Aldaǵy EO-nyń (Eýroodaqtyń) otyrysynda 11 mln halqy bar Grekiianyń taǵdyry qalai sheshiler eken?
Grekiia premer –ministri Tsiprastyń málimdemesi kúlli Eýropanyń degbirin qashyrdy. Grekter qaryzǵa batqan. Belshesinen batqan. Biraq, Tsiprastyń úkimeti óz aitqanynan taiar túri joq. «Nesie berýshilermen jańa kelisimge otyrmaiynsha, el ekonomikasy aiaǵynan turmaidy», – deidi Tsipras.
Áste, Briýssel mundai qadamǵa barmaidy. Oiyn erejesin ózgertkisi joq. Ásirese eýropalyq qaýymdastyqtyń kóshbasshysy Germaniianyń qabaǵy qatý. Qatań, óte qatań pozitsiiany ustanyp otyr. «Grekiia júktelgen mindetti oryndaýy jáne únemdi ekonomikadan bas tartpaýy tiis», – deidi.
Berlindegi Germaniia jáne Grekiianyń qarjy ministrleriniń kezdesýi salqyn aiaqtaldy. Eki eldiń kózqarasy túiispeitini jáne bir-biriniń pikirine qulaq asqysy kelmeitini anyq ańǵaryldy. Keraǵar kózqaras. Qatqan qaǵidalar...
Halyqaralyq nesie berýshilerdiń «úshtigi» Germaniia jaǵynda. Olar Grekiia úkimetinen budan burynǵy ózara kelisilgen reformalardy qatań ustanýdy jáne únemdi ekonomika saiasatynan bas tartpaýdy surap... joq, anyǵyraq aitsaq, talap etip otyr. Bul – ekonomika. Ekonomikada emotsiiaǵa jol joq. Ázir Afinynyń memlekettik qaryzy 316,9 mlrd eýrony quraidy. Bul IJÓ-niń (ishki jalpy ónimniń) 185 paiyzy.
Germaniia Grekiianyń qaryzyn keshirmeidi. Alaida, kim-kimge qaryz osy?
[caption id="attachment_9592" align="alignright" width="295"]
Qos data
1941 jyldyń sáýir aiy: natsistik Germaniia Grekiiaǵa basyp kiredi.
2010 jyldyń sáýir aiy: Grek úkimeti defoltqa qalmaý úshin qarjylyq kómek suraidy.
Bul eki oqiǵanyń aralyǵy 70 jyl jáne ekeýiniń arasynda esh bailanys joqtai kórinýi múmkin. Biraq, biz olai oilamaimyz...
Is júzinde Grekiia emes, kerisinshe, Berlin Afinyǵa qaryz. Grek parlamentiniń esep-qisabyna qaraǵanda, natsistik Germaniianyń Grekiia aldyndaǵy qaryzy Afinynyń Eýroodaq aldyndaǵy qaryzynan eki ese kóp. Alaida Berlinniń gitlerlik Germaniianyń tusyndaǵy okkýpatsiialyq zaimdy qaitarar oiy da, túri de joq.
Jaraidy, sandar sóilesinshi...
«1944 jyly sol kezgi grekterdiń úkimetbasshysy Tsolakoglýdyń qoly negizinde Germaniia, týrasyn aitqanda, kúshtep, zorlap otyryp grekterdiń Ortalyq bankinen altyn jáne aqshalai negizde 3 mlrd eýro qaryz alady. Qazirgi baǵada bul – 163,8 mlrd dollar», – deidi professor Edmýndo Faianas Eskýer (Edmundo Fayanas Escuer).
Mine, sol qaryz áli kúnge deiin qaitarylǵan joq.
Is júzinde Grekiia emes, kerisinshe Berlin Afinyǵa qaryz. Grek parlamentiniń esep-qisabyna qaraǵanda, natsistik Germaniianyń Grekiia aldyndaǵy qaryzy Afinynyń Eýroodaq aldyndaǵy qaryzynan eki ese kóp.
«Grekiianyń búginge deiingi tarihynda birde bir el oǵan dál Germaniia sekildi shúilikpegen shyǵar. Gitlerlik otarlaý tusynda el infraqurylymynyń 50 paiyzy jáne óndiristiń 75 paiyzy qirady. Bul az ba?», – deidi Madridtegi zamanaýi tarih ýniversitetiniń professory Karlos Dias (Carlos Díaz).
«Nemister Grekiianyń tabiǵi bailyǵyn Germaniiaǵa tasydy. Kúlli infraqurylymdy qurtty. Gitler áskeri halyqty qyryp-joiyp, aýyl-aimaqty órtep jiberdi. Distomo buǵan anyq dálel (Grekiianyń Distomo aýyly. «Qyzyl krestiń» dereginshe, bir aýyldyń ózinde fashisterdiń qolynan 600 adam qaza tapqan). Fashistik otarlaý tusynda ashtyq, týberkúlez jáne budan zorǵy indettiń saldarynan 300 myń grek qaza tapty», – deidi tarihshy.
Al bir kezgi Frantsiia prezidenti Sarkozidiń keńesshisi bolǵan ekonomist Jak Depldiń esepteýinshe, natsistik Germaniianyń grekterdiń aldyndaǵy qaryzy (ilgeride aitylǵan jaittyń bárin eskere otyra) 575 mlrd eýrony quraidy.
