قازٸرگٸ تاڭدا جۇرتتى وپپوزيتسييادان سايلاۋعا كٸمدەردٸڭ تٷسەتٸنٸ قاتتى قىزىقتىرۋدا (ٷمٸت دەگەندە قويساڭشى). بۇل رەتتە 2005 جىلى ەلٸمٸزدەگٸ وپپوزيتسييالىق ساياسي كٷشتەردٸڭ اتىنان سايلاۋعا تٷسٸپ, جەڭٸلٸس تاپقان جارماحان تۇياقباي مەن تٷرلٸ دەڭگەيدەگٸ وننان استام سايلاۋعا (مەسليحات, مەجٸلٸس, پرەزيدەنت سايلاۋى) تٷسٸپ, بەرٸندە جەڭٸلگەن مەلس ەلەۋسٸزوۆ ەسكە تٷسەرٸ انىق. كٶپشٸلٸككە مەلستٸڭ جايى بەلگٸلٸ. ساياسي ناۋقان كەزٸندە حالىقتىڭ داۋىسىن بٶلٸپ, جۇرتتىڭ ەكٸۇداي كٷيگە تٷسٸرۋ ونىڭ قاشانعى ەدەتٸ. ال وپپوزيتسييالىق كٷشتەردٸڭ توپباستارى جارماحان تۇياقبايدىڭ جٶنٸ باسقا. دەسەك تە, وسى رەتتە قازاقستاندا «شىنايى وپپوزيتسييا بار ما» دەگەن سۇراق كٶپشٸلٸكتٸ مازالايتىنى انىق. ساياسي ناۋقاندار ورىن العاندا عانا وپپوزيتسييانىڭ بەلسەندٸلٸگٸ بايقالا باستايدى. ال قالعان ۋاقىتتا ولار ايۋۋلار سيياقتى ٸنٸنە كٸرٸپ, ۇزاق ۋاقىت ۇيقىعا كەتەتٸنٸ جاسىرىن ەمەس. بۇدان قازاقستانداعى وپپوزيتسييانىڭ «بار مەن جوقتىڭ» اراسىندا تۇرعانىن بايقايسىڭ. كەيبٸر ساياسي ساراپشىلار قازاقستان پرەزيدەنتتٸك سايلاۋلاردىڭ كەزەكتەن تىس ٶتۋٸ داعدىعا اينالعانىن ايتىپ, مۇنداي جاعدايدا وپپوزيتسييالىق كٷشتەر ساياسي دوداعى دايىندىق جٷرگٸزە الماي قالاتىنىن ايتىپ قالدى. قازاقستاندا پرەزيدەنتتٸك سايلاۋدىڭ جاقىنداپ قالعانىن بەس جاسار بالا دا سەزەدٸ. تەك بٸلمەسە, وپپوزيتسييا بٸلمەي قالۋى مٷمكٸن. ەدەتتە سايلاۋ اياقتالعاننان كەيٸن وپپوزيتسييا سەركەلەرٸ ساياسي ناۋقاننىڭ دۇرىس ٶتپەگەنٸن ايتىپ, تٶرت-بەس جەردە باسپاسٶز مەسليحاتىن ۇيىمداستىرىپ, قاراسىن باتىراتىنىن جاقسى بٸلەمٸز. تەك ەمٸرجان قوسانوۆ قانا ەلەۋمەتتٸك جەلٸدە, ٶزٸنٸڭ بيلٸككە قارسى وي-پٸكٸرلەرٸن اشىق جازىپ وتىرادى. ال قالعاندارىن ۆيرتۋالدٸ ەلەمنەن دە تاپپايسىڭ. بۇل قالاي بولعانى سوندا? مۇنداي ەرەكەتسٸزدٸكپەن وپپوزيتسييا قاشان ەسەيٸپ, قۋاتتى ساياسي كٷشكە اينالادى? سايلاۋدا بيلٸككە قارسى تۇرىپ, قالاي جەڭٸسكە جەتەدٸ? بۇل جاعى ەزٸرشە جاۋابى جوق سۇراق بولىپ تۇر.
