Qazirgi tańda jurtty oppozitsiiadan sailaýǵa kimderdiń túsetini qatty qyzyqtyrýda (úmit degende qoisańshy). Bul rette 2005 jyly elimizdegi oppozitsiialyq saiasi kúshterdiń atynan sailaýǵa túsip, jeńilis tapqan Jarmahan Tuiaqbai men túrli deńgeidegi onnan astam sailaýǵa (máslihat, májilis, prezident sailaýy) túsip, bárinde jeńilgen Mels Eleýsizov eske túseri anyq. Kópshilikke Melstiń jaiy belgili. Saiasi naýqan kezinde halyqtyń daýysyn bólip, jurttyń ekiudai kúige túsirý onyń qashanǵy ádeti. Al oppozitsiialyq kúshterdiń topbastary Jarmahan Tuiaqbaidyń jóni basqa. Desek te, osy rette Qazaqstanda «shynaiy oppozitsiia bar ma» degen suraq kópshilikti mazalaityny anyq. Saiasi naýqandar oryn alǵanda ǵana oppozitsiianyń belsendiligi baiqala bastaidy. Al qalǵan ýaqytta olar aiýýlar siiaqty inine kirip, uzaq ýaqyt uiqyǵa ketetini jasyryn emes. Budan Qazaqstandaǵy oppozitsiianyń «bar men joqtyń» arasynda turǵanyn baiqaisyń. Keibir saiasi sarapshylar Qazaqstan prezidenttik sailaýlardyń kezekten tys ótýi daǵdyǵa ainalǵanyn aityp, mundai jaǵdaida oppozitsiialyq kúshter saiasi dodaǵy daiyndyq júrgize almai qalatynyn aityp qaldy. Qazaqstanda prezidenttik sailaýdyń jaqyndap qalǵanyn bes jasar bala da sezedi. Tek bilmese, oppozitsiia bilmei qalýy múmkin. Ádette sailaý aiaqtalǵannan keiin oppozitsiia serkeleri saiasi naýqannyń durys ótpegenin aityp, tórt-bes jerde baspasóz máslihatyn uiymdastyryp, qarasyn batyratynyn jaqsy bilemiz. Tek Ámirjan Qosanov qana áleýmettik jelide, óziniń bilikke qarsy oi-pikirlerin ashyq jazyp otyrady. Al qalǵandaryn virtýaldi álemnen de tappaisyń. Bul qalai bolǵany sonda? Mundai áreketsizdikpen oppozitsiia qashan eseiip, qýatty saiasi kúshke ainalady? Sailaýda bilikke qarsy turyp, qalai jeńiske jetedi? Bul jaǵy ázirshe jaýaby joq suraq bolyp tur.
Ótken sailaý men alda ótetin sailaýdyń arasynda elimizde talai oqiǵa boldy. Tóbemizge birneshe ret «Praton» qulady. Ultshyldar «Antigeptil» sharasyn uiymdastyryp, T.Musabaevtyń mazasyn alǵanyn bárimiz bilemiz. Sol jerde Jarmahan Tuiaqbai men Bolat Ábilov júrse qandai jarasymdy bolar edi. Kerek deseńiz, Jańaózen oqiǵasyn da oppozitsiia tiisti deńgeide óz maqsattaryna paidalana alǵan joq. Jaraidy, oppozitsiia serkeleriniń Jańaózenge baratyn qarjysy bolmaǵan shyǵar. Ótken jyly Almatynyń «Baraholkasynda» halyq tolqyp, áleýmettik narazylyq týyndaǵan Jarmahan Tuiaqbai men Bolat Ábilovtiń kúni-túni sol jerde júretin jóni bar edi. Almaty qalasy ákimi A.Esimovke qarsy turyp, halyqtyń muń-muqtajyn talap etýi tiis edi.
