn, ideologiianyń tek halyqty aldaýǵa qurylǵanyn tilge tiek etti. 

Sondai-aq, ol Qańtar qyrǵynyna memlekettik tóńkeris dep baǵa berip, revanshisterdiń amaly júzege aspai qalǵanyn da jetkizdi dep jazady Dalanews.kz.

«70 jylǵa sozylǵan azaptan keiin 30 jyl boiy tozaqqa tústik»


 Talǵat Temenov áńgimesiniń basyn «Qazaq halqy ózge ultpen salystyrǵanda baǵy janbaǵan elmiz. Óitkeni, biz 100 jyldan astam kommýnistik, fashistik qoǵamnyń qurbany boldyq», – dep bastady.  «Bolshevizm – fashizmniń bir túri. Lenin bilikke kelgen soń qazaq halqynyń mańdaiynan sor ketken joq. Halyq qyryldy, toz-tozy shyqty. Memleket degen aty bolmasa, ulttyǵymyzdan, bolmysymyzdan airylyp qalǵan halyqpyz.

70 jylǵa sozylǵan azaptan keiin 30 jyl boiy tozaqqa tústik. Tozaqtyń bir qasieti –tozaqqa túsken adam shyndyq ekenin biledi. 70 jyl boiy shala shyndyq bolsa, 30 jyl boiy shyndyqty túgel joǵalttyq.


Shyndyq – kún men túndei, sý men qumdai, aspan men jerdei nárse. Biz shyndyqtan ada boldyq. Qai salada da oiymyzdy ashyq aita almadyq. 70 jyl boiy áńgimeni as úide aitsaq, búginde as úide de aita almaimyz. Ótirik ózeýrep órge shyqqanda shyndyq shyryldap jylaityn bolady...», – dedi suhbatta.

«30 jylda qulaqtan tepken ideologiia boldy»


 –  Qazaq halqy qashan da optimist bolǵan. «30 jylda erteń damyǵan 50, 30 eldiń qataryna kiremiz. Arab, sheihtardan artyq ómir súretin bolamyz dep, qazaqsha aitqanda qulaqtan tepken ideologiia boldy. Durysy, ideologiia bolǵan joq. Ideologiianyń barlyǵy adamdy aldaýǵa quryldy. Adamnyń bolmysy úmit pen shyndyqpen ómir súredi. Tipti, shyndyq ólgen kezde de adam úmitpen ómir súredi. Sońǵy úmitimiz – prezident Toqaevta. Eger ol úmitti aqtamasa, qazaq halqynyń basynan sory ketpegen el bolamyz.

Qazaq eliniń baqytty kezeńi 1925 jylǵa deiin boldy. Goloshekin memleket basyna kelgennen bastap qazaq halqy naǵyz qasiretti, náýbet kúnderdi bastan ótkizdi. Batyrlardy, jaýyngerlerdi joǵalttyq. Elimizden, jerimizden airyldyq. Biraq halyq tozsa da halyq bolyp qaldy. 30 jyl atom bombasynyń qurbany boldyq, odan keiin asharshylyqtyń poligony boldyq. Sol Goloshekin«Qazaq degen kim, olar adam ba eken, olar – maldar» degen. Qazaqqa degen dushpandyq, óshpendilik, jekkórinishtilik onyń da túbine jetip, 1941 jyly atyldy. Alaida, onyń ornyna kelgen, pasportynda «qazaq» dep jazylǵan «goloshekinderdi» qaitemiz? Bizdiń aldymyzda turǵan bir-aq nárse: qazaq halqy qaitip óz bolmysyn saqtaidy, qazaq eli qaitip baqytty el bolady? Kedeishilikten, tarshylyqtan, joqshylyqtan, qulshylyqtan halyqty qalai qutqaramyz? Bizge ulyna, halqyna, eline, tiline jany ashityn azamattar kerek!