ٶتكەن سايلاۋ مەن الدا ٶتەتٸن سايلاۋدىڭ اراسىندا ەلٸمٸزدە تالاي وقيعا بولدى. تٶبەمٸزگە بٸرنەشە رەت «پراتون» قۇلادى. ۇلتشىلدار «انتيگەپتيل» شاراسىن ۇيىمداستىرىپ, ت.مۇساباەۆتىڭ مازاسىن العانىن بەرٸمٸز بٸلەمٸز. سول جەردە جارماحان تۇياقباي مەن بولات ەبٸلوۆ جٷرسە قانداي جاراسىمدى بولار ەدٸ. كەرەك دەسەڭٸز, جاڭاٶزەن وقيعاسىن دا وپپوزيتسييا تيٸستٸ دەڭگەيدە ٶز ماقساتتارىنا پايدالانا العان جوق. جارايدى, وپپوزيتسييا سەركەلەرٸنٸڭ جاڭاٶزەنگە باراتىن قارجىسى بولماعان شىعار. ٶتكەن جىلى الماتىنىڭ «باراحولكاسىندا» حالىق تولقىپ, ەلەۋمەتتٸك نارازىلىق تۋىنداعان جارماحان تۇياقباي مەن بولات ەبٸلوۆتٸڭ كٷنٸ-تٷنٸ سول جەردە جٷرەتٸن جٶنٸ بار ەدٸ. الماتى قالاسى ەكٸمٸ ا.ەسٸموۆكە قارسى تۇرىپ, حالىقتىڭ مۇڭ-مۇقتاجىن تالاپ ەتۋٸ تيٸس ەدٸ.
ەدەتتە بەرٸمٸز بيلٸك پارتيياسى «نۇر وتاندى» سىناۋعا قۇمارمىز. بٸراق سولاردىڭ مىنا بٸر ٸس-تەجٸريبەسٸنە وپپوزيتسييالىق پارتييالار نازار اۋدارسا جٶن بولار ەدٸ. قازٸرگٸ تاڭدا «نۇر وتاننىڭ» قوعامدىق قابىلداۋ بٶلٸمدەرٸ قاراپايىم حالىق اراسىندا ٶتە تانىمال. ەدٸلەتسٸزدٸكتەن جاپا شەككەن ادامداردىڭ كٶپشٸلٸگٸ وسى قوعامدىق قابىلداۋدى جاعالايدى. قاراپايىم ازاماتتاردىڭ ٶتٸنٸش-شاعىمدارىن قابىلدايتىن مۇنداي شاعىن ورتالىقتار ۇيىمداستىرۋعا بٸزدٸڭ وپپوزيتسييانىڭ قارجىسى جەتپەيدٸ دەگەنگە ٶز باسىم سەنبەيمٸن. بٷگٸندە جۇرتتىڭ نازارىندا جٷرگەن «ازات» پەن جالپىۇلتتىق سوتسيال-دەموكراتييالىق پارتيياسىنىڭ استانا مەن الماتىدا كەڭسەلەرٸ بار. وندا بٸلٸكتٸ زاڭگەرلەردە جۇمىس ٸستەيتٸنٸن بٸلەمٸز. وسى رەسۋرستى پايدالانىپ, قاراپايىم حالىقتىڭ ارىز-ٶتٸنٸشٸن قابىلدايتىن شاعىن ورتالىق نەگە اشپاسقا. بۇعان قىرۋار قارجىنىڭ قاجەتٸ دە جوق. سوندا ولاردىڭ جىل ون ەكٸ اي جۇمىس ٸستەپ جاتقانىن جۇرتىشىلىق بٸلٸپ وتىرار ەدٸ.