[caption id="attachment_9593" align="alignleft" width="275"]
«Bul soma Grekiianyń qaryzyn qaitaryp, qaitaryp qana qoimai, artylǵan aqshany óz ekonomikasyna baǵyttaýǵa jeter edi», – deidi Depl.
Biraq, grekterdiń dámesi sonshalyqty zor emes eken. Grekiia qarjy ministrliginiń mamandary arhivtik qujattardy qoparyp, aqyldasa kele: «Germaniia bizge 162 mlrd ótemaqy tóleýi tiis», – dep taýypty.
Demek...
Iá, demek Aleksis te (Aleksis Tsipras, Grekiia premer-ministri) aqymaq emes. Parlamentte úkimet baǵdarlamasyn tanys etken ol: «okkýpatsiialyq qaryzdy qaitarý jáne áskeri reparatsiia úshin ótemaqy talap etý – bul fashizmke qarsy qan tókken babalar aldyndaǵy mindet», – dedi.
Iá, Grekiia bul týraly búgin aityp otyrǵan joq. Biraq, burnaǵy grek basshylaryna qaraǵanda, batyl, ashyq aityp otyr. Aleksis aqymaq emes dep, ilgeride aittyq. Buǵan onyń ózi aralasqysy joq. Qaryzdy qaitarýdy ol 92-i jastaǵy – Manolis Glezosqa júktedi. Ol kim, bilesiz be? Ol 1941 jyly Afinydaǵy Akropolden natsistik týdy laqtyryp jibergen ult qaharmany, grekter úshin aty ańyzǵa ainalǵan tulǵa.
Germaniia, HH ǵasyrdyń eń iri qaryzgeri
«Berlin Afinynyń sózin qulaǵyna da ilmeidi». Birtúrli estiletin shyǵar. Biraq, Germaniia Syrty ister ministriniń orynbasary Zigmar Gabrieldiń sózi osyǵan saiady. Onyń pikirinshe, bul saýal óziniń ózektiligin joiǵan jáne jabyq taqyryp.
Nemister ekonomikalyq tabysqa AQSh-tyń arqasynda jetti. Olar mundai «márttikti» umytpaýǵa tiis. Onyń ústine Eýroodaqtyń qurylýynan bárinen buryn nemister utty. Endeshe, osy odaqty saqtap qalýǵa bárinen buryn nemister múddeli bolýy kerek.
Degenmen, jara áli jazylǵan joq. Germaniia ótkendi umytýǵa tyrysqanymen, jábir kórgender bir kezgi Berlinniń qandai bolǵanyn ara-tura jadyna salyp turady.
Eýropa, onyń ishinde ońtústik Eýropa Germaniiaǵa qol ushyn sozdy. Marshalldyń jobasyn júzege asyrý aiasynda Germaniia AQSh-tyń tarapynan ekonomikalyq kómek aldy. Munyń bári nemisterdiń tez arada aiaǵynan turyp ketýine septesti.
Muny grekter bilmeidi emes. Professor Sans Diastyń (Sanz Díaz) aitýynsha, Grekiia Batystan sol jyldary kúlli Kári qurlyq soǵystan keiingi kezeńde Berlinge kómek kórsetkendei qaiyrymdylyqty, dál sol syqyldy qarym-qatynasty kútedi.
Siz bilesiz be?
Fashistik imperiia kúiregennen keiin AQSh pen Angliia Grekiiany Ortalyq banktiń altyny men aqshasyn úptep ketken Germaniiadan qaryzyn talap etpeýge kóndiredi. Grekiia fashistik ezgiden zardap shekken, sol otarlaýdyń ótemaqysyn ala almaǵan sanaýly elderdiń biri. 1947 jylǵy Parij konferentsiiasynyń negizinde tek Italiia men Bolgariia ǵana azyn-aýlaq ótemaqy tóledi. Qaitalap aitalyq, azyn-aýlaq.
1953 jylǵy London kelisimine sai Germaniia qaryzynyń 63 paiyzy keshirildi. Eń qyzyǵy, bul kelisimge qol qoiǵandardyń arasynda Grekiia da bar-tyn...
1990 jyly qos Germaniia birikti. Sol jylǵy GDR, KSRO, GFR, AQSh, Frantsiia jáne Ulybritaniia qol qoiǵan «2 pliýs 4» kelisimin Grekiia da qoldap, osylaisha ótemaqy týraly másele birjolata jabylǵandai bolatyn. Kelisimniń máni: osy arqyly Germaniia Gitlerdiń qylmysy úshin ótemaqy tólemeý quqyǵyna ie boldy.
Al 2010 jyldyń qazan aiynda Germaniia Birinshi dúniejúzilik soǵystyń qaryzyn tolyqtai ótedi.
Nemister ekonomikalyq tabysqa AQSh-tyń arqasynda jetti. Olar mundai «márttikti» umytpaýǵa tiis. Onyń ústine Eýroodaqtyń qurylýynan bárinen buryn nemister utty. Endeshe, osy odaqty saqtap qalýǵa bárinen buryn nemister múddeli bolýy kerek.
Grekter ótemaqyny almady emes, aldy. 60 mln... 1960 jyly nemister ekonomikasy fashistik otarlaýdyń kesirinen kúl-talqan bolǵan grekterge 60 mln eýro tóledi. Soǵan qaramai, Afiny ótkendi umytpaǵanyn jáne sol kezgi jaranyń áli kúnge deiin jazylmaǵanyn aityp otyr. Kim jeńedi, kórelik. Merkel Tsiprastyń sózine iliger me eken?..
