Búginde Eýraziialyq odaqtyń ózi bas aýyrýǵa ainalǵanda resmi Astana men Tashkenttiń Máskeýge ekonomikalyq turǵydan táýeldi qylatyn taǵy bir odaq qurý naǵyz aqymaqtyq bolar edi.
Ýkrainadaǵy soǵystan keiin bir aiaǵy jerde, ekinshi aiaǵy kórde turǵan Pýtinniń aqyldan aljasaiyn degeni anyq.
Eger «Gaz odaǵy» qurylsa, Reseige salynǵan sanktsiianyń bir bóligi qalt-qult etip otyrǵan Qazaqstan men Ózbekstanǵa ońdyrmas edi.
Mundai odaq dál qazir bizge kerek pe? Árine keregi joq. Tipti, Reseidiń Qazaqstan men Ózbekstanmen birigip "Gaz odaǵyn" qurýǵa Qytaidyń ózi jol bermeitini belgili.
Búginde álem elderi qol alyspaityn toksindi tulǵaǵa ainalǵan Pýtinmen taǵy bir odaq qurý ózińe qol jumsaǵanmen teń emes pe?
Jaraidy, Pýtinniń aitqany bolyp «Gaz odaǵy» qurylsyn deiik. Sonda bul odaqtyń kózdegeni ne? Qazaq pen ózbekke qandai paidasy bar?
Eger mundai odaq qurylǵan jaǵdaida Resei óziniń gazyn qubyr arqyly Qytai, Pákistan, Aýǵanstanǵa shyǵarýǵa kúsh salady. Osylaisha Resei Eýropada joǵaltqan tutynýshylaryn Aziia elderimen almastyra salmaqshy.
Mundaida Qytaiǵa gaz saýdalap otyrǵan Ortalyq Aziia elderi jep otyrǵan nanynan aiyrylatyny sózsiz.
Dál qazir Kindik Aziiada basty gaz eksporttaýshy el Túrkimenstan ekenin jurt jaqsy biledi.
Túrkimen jerinen shyqqan kógildir otyn tórt qubyr arqyly Qazaqstan men Ózbekstannyń territoriiasyn kóktei ótip, Qytaiǵa baryp mańdai tireitini belgili.
Eger óńirde «Gaz odaǵy» qurylyp jatsa, mundai odaqtyń beldi múshesi Resei emes Túrkimenstan bolýy kerek. Al Pýtinniń oiyndaǵy «Gaz odaǵynda» Túrkimenstan múlde umyt qalǵan. Kremldiń bul oiynyna Qytai men Ortalyq Aziia elderi kónbesi anyq.
Shamasy Pýtin Ýkraianaǵa qarsy soǵys ashqan kúnnen bastap, óziniń geosaiasattaǵy statýsy qanshalyqty tómendegenin túsinbeitin siiaqty. Álde ony áli moiyndaǵysy kelmeidi.
Sońǵy ýaqyttary Pýtinge degen senimge selkeý tústi. Alpaýyt elderdiń basshylaryn bylai qoiǵanda, Reseidiń strategiialyq áriptesi sanalap kelgen elderdiń basshylary Kreml qojaiynyna qarsy kelip, oiyn ashyq aityp júrgenin kórip júrmiz.
Aitalyq, osydan birshama ýaqyt buryn Astanada ótken basqosýda Tájikstan prezidenti Emomali Rahmon búgingi Resei Ortalyq Aziia elderine muryn shúiire qaraityn Keńes zamanynan qalǵan keselden áli aryla almai otyrǵanyn Pýtinniń betine basyp aityp tastaǵanyna bárimiz kýá boldyq.
Nesin aitasyz, qazir Pýtin qandaida bir halyqaralyq jiyndarǵa qatyssa, sútke tigen mysyqtai súmireiip qaitatyn boldy.
Ásheiide ózine qarsy kelgendi kekep-muqap, tarpyp-tistep otyratyn Pýtindi sabasyna túsirgen Ýkrana áskerine myń alǵys!
Endi týmai jatyp, týa shókken «Gaz odaǵyna» qaita oralsaq. Qolyna túsken zattyn zamatta qarýǵa ainaldyryp, ainalasyndaǵy elderdi bopsalaýǵa daiyn turatyn Pýtinnen bárin kútýge bolady.
Muny Qazaqstan men Ózbekstan jaqsy biledi. Sondyqtan Pýtinniń qurǵan tuzaǵyna Toqaev pen Mirziioev túsip qalady degenge kim senedi?
Kremldiń qazaq pen ózbektiń jerin kóktei ótip Qytaiǵa gaz jetkizetin basty elge ainalýyna Qytai basshysy Si Tszinpin myrzada jol bermesi anyq.
Kim biledi, Pýtin qýlyǵyn asyryp, aspan asty elin gaz qubyrymen shyrmap, Eýropadaǵydai energetikalyq shantaj jasaýdy da kókseitin shyǵar?.. Jalpy, Pýtin men imperiialyq piǵylynan áli arylmaǵan Reseiden bárin kútýge bolady.
Biraq aldaǵy kúnin júz jyl ilgeri oilaityn Qytai qanqumar Pýtinniń qaqpanyna túspeitini anyq. Sondyqtan Pýtinniń Ortalyq Aziianyń jetekshi eki elimen tize qosyp «Gaz odaǵyn» quramyn» degeni qur arman kúiinde qalaiyn dep tur.
Jarty álemniń qojasy bolýdy jatsa da, tursa da armandaityn Pýtin álemdik energetikalyq naryqqa áser etý úshin ne istemedi deisiz?
Pýtin dúniejúzindegi gaz naryǵyndaǵy basty oiynshy bolý úshin buǵan deiin ózimen taǵdyrlas el Iranmen birge «gaz OPEK-in» qurǵan-dy. Órkenietti elderdiń qyspaǵyna ushyraǵan qos el jańa uiymnyń bas keńsesin Katar astanasy Dohadaǵy záýlim ǵimarattardyń birinen ashqany da esimizde. Bolǵan-bitkeni osy.
Atalǵan uiymnyń álemdik gaz naryǵyna yqpal etip, tektonikalyq ózgerister jasapty degen estigen de, kórgende de emespiz. Pýtinniń osydai jarymjan ideialary arada birshama ýaqyt ótkennen keiin umyt bolatynyn jaqsy biletin Toqaev pen Mirziioev oǵan bir aýyzdan «joq» dep jaýap qatty.
Nurlan JUMAHAN