ٶتكەن سايلاۋ مەن الدا ٶتەتٸن سايلاۋدىڭ اراسىندا ەلٸمٸزدە تالاي وقيعا بولدى. تٶبەمٸزگە بٸرنەشە رەت «پراتون» قۇلادى. ۇلتشىلدار «انتيگەپتيل» شاراسىن ۇيىمداستىرىپ, ت.مۇساباەۆتىڭ مازاسىن العانىن بەرٸمٸز بٸلەمٸز. سول جەردە جارماحان تۇياقباي مەن بولات ەبٸلوۆ جٷرسە قانداي جاراسىمدى بولار ەدٸ. كەرەك دەسەڭٸز, جاڭاٶزەن وقيعاسىن دا وپپوزيتسييا تيٸستٸ دەڭگەيدە ٶز ماقساتتارىنا پايدالانا العان جوق. جارايدى, وپپوزيتسييا سەركەلەرٸنٸڭ جاڭاٶزەنگە باراتىن قارجىسى بولماعان شىعار. ٶتكەن جىلى الماتىنىڭ «باراحولكاسىندا» حالىق تولقىپ, ەلەۋمەتتٸك نارازىلىق تۋىنداعان جارماحان تۇياقباي مەن بولات ەبٸلوۆتٸڭ كٷنٸ-تٷنٸ سول جەردە جٷرەتٸن جٶنٸ بار ەدٸ. الماتى قالاسى ەكٸمٸ ا.ەسٸموۆكە قارسى تۇرىپ, حالىقتىڭ مۇڭ-مۇقتاجىن تالاپ ەتۋٸ تيٸس ەدٸ. ازار بولسا 15 تەۋەلٸككە وتىرىپ شىعار ەدٸ. بٸراق بٸزدٸڭ وپپوزيتسييا بەلسەندٸلەرٸ مۇنداي ەرەكەتكە بارا المادى. بٷگٸندە جىل سايىن وبلىس ەكٸمدەرٸ حالىق الدىنا شىعىپ ەسەپ بەرەدٸ. سول بٸر جيىندا وپپوزيتسييا سەركەلەرٸ ايماقتاعى ەلەۋمەتتٸك مەسەلەگە قاتىستى ەكٸمگە سۇراق قويسا, ولاردىڭ جولىنا ەشكٸم كەسە كٶلدەنەڭ تۇرمايتىنى انىق. بٸراق بٸزدٸڭ وپپوزيتسييا مۇنداي جەرلەردە تٶبە كٶرسەتپەيدٸ. دەل وسىنداي مىسالداردى تٸزبەلەسەك, جەتٸپ ارتىلادى. حالىق پەن بيلٸك بەتپە-بەت كەلگەن تۇستا ورتادان وپپوزيتسييا ٶكٸلدەرٸن كٶرە المايتىن بولدىق. بۇدان كەيٸن حالىق وپپوزيتسيياعا قالاي سەنسٸن. ەڭگٸمەنٸڭ اشىعىن ايتساق, ولار بوس سٶزبەن, بيلٸكتٸ سىناۋدان ەرٸگە بارعان ەمەس.
تاياۋدا جالپىۇلتتىق سوتسيال-دەموكراتييالىق پارتيياسىنىڭ جەتەكشٸسٸ جارماحان تۇياقباي «تاڭ» تەلەارناسىنداعى «قازاق نيۋس» اقپاراتتىق باعدارلاماسىنا سۇحبات بەرٸپ, كەزەكتەن تىس پرەزيدەنت سايلاۋىنا قاتىستى ويىمەن بٶلٸستٸ. وپپوزيتسييا جەتەكشٸسٸ: «الداعى سايلاۋعا جٶنٸ تٷزۋ ادام ساياساتكەر تٷسەمٸن دەپ ايتپاسا كەرەك. مۇندايدا تەك قانا شوۋمەن, ەرتٸس, سايقىمازاقتار عانا سايلاۋعا تٷسەتٸنٸن ايتسا كەرەك», – دەدٸ. مۇنى قالاي تٷسٸنۋگە بولادى? جەكەڭنٸڭ سايلاۋ باستالماي جاتىپ بەرٸلگەنٸ مە? جوق, ەلدە الداعى سايلاۋعا بايكوت جارييالاماق ويى بار ما? بۇل جاعىن بٸز تٷسٸنە المادىق.
نۇرلان جۇماحان.