 «Nazarbaev Dimekeńdi alaqanyna salǵanda, keshegi qańtar oqiǵasy bolmas edi»


–  Goloshekin men Nazarbaevqa tán ortaq nárse: Goloshekin kezinde Sáken, Ahańnan bastap búkil ziialy qaýym ókilderin «halyq jaýy» dep attyq. Al bergi zamanda Altynbek, Zamanbek halyq jaýy ma edi? Kerisinshe, olar halyqtyń sózin sóilegen, muńyn joqtaǵan azamattar. Joǵary qyzmette istegen qanshama azamat ún-túnsiz ketti. Aýhadiev, Áýelbekovti bilemin. Saǵadat Nurmaǵambetov soǵystan batyr bolyp kelip, alǵashqy Qorǵanys ministri qyzmetin atqardy. Ol qyzmetten eki kitaby jáne bloknotymen ǵana ketken. Osynshama taza, adal, dana, kemeńger, qarapaiym adamdy kórip tańqaldym. Ishtei basymdy idim. Sol sekildi Dimekeńniń de 30 jyl boiy qadirin bilmedik.

Kóp adamdar sonyń shapaǵatymen óskender. Sol shapaǵatty kórip, ózine tas atqan adamdar boldy. Biraq jaqsy shákirt ustazynyń jaǵdaiyn jasaidy, týǵan kúnine barady, qurmetteidi. Nazarbaevtyń ustazyna degen qurmeti joq boldy.


Eger Nazarbaev Dimekeńdi alaqanyna salǵanda, keshegi qańtar oqiǵasy bolmas edi. «Arbanyń aldyńǵy dóńgelegi qalai júrse, sońǵy dóńgelegi de solai júredi».

Tatarstannyń prezidenti Mintemer Shaimievti syrtynan syilaimyn. Ol ózi ketken soń ornyna Rýstam Minnihanovty qoidy. Biraq onyń birde-bir isine aralasqan joq. Qazan qalasyna barǵanda jergilikti halyqtyń «abyz» dep qurmetteitinin estidim. Nazarbaevty janyndaǵy adamdar azǵyrdy. Shaimievke de mańaiyndaǵylar «ketpeńiz» degen shyǵar. Degenmen, onyń aqyldylyǵy, kemeńgerligi sol, der kezinde ketti. Osylaisha, tatar halqynyń abyzy bolyp qaldy. Ókinishke qarai, bizde abyz qalmady. Áitpese, Nazarbaevtyń abyz bolatyn jóni de, tegi de, orny da boldy.

Jeltoqsan men qańtar aiy – qashan da qazaq halqynyń sory. Hrýshev Dimekeńdi 1956 jyly 16 jeltoqsanda qyzmetinen aldy. Ekinshi, 1986 jylǵy Jeltoqsan kóterilisi, úshinshi 2022 jylǵy qańtar qazaq halqynyń tarihynda qanmen jazyldy. Qanshama bozdaq qyryldy, qanshama shańyraq ortasyna tústi, qanshama taǵdyr syndy. Tipti, naqaqtan-naqaq sábi de atyldy. Bul bizdiń qaraly kúnniń biri. Bul – memlekettik tóńkeris. Toqaevtyń ýystan shyǵyp bara jatqanyn keshirmegendikten jasalǵan dúnie. Ony uiymdastyrǵandar Nazarbaevtyń qasyndaǵy jandaishaptary. Bul oryndalmaǵan revansh. Olar bir nárseden utyldy. Biz Toqaevty úrkitip, qorqytyp, qýyp ornyna qaityp kelemiz dep oilady. Toqaev oǵan kónbedi. Óitkeni, ol halyqqa, halyq Toqaevqa sendi. Al Toqaevtyń atyn jamylǵan qanisherler oǵan qara kúie jaǵyp, aqylǵa syimaityn fashizmge deiin bardy. Tyrnaq astyna ine tyǵý, útik basý – qatygezdiktiń eń joǵarǵy satysy. Halyqty ashyndyryp, qaitadan alańǵa shyǵarý úshin aldyn ala daiyndalǵan dúnieler.

Nazarbaevtyń bir nársesine rizamyn. Ol shekaramyzdy bekitip berdi. Bul qazaq halqyna jasaǵan erligi. Onyń bala-shaǵasyna, jaqyn týystaryna, isterine qatysym joq. Aitqym da kelmeidi. Adami bolmysyma kelmeidi. Bir biletinim, 30 jylda jetken jetistigimiz – shyndyq pen uiatty joǵaltqan el boldyq.