Ádette bárimiz bilik partiiasy «Nur Otandy» synaýǵa qumarmyz. Biraq solardyń myna bir is-tájiribesine oppozitsiialyq partiialar nazar aýdarsa jón bolar edi. Qazirgi tańda «Nur Otannyń» Qoǵamdyq qabyldaý bólimderi qarapaiym halyq arasynda óte tanymal. Ádiletsizdikten japa shekken adamdardyń kópshiligi osy Qoǵamdyq qabyldaýdy jaǵalaidy. Qarapaiym azamattardyń ótinish-shaǵymdaryn qabyldaityn mundai shaǵyn ortalyqtar uiymdastyrýǵa bizdiń oppozitsiianyń qarjysy jetpeidi degenge óz basym senbeimin. Búginde jurttyń nazarynda júrgen «Azat» pen Jalpyulttyq sotsial-demokratiialyq partiiasynyń Astana men Almatyda keńseleri bar. Onda bilikti zańgerlerde jumys isteitinin bilemiz. Osy resýrsty paidalanyp, qarapaiym halyqtyń aryz-ótinishin qabyldaityn shaǵyn ortalyq nege ashpasqa. Buǵan qyrýar qarjynyń qajeti de joq. Sonda olardyń jyl on eki ai jumys istep jatqanyn jurtyshylyq bilip otyrar edi.
Ótken sailaý men alda ótetin sailaýdyń arasynda elimizde talai oqiǵa boldy. Tóbemizge birneshe ret «Praton» qulady. Ultshyldar «Antigeptil» sharasyn uiymdastyryp, T.Musabaevtyń mazasyn alǵanyn bárimiz bilemiz. Sol jerde Jarmahan Tuiaqbai men Bolat Ábilov júrse qandai jarasymdy bolar edi. Kerek deseńiz, Jańaózen oqiǵasyn da oppozitsiia tiisti deńgeide óz maqsattaryna paidalana alǵan joq. Jaraidy, oppozitsiia serkeleriniń Jańaózenge baratyn qarjysy bolmaǵan shyǵar. Ótken jyly Almatynyń «Baraholkasynda» halyq tolqyp, áleýmettik narazylyq týyndaǵan Jarmahan Tuiaqbai men Bolat Ábilovtiń kúni-túni sol jerde júretin jóni bar edi. Almaty qalasy ákimi A.Esimovke qarsy turyp, halyqtyń muń-muqtajyn talap etýi tiis edi. Azar bolsa 15 táýelikke otyryp shyǵar edi. Biraq bizdiń oppozitsiia belsendileri mundai áreketke bara almady. Búginde jyl saiyn oblys ákimderi halyq aldyna shyǵyp esep beredi. Sol bir jiynda oppozitsiia serkeleri aimaqtaǵy áleýmettik máselege qatysty ákimge suraq qoisa, olardyń jolyna eshkim kese kóldeneń turmaityny anyq. Biraq bizdiń oppozitsiia mundai jerlerde tóbe kórsetpeidi. Dál osyndai mysaldardy tizbelesek, jetip artylady. Halyq pen bilik betpe-bet kelgen tusta ortadan oppozitsiia ókilderin kóre almaityn boldyq. Budan keiin halyq oppozitsiiaǵa qalai sensin. Áńgimeniń ashyǵyn aitsaq, olar bos sózben, bilikti synaýdan árige barǵan emes.
Taiaýda Jalpyulttyq sotsial-demokratiialyq partiiasynyń jetekshisi Jarmahan Tuiaqbai «Tań» telearnasyndaǵy «Qazaq niýs» aqparattyq baǵdarlamasyna suhbat berip, kezekten tys prezident sailaýyna qatysty oiymen bólisti. Oppozitsiia jetekshisi: «Aldaǵy sailaýǵa jóni túzý adam saiasatker túsemin dep aitpasa kerek. Mundaida tek qana shoýmen, ártis, saiqymazaqtar ǵana sailaýǵa túsetinin aitsa kerek», – dedi. Muny qalai túsinýge bolady? Jákeńniń sailaý bastalmai jatyp berilgeni me? Joq, álde aldaǵy sailaýǵa baikot jariialamaq oiy bar ma? Bul jaǵyn biz túsine almadyq.
Nurlan JUMAHAN.